Кіріспе

Растафари қозғалысының әртүрлі топтары Растафари қозғалысының әртүрлі топтарын қамтитын шатыр ұғым. Мұндай топтарға Бобо Ашанти, Ниябинги, Израильдің он екі руы және Африка бірлігі, Келісімді Растафари, Мессиялық Дредтер, SeeGold империясы және Селассиан шіркеуі сияқты бірнеше кіші топтар кіреді. Бұл термин Киелі кітаптағы Жохан 14:2-дегі «Әкемнің үйінде көп тұратын орын бар» деген сөзден алынған. Көптеген жеке расталар осы топтармен шала байланысты, немесе мүлдем байланыссыз болады, бұл ар-ождан бостандығы қағидасына, көпшілікке тараған институционализмге деген жалпы сенімсіздікке және император Хайле Селассие I-нің «сенім жеке» және арадашы қажет емес тікелей қарым-қатынас туралы үйретулеріне сәйкес келеді. Әр топтың нанымдары әртүрлі, Киелі кітапқа, дрейдерге, диетаға және ганджаға қатысты түрлі көзқарастары бар. Оның негізін қалаушы Вернон Каррингтон «Пайғамбар Гад» деп белгілі болды және шәкірттеріне Киелі кітапты «күнде бір тараудан» оқуды үйретті. Израильдің он екі руы (Исраил) Растафари ұйымы Иса Мәсіхті Қожайын және Құтқарушы ретінде, ал Хайле Селассие I-ді Дәуіттің тұқымынан шыққан Патшалық сипатындағы Иса Мәсіх ретінде қабылдайды, ол рухта ақталып, тәнде көрініс тапқан. Хайле Селассие Дәуіт пен Сүлеймен патшаларының ұрпағынан шыққан, Құдай тағайындаған патша ретінде танылады. Ол Патшалық сипатындағы Мәсіх ретінде қарастырылса да, Иса Мәсіхтің өзінің қасиетті Троицадағы орны арқылы бейнеленген Киелі кітаптағы Құдай ретінде, император Хайле Селассие I-нің тұлғасында ашылды. Дегенмен, кейбіреулер Эфиопия императоры Хайле Селассиені Дәуіт пен Сүлейменнің (Селассие үйі Сүлеймен әулеті деп аталады) ұрпағынан шыққан құдайдан майланған патша ретінде қарастырады. Ол «Патшалық сипаттағы Мәсіхтің» бейнесі болып саналса да, ол Мәсіхтің өзі емес, Дәуіттің ұрпақтарымен жасалған мәңгілік келісімнің өкілі ретінде қарастырылады, ол Иса Мәсіхтің Яһуда руының (Яхуда) Жеңімпаз Арысы ретінде оралғаннан кейін орындалады. Он екі рудың символикасы Яхякобтың (Яқыптың) 12 ұлына негізделген және ежелгі Израиль (Исраил) күнтізбесінің айларына сәйкес келеді, сәуірден бастап Рубенмен. Ол сондай-ақ «Ньябингхи», «Ньябингхи», «Ньябингхи» және т.б. сияқты әр түрлі жолдармен жазылуы мүмкін. Бұл термин алғаш рет 1700 жылы Оңтүстік Уганда мен Солтүстік Руанда аймақтарында орналасқан Шығыс Африканың иелену культін сипаттау үшін қолданылған (Хопкинс, 259 б.). Ертедегі миссионерлер мен антропологтар Уганда/Руанда кландарын Ниябинги культі деп атады, өйткені олардың мәдениеті Ниябинги деген құдай рухын құрметтеуге негізделген. Ниябингхи культі Ниябингхи құдайының би мен діни сеанстар арқылы иеленуіне байланысты өркендеген. Ниябингхидің қалай құрметті құдайға айналғандығын түсіндіретін ауызша айтылған түрлі аңыздар бар. Бір деректе 1700 жылы Уганда мен Руандада екі тайпа - шамбо мен бгеишекатва тұрды делінген. Бигешекатава тайпасын билеген Китами патшайымның киелі барабанға ие болғаны айтылады. Китами қайтыс болған кезде оған өлместік мәртебе берілді және Ниябингхи (Freedman, 63 б.) деген ат берілді. Тағы бір дәстүр бойынша, патшайым Ниябингхи Танзанияның солтүстік-батыс аймағындағы Карагве патшалығын басқарды және Уганданың оңтүстік-батыс аймағындағы Мпоророның басшысына үйленді. Патшаның билігіне қызғанышпен қарап, патша оны өлтіруді бұйырды, бұл «сөзсіз қорқынышты өз патшалығына әкелді» (Кияга Мулинда, 1163 б.). Ол қайтыс болғаннан кейін, оның рухы келесі екі ғасыр бойы оның ізбасарларына ие болып, мадақталды. Бгеишекатава тайпасы ақырында Ньябингхи үшін Бгеишекатаваның рәсімдерін қабылдаған Шамбо кланынан жеңілді. Бір ғасырдан кейін Шамбоны Кига кланы жеңді (Шамбоның жеңілісі Ньябингхи иеленген әйелді өлтіруге тырысумен байланысты деген аңыздар бар) (Фридман, 74 б.). Кига тайпасы жерді басқарғаннан кейін, Ниябинги матриархалды билік ретінде танылды, ал Киганың ғасырлық билігі Ниябинги діни қызметкерлерінің билігі ретінде сипатталады. Ньябингхидің батасын алған және Ньябингхи иеленген деп айтылған кига әйелдерін багиру деп атады (Хопкинс, 259 б.). Ақырында, құрметті багируа саяси билікке ие болып, Кига халқының әкімдері болды, саяси және рухани көшбасшылықтың қос өмірін өткізді. Багируалар, соның ішінде Мухумуса, өздерінің жерлерін британдық, неміс және бельгиялық империалистерге жоғалтқаннан кейін, олар жиырма жыл бойы соғысқаннан кейін, 1930 жылға дейін Кига халқының әкімдері болды. «Багиру» сөзінің жекеше түрі «мугиру». Кейде ер адамдар да Ньябингхи діни қызметкерлері болды (Freedman, 80–81 бб.). Ниябингхи теократиялық үкіметі 19 ғасырда Угандадағы Мухумуса атты әйелге ие болған бірдей аттас амазонка патшайымының құрметіне аталды. Мухумуса африкалық отаршылдық билікке қарсы көтеріліс тудырды. Ол 1913 жылы тұтқынға алынса да, «Ниябингхи» иеленуі жалғасты, көбінесе әйелдерге әсер етті. Дегенмен, Ниябингхи Эфиопия тарихымен немесе Хайле Селассиемен байланысы жоқ, ол Растафари қозғалысының бір бөлігі және Жахтың даналығының көрінісі. Ниябингхи Ямайкадағы Растафари қозғалысының ең қатаң тобы болып саналады, Хайле Селассие I-нің басшылығындағы жаһандық теократия идеалдарын уағыздайды, оны уәде етілген Мәсіх және Жахтың жаны деп жариялайды. Олар сондай-ақ нәсілшілдікке қарсы белсенділікпен белгілі. Бірақ қара нәсілдің көтерілуіне терең сенімділіктерін көрсетеді. Олар сондай-ақ кез келген адамға жасалған қысымның Жахтан жаза алатынын білдіреді. Ниябингхи дінінің жақтастары көбінесе (бірақ әрқашан емес) зорлықсыздыққа бейім.

Ньябьинги музыкасы

Ниябинги қарсыласы бірнеше Ямайка растафарилерін рухландырды, олар ниябинги әндері (сонымен қатар бинги) деп аталатын әндерді өздерінің мерекелеріне (жерлеулеріне) енгізді. Бұл әндердің ырғақтары ақырында танымал ска, рокстеди және регги музыкасының әсері болды. Ниябингхиде үш түрлі барабан қолданылады: бас, сондай-ақ "Папа Башер" немесе "Ватикан Smasher" деп аталады, бұл католицизм мен Вавилонның арасындағы Раста қауымдастығын көрсетеді, ортаңғы ұзындықтағы фунде және акоте. Акоте (сонымен қатар "қайталаушы" деп те аталады) импровизациялық синкопация ойнайды, фунде тұрақты бір-екі соққы ойнайды және бас барабан бірінші соққыда қатты соққы береді, ал үшінші соққыда (төрттен) жұмсақ соққы береді. Ойыншылар тобы жиналған кезде, кез келген уақытта тек бір акоте ойнаушысы ойнауы мүмкін. Басқа барабандар тұрақты ырғақпен ойнайды, ал акоте әңгіме түрінде соло ойнайды. Ниябинги барабандары Ниябинги ордені үшін ғана емес, барлық растафарилерге ортақ. Оның ырғақтары Регги музыкасының негізі болып табылады, әсерлі ска-топ, Skatalites арқылы. Олардың барабаншысы Ниябингхидің әртүрлі бөліктерін "толық" "барабан жиынтығына" біріктіріп, ска деп аталатын музыканың жаңа түрін жасау үшін джазбен біріктіріп, Ямайка музыкасында төңкеріс жасады. Ниябинги ырғақтары негізінен граф Оссидің шығармасы болды, ол дәстүрлі Ямайка кумина барабандарының әсерін (әсіресе барабандардың формасын) әндермен және Нигериялық музыкант Бабатунде Олатунджидің жазбаларынан алынған ырғақтармен біріктірді. Бинги ән айту әдетте Забур жырларын оқуды қамтиды, бірақ сонымен қатар белгілі христиан әндерінің түрлерін де қамтуы мүмкін. Конт Осси ең ықпалды бинги барабаншысы болғанымен, жанрды ойлап тапқан, Рас Майкл және Негустың ұлдары, сондай-ақ Растафари ақсақалдарының жазбалары музыканың танымалдылығына ықпал етті. Ниябингхи музыкасы реггиден тыс расталық діни музыканың бір түрі ретінде жұмыс істесе де, Боб Марли сияқты музыканттар және тіпті Принс Бастер (мусульман) және Джимми Клифф сияқты раста еместер кейбір әндерде идиомды қолданды. Соңғы уақытта танцхолл сенсациясы Sizzla, американдық регги суретшілер Groundation және хип-хоп суретшілер өздерінің жазбаларында Ниябингхи барабандарын кеңінен қолданды. Кейде Африканың мәдени формасының тікелей жалғасы деп айтылса да, Ниябинги барабандары көбінесе африкалық тамырларын қайтадан тауып алған халықтың дауысы ретінде сипатталады. Ямайка дәстүрлерін жаңадан африкалықтармен біріктіріп, Осси және басқалар өз елінің африкалық дәстүрлерін синтездеп, нигериялық барабаншының шебері Бабатунде Олатунджидің әсерімен оларды қайта жандандырды, өйткені Оссидің Мозамбик туралы әңгімелерін және Олатунджидің бұрынғы құмарлық барабандарын салыстыру арқылы анықталады. Шынында да, мұрагерлік дәстүрлер мен жоғалған африкалық дәстүрлерді саналы түрде қайта ашудың бірігуі Ниябинги барабандарын – және растаны – күшті етеді.

Бобо Ашанти

Бобо Ашанти (немесе Бобо Шанти) тобының негізін 1958 жылы Ямайкада Эммануэль Чарльз Эдвардс қалады (Ямайканың 1962 жылы тәуелсіздік алғанға дейін). Атау «бобо» сөзінен (қара мағынасында) және Ганадан шыққан «ашанти» тайпасынан құралған, оның мүшелері Африкадан Ямайкаға әкелінген көптеген құлдардың арасында болған. Бобо Ашанти барлық қара нәсілді Африкаға қайтаруды және құлдық үшін қара нәсілділерге ақшалай өтемақы төлеуді жақтады. Бобо Ашанти Аян 5-ші тарауға сілтеме жасай отырып, Эммануилдің Мәсіхтің қайта тууы, діни қызметкерлік дәрежедегі Қара Мәсіх екендігіне сенім білдіреді. Бобо Ашантиның көпшілігі оны «Анасы мен әкесі жоқ, Мелхиседек діни қызметкері, тәндік денедегі Қара Мәсіх, Принц Эммануэль Чарльз Эдвардс» деп атады. Оның ізбасарлары Эммануилді «Дада» деп те атайды, оны киелі Үштік құрамының бір бөлігі деп санайды: Эфиопияның Хайле Селассиесі – Патша/Құдай (Ях), Маркус Гарви – пайғамбар, ал Эммануил – Мелхиседек діни қызметкерлік реті бойынша бас діни қызметкер. Көптеген қасиетті әндер мен олардың ежелгі пайғамбар, діни қызметкер және патша үштігіне арналған құрмет көрсетулері «Иманнуил I Селасси I Ях Растафари» деген сөзбен аяқталады. Бобо Ашанти өз өнімдерін өсіретін және өзін-өзі қамтамасыз ететін топ. Олар сонымен қатар қоғамнан және басқа Растафари ордендерінен бөлек өмір сүреді, қазіргі таңда Булл-Бейдегі Найн-Майлс аймағында орналасқан. Олар Accompong Maroons сияқты жұмыс істейді және ресми түрде мойындалмаса да, өз конституциясы бар Ямайкадағы тәуелсіз мемлекет сияқты қызмет етеді. Олар жамайкалықтардың құндылықтары мен өмір салтын қабылдамайды. Бобо Ашанти «үйінің» мүшелері, кейде Бобо Дредс деп аталады, барлық басқа ордендерден өте ерекше киінеді, ұзын көйлектер мен тығыз оралған тюрбан киеді. Бобо Ашанти өмір салты Ескі Келісімдегі Мұса заңына жақын, соның ішінде айыз кезеңіндегі әйелдерге арналған гигиеналық ережелерді және жұма күні күн батқаннан бастап сенбі күні күн батқанға дейін (жұмыс істеуге рұқсат етілмейтін) демалыс күнін сақтауды қамтиды. Тұз бен майды тұтынудан аулақ болыңыз. Орден мүшелері марихуананы жұрт алдында шекпейді, ол тек мүшелер арасындағы құлшылық үшін ғана қолданылады. Боболар бір-бірімен «Бақытты махаббат, Менің Ием мен Императрицам» деген ресми сөздермен амандасады. Олар тюрбан мен ұзын шапан киеді, сондай-ақ тазалықты білдіретін сыпырғыштарды алып жүреді. Бұл сыпырғыштар және сабаннан тоқылған шляпалар сияқты басқа да қолөнер бұйымдары Кингстонда қоғамдық қорды қамтамасыз ету үшін сатылады. Боболар Бобо Хиллінің сыртындағы жергілікті қоғамдастықпен тығыз байланыс орнатты және адамдарды өз қызметтеріне жиі шақырады. Эфиопия Африка Қара Халықаралық Конгресінің мүшелерінің саны әлемде артып келеді, олардың мүшелерін Африка, Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Кариб бассейнінде кездестіруге болады. Тюрбан әрқашан Бобоның белгісі болып табылмайды; кейбір регги әртістері арасында белгілі болғандай, Бобо орденінен тыс кейбір Растафарилер арасында тюрбан киюге бейімділік байқалады. Дегенмен, бұл Расталарды Ямайкада Боболар деп қате түсінуі мүмкін. Бобо Дредс арасында діни қызметкерлердің мүшелері болу үшін тек басты жабу жеткіліксіз екені жақсы түсініледі. Боболар «Африка» есімін еуропалық отарлаушылар Эфиопияға берген атау, немесе «Иерусалим» дейді. Діни көзқарас бойынша, Бобо (және Растафари) тұжырымдамасында нағыз эфиопиялық израильдіктер – бұл африкалық диаспора кезінде шашыраған, жаратылыстан бастап патшалық эфиопиялықтар болып табылатын қара ерлер мен әйелдер. Боболар қара терінің, күннің нұрына ие терінің бастапқы екеніне сенеді және қара әйелдерді жаратылыстың анасы деп санайды. Әйелдер «Омега патшайымы» қағидаларын сақтай отырып, аяқ-қолдарын және басын жабады. Қоғамдағы барлық еркектер пайғамбарлар немесе діни қызметкерлер ретінде қарастырылады, олардың міндеттері – «таным» және діни және парламенттік қызметтерді атқару болып табылады. Бірнеше музыканттар Бобо Ашанти мүшелері, соның ішінде The Abyssinians, Энтони Б, Каплтон, Сиззла Калонжи, Фантан Моджа, Джа Мейсон, Джуниор Келли, Лутан Фя, Рас Шило, Прешшр және Джуниор Рид.