Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2 ғасырдағы гностикалық ілхабар
2nd century Gnostic gospel
Яһуданың ілхабары – канондық емес гностикалық ілхабар. Ішкі мазмұны Иса мен Яһуда Искариот арасындағы әңгімелерден тұрады. 2 ғасырдың соңындағы діни көзқарастарды қамтығандықтан, бұл шығарма 2 ғасырда (180 жылға дейін) гностикалық христиандар тарапынан жазылған деп саналады. Қазіргі кездегі жалғыз көшірмесі – 280 жылға (±60 жыл) көміртектік талдау арқылы анықталған копт тіліндегі мәтін. Бұл мәтін грек тіліндегі ертерек қолжазбадан аударылған болуы мүмкін деген пікір бар. National Geographic Society 2006 жылдың басында ағылшын тіліне аудармасын алғаш рет жариялады.
The Gospel of Judas is a non canonical Gnostic gospel. The content consists of conversations between Jesus and Judas Iscariot. Given that it includes late 2nd century theology, it is widely thought to have been composed in the 2nd century (prior to 180 AD) by Gnostic Christians. The only copy of it known to exist is a Coptic language text that has been carbon dated to 280 AD, plus or minus 60 years. It has been suggested that the text derives from an earlier manuscript in the Greek language. An English translation was first published in early 2006 by the National Geographic Society.
Маңыздылығы
"Science" журналының мәліметінше, Яһуда туралы жазылған ілтебіздерде Яһуда Исаны ақшаға сатып берген сатқын ретінде бейнеленгеніне қарамастан, бұл кітапта Яһуданың әрекеттері Исаның бұйрықтарымен жасалғаны айтылады. Ілтебіздерде басқа шәкірттер нағыз Ілтебізді білмегендіктерін, ал Иса оны тек Яһудаға үйреткенін, ол шәкірттердің ішіндегі "қасиетті ұрпаққа" жататын (немесе олардан ерекшеленетін) жалғыз шәкірт болғанын көрсетеді. Доктор Эйприл Деконик бұл түсінікке қарсы келіп, мәтіннің "шайтан" Яһуда туралы сетиандар тобының пародиясы екенін айтады.
According to Science Magazine, the gospel of Judas, in contrast to the canonical gospels which paint Judas as a betrayer who delivered Jesus to the authorities for crucifixion in exchange for money, portrays Judas's actions as done in obedience to instructions given to him by Jesus. The gospel asserts that the other disciples had not learned the true Gospel, which Jesus taught only to Judas, the sole follower belonging to (or set apart from) the "holy generation" among the disciples. Dr. April Deconick challenges this interpretation, contending instead that the text was written by a group of Sethians as a parody about a "demon" Judas.
Өмірбаян
1970 жылдары Египеттегі Бени-Мазар қаласының маңында копт тіліндегі папирус қағаздан жасалған құжат табылды. Оны соңғы иесі, антиквариаттар сатушысы Фрида Нуссбергер Чакос, әкесі Димарат Чакос құрметіне Codex Tchacos деп атады. Ежелгі бұйымдар сатушысы қолжазбаның нашарлау жағдайына алаңдап, 2000 жылы оны Базельдегі (Швейцария) Мэйценас ескі өнер қорына сақтауға, аудармаға және сатуға тапсырды. Құжатта Исаның өлімін Яһуданың көзқарасымен баяндайтын, "Иуданың Ізгі хабары" (Euangelion Ioudas) деп аталатын алғашқы сақталған көшірмесі бар. Қолжазба радиокөміртектік әдіспен зерттелді және National Geographic журналы оның шамамен 220–340 жылдар аралығында жасалғанын көрсеткен деп сипаттады. Қолжазба мыңнан астам бөлікке бөлінді. Дұрыс сақталмағандықтан көптеген бөліктері жоғалып кеткен. Кейбір үзінділерде тек шашыраңқы сөздер бар, ал басқаларында көптеген жолдар кездеседі. Копт тілінің ғалымы Родольф Кассердің сөзіне қарағанда, кодекс бастапқыда екі жағына да жазылған 31 жапырақтан тұрған. 1999 жылы нарыққа шыққан кезде оның тек 13 жапырағы ғана сақталған. Жеке жапырақтар алынып, сатылуы мүмкін. Кодекс екі онжылдық бойын картон қорапта сақталды, әлеуетті сатып алушыларға ұсынылды, әр түрлі уақытта мұздатқышта, Лонг-Айлендтегі сақтау жасушасында сақталды және жартысына бүгілді. Сонымен қатар, мәтіндік талдау, диалект ерекшеліктері мен грек сөздеріне қатысты, кодекстегі копт мәтіні б.з. 130–170 жылдарға дейінгі көне грек қолжазбасының аудармасы болуы мүмкін деген болжам жасалды. Бұл пікірді ерте христиан жазушысы Ириней Лионскийдың "Иуданың Ізгі хабары" туралы айтқан сөздері қолдайды. Ол Гностицизмге қарсы күрескенде, бұл мәтінді "құрастырылған тарих" және "құдайға қарсы бұзық сенімдер" деп сипаттаған.
A leather bound Coptic language papyrus document surfaced during the 1970s near Beni Mazar, Egypt. It was named Codex Tchacos by its penultimate owner, antiquities dealer Frieda Nussberger Tchacos, in honor of her father, Dimaratos Tchacos. The antiquities dealer became concerned with the manuscript's deteriorating condition and transferred possession to the Maecenas Foundation for Ancient Art in Basel, Switzerland, in 2000, to oversee its preservation, translation and hopeful sale. and includes the first known surviving copy of the self titled "Gospel of Judas" (Euangelion Ioudas), which relates the story of Jesus's death from the viewpoint of Judas. The manuscript was radiocarbon dated and described by the National Geographic as showing a likely date between 220–340 AD. The manuscript disintegrated into over a thousand pieces. Numerous sections are missing as a result of poor handling and storage. Some passages are only scattered words; others contain many lines. According to Coptic scholar Rodolphe Kasser, the codex originally contained 31 leaves, each written on both sides; by the time the codex came to the market in 1999, only 13 leaves survived. Individual leaves may have been removed and sold. The codex had been stored in a cardboard box for two decades as it was shopped around to potential buyers, and had, at various points, been stored in a freezer, a safety deposit box in Long Island, and folded in half. It has also been speculated, on the basis of textual analysis concerning features of dialect and Greek loan words, that the Coptic text contained in the codex may be a translation from an older Greek manuscript dating, at the earliest, to c. 130–170 AD. Cited in support of this dating is the reference to a "Gospel of Judas" by the early Christian writer Irenaeus of Lyons, who, in arguing against Gnosticism, described the text as "fictitious history" and "blasphemous heresies."
Шолу
Яһуданың Ізгі хабары 16 тараудан тұрады, онда Иса рухани мәселелер мен космология туралы өзінің үйретулерін баяндайды. Мәтінге сәйкес, Яһуда – Исаның шәкірттерінің арасында оның ұстазының сөздерін дәл түсінген жалғыз адам. Бұл Ізгі хабарда оқиғалық элементтер аз; негізінен, Ізгі хабар Яһудаға Исаның хабарының нағыз мағынасын қалай үйреткенін жазады. Ізгі хабарда ерте Шіркеудің доктринасына қайшы келетін идеялар бар. Автор Құдайды «жарықтан тұратын бұлт» деп сипаттайды, ол өшпейтін әлемде бар. Адамас, барлық адамзаттың рухани әкесі, Құдайдың бейнесінде жаратылған және өшпейтін әлемде тұрған. Әлемнің басында Құдай періштелер мен кіші құдайлардың тобын жаратты. Он екі періште «хаос пен жер астын билеу үшін» жаратылды.
The Gospel of Judas consists of 16 chapters which document Jesus' teaching about spiritual matters and cosmology. According to the text, Judas is the only one of Jesus' disciples who accurately understands the words of his master. This Gospel contains few narrative elements; essentially, the Gospel records how Judas was taught by Jesus the true meaning of his message. The Gospel contains ideas which contradicted the doctrine of the early Church. The author says that God is essentially a "luminous cloud of light" who exists in an imperishable realm. Adamas, the spiritual father of all humanity, was created in God's image and dwelt in the imperishable realm. At the beginning of time, God created a group of angels and lower gods. Twelve angels were willed to "come into being [to] rule over chaos and the [underworld]".
Қазіргі кездегі қайта ашу
Иуданың Ізгі хабарының алғашқы аудармасы кеңінен жарияланды, бірақ ол Иринейдің жазған оқиғасын және белгілі гностик сенімдерін ғана растады, соның салдарынан кейбір ғалымдар бұл жаңалықты ештеңе емес деп бағалады. Алайда, 2006 жылдың қазан айында ұсынылған мәтінді тереңірек оқығанда, христиан дініне жаңаша көзқарас туындайды деп саналады. Мысалы, Элейн Пейджелс айтуынша, Иуда Исаны сақшыларға тапсыру миссиясын орындаған адам ретінде бейнеленген. Оның сөзіне қарағанда, Киелі кітап аудармашылары "тапсыру" деген грек сөзін "сатқандық" деп қате аударған. Көптеген гностик еңбектер сияқты, Иуданың Ізгі хабары да өзін құпия жазба ретінде таныстырады, атап айтқанда, "Исаның Иуда Искариотпен сөйлескен құпия хабары".
The initial translation of the Gospel of Judas was widely publicized but simply confirmed the account that was written in Irenaeus and known Gnostic beliefs, leading some scholars to simply summarize the discovery as nothing new. It is also argued that a closer reading of the existent text, as presented in October 2006, shows Christianity in a new light. According to Elaine Pagels, for instance, Judas is portrayed as having a mission to hand Jesus over to the soldiers. She says that Bible translators have mistranslated the Greek word for "handing over" to "betrayal". Like many Gnostic works, the Gospel of Judas refers to itself as a secret account, specifically "The secret account of the revelation that Jesus spoke in conversation with Judas Iscariot "
Иуданың Ізгі хабарында Иса Иудаға: "Ұрпақтар бойы сен қарғысқа ұшырайсың" деді де, сосын "Сен олардың үстінен билік етесің" және "Сен олардың бәрінен де жоғары боласың, себебі сен мені киетін адамды құрбандыққа шаласың" деп қосты. Төрт канондық Ізгі хабар Исаның өмірінің соңғы жылы (Жохан жағдайында үш жыл) және тууы (Лұқа мен Матай жағдайында) туралы баяндама береді. Ал Иуданың Ізгі хабары Иса мен Иуда, Иса мен он екі шәкірт арасындағы әңгімелерден тұрады, ешқандай баяндамаға енбейді. Мұндай "әңгімелі Ізгі хабарлар" христианның алғашқы онжылдықтарында танымал болған, және Жаңа өсиеттегі апокрифтерде олардың бірнеше мысалы бар, мысалы, Марияның Ізгі хабары. Канондық Ізгі хабарлар сияқты, Иуданың Ізгі хабары да дінбасыларды Исаны тұтқындау ниетімен келе жатқанда және Исаны тапсырғаннан кейін Иуданың ақша алғанын көрсетеді. Алайда, канондық Ізгі хабарлардағыдай Иуда зұлым ретінде бейнеленбеген, Иса оны жамандамайды ("Адам Ұлына сатқан адамның қасіреті қандай! Ол ешқашан тумаған болса жақсы болар еді" (Марк 14:21; Матай 26:24)). Иуданың Ізгі хабары Иуданы құдай тарапынан белгіленген, ұлы және алдын ала шешілген мақсаттың құралы ретінде көрсетеді. "Соңғы күндері олар сендердің қасиетті ұрпаққа көтерілулеріңе қарғыс айтады". 1970 жылдары қолжазба мен дилердің көптеген басқа да заттары грек саудагері Николас Кутулакис ұрлап, Женеваға контрабандалық жолмен әкелді. Ханна швейцариялық антиквариат саудагерлерімен бірге Кутулакиске 3 миллионнан 10 миллионға дейінгі сома төлеп, қолжазбаны қайтарып алып, оның маңыздылығын мойындаған сарапшыларға ұсынды.
The Gospel of Judas states that Jesus told Judas "You shall be cursed for generations" and then added, "You will come to rule over them" and "You will exceed all of them, for you will sacrifice the man that clothes me." Unlike the four canonical gospels, which employ narrative accounts of the last year of Jesus's life (in the case of John, three years) and of his birth (in the case of Luke and Matthew), the Judas gospel takes the form of dialogues between Jesus and Judas, and Jesus and the twelve disciples, without being embedded in any narrative. Such "dialogue gospels" were popular during the early decades of Christianity and the New Testament apocrypha contains several examples, such as the Gospel of Mary. Like the canonical gospels, the Gospel of Judas portrays the scribes as approaching Jesus with the intention of arresting him, and Judas receiving money from them after handing Jesus over to them. However, unlike Judas in the canonical gospels, who is portrayed as a villain, and excoriated by Jesus ("Alas for that man by whom the Son of Man is betrayed. It would be better for that man if he had never been born," Mark 14:21; Matthew 26:24), the Judas gospel portrays Judas as a divinely appointed instrument of a grand and predetermined purpose. "In the last days they will curse your ascent to the holy (generation)." In the 1970s, the manuscript and most of the dealer's other artifacts were stolen by a Greek trader named Nikolas Koutoulakis, and smuggled into Geneva. Hanna, along with Swiss antiquity traders, paid Koutoulakis a sum rumoured to be between $3 million and $10 million, recovered the manuscript and introduced it to experts who recognized its significance.
Сату және зерттеу
Кодекс табылғаннан кейін өткен екі онжылдық бойы қолжазба әлеуетті сатып алушыларға жасырын түрде ұсынылды, бірақ Мысыр немесе кез келген ірі кітапхана осылай күмәнді тарихы бар қолжазбаны сатып алуға дайын болған жоқ. 2003 жылы Мишель ван Рийн осы күмәнді келіссөздер туралы материалдарды жариялай бастады, соңында 62 беттік былғары мұқабалы кодекс Базельдегі Мэйценас қорына сыйға берілді. Бұрынғы иелері оның 1950 немесе 1960 жылдары Мысырдағы Мухафазат әл-Миньяда табылғанын және оның маңыздылығы соңғы кезде ғана бағаланғанын хабарлады. Алдыңғы келіссөздер кезінде басқа да бірнеше орындар айтылған болатын. Тексттің бар екендігін Женева университетінің бұрынғы профессоры Родольф Кассер 2004 жылдың шілдесінде Париждегі копт мамандарының конференциясында жариялады. 2005 жылдың 30 наурызында Мэйценас қорының өкілі жасаған мәлімдемеде, бұл папирустың Кассер басқаратын копт тарихының мамандарынан құралған команда сақтап, консервациялағаннан кейін ағылшын, француз, неміс және поляк тілдеріне аударылатыны және олардың жұмысы шамамен бір жыл ішінде жарияланатыны хабарланды. Ұлттық ғылым қорының Аризонадағы AMS зертханасының директоры А. Дж. Тим Джулл және ғылыми қызметкер Грегори Ходжинс 2005 жылдың қаңтар айында Аризона университетінде жүргізілген радиокөміртектік талдау нәтижесінде папирус қолжазбасының бес үлгісі 220-ден 340 жылдарға дейін дауирталғанын мәлімдеді. Бұл копт қолжазбасының 3- немесе 4-ғасырға жататындығын көрсетеді, бұл жазудың стилін талдау арқылы бұрынғы есептелген мерзімнен бір ғасыр ертерек. 2006 жылдың қаңтар айында Бригам Янг университетінің Папирологиялық бейнелеу зертханасының Джин А. Уэр Швейцарияда мәтіндерге мультиспектрлік бейнелеу процесін жүргізіп, олардың түпнұсқа екенін растады. Джозеф Барабе Америка химиялық қоғамының мәжілісінде кітаптың түпнұсқа екенін анықтаудағы сия талдауының рөлін көрсеткен оқиғаны ұсынды. Онжылдықтар бойы қолжазбаға тиісінше күтім көрсерілмеді: кейбір жеке беттер антиквариат нарығында жоғалып кеткен болуы мүмкін (екі беттің бөліктері 2006 жылдың қаңтар айында Нью-Йорк қаласында табылды); мәтін қазір мыңнан астам бөліктер мен фрагменттерге бөлінген және үштен екі бөлігінен кем деп есептеледі. "Зерттеу аяқталғаннан кейін, барлығы Мысырға қайтарылады. Бұл жұмыс сонда болуы керек және олар ең жақсы күтімде сақталады", - деді Роберти. 2006 жылдың сәуір айында Огайо штатының банкроттық істер жөніндегі адвокаты Яһуда ілтебігінен бірнеше папирус фрагменттері бар екенін, бірақ олардың түпнұсқа екенін растаудан бас тартқанын мәлімдеді. Оның есебі сарапшылар тарапынан күмәнмен қабылданды. Фрагменттердің фотосуреттері кейін Марвин Мейерге және Грегор Вурстқа жіберілді. Мейер олардың алдын ала аудармасын 2009 жылдың қараша айында Нью-Орлеанда өткен Библиялық әдебиеттер қоғамының жылдық мәжілісінде ұсынды. 2007 жылы Ұлттық географиялық қоғам қолжазбаның "Критиктік басылымын" жариялады, онда барлық фрагменттердің суреттері, қайта құрастырылған копт тіліндегі мәтін, сондай-ақ ағылшын және француз тілдеріне аудармалары кірді.
During the two decades after the codex's discovery, the manuscript was quietly offered to prospective buyers, but neither Egypt nor any major library were prepared to purchase a manuscript with such questionable provenance. In 2003 Michel van Rijn started to publish material about these dubious negotiations, and eventually the 62 page leather bound codex was donated to the Maecenas Foundation in Basel. The previous owners now reported that it had been uncovered at Muhafazat al Minya in Egypt during the 1950s or 1960s, and that its significance had not been appreciated until recently. Various other locations had been alleged during previous negotiations. The existence of the text was made public by former professor at the University of Geneva Rodolphe Kasser at a conference of Coptic specialists in Paris, July 2004. In a statement issued March 30, 2005, a spokesman for the Maecenas Foundation announced plans for edited translations into English, French, German, and Polish once the fragile papyrus had undergone conservation by a team of specialists in Coptic history to be led by Kasser, and that their work would be published in about a year. A. J. Tim Jull, director of the National Science Foundation Arizona AMS laboratory, and Gregory Hodgins, assistant research scientist, announced that a radiocarbon dating procedure had dated five samples from the papyrus manuscript from 220 to 340 in January 2005 at the University of Arizona. This puts the Coptic manuscript in the 3rd or 4th centuries, a century earlier than had originally been thought from analysis of the script. In January 2006, Gene A. Ware of the Papyrological Imaging Lab of Brigham Young University conducted a multi spectral imaging process on the texts in Switzerland, and confirmed their authenticity. Joseph Barabe presented the behind the scenes story of the role an analysis of the ink played in authenticating the book at an American Chemical Society meeting. Over the decades, the manuscript had been handled with less than sympathetic care: some single pages may be loose on the antiquities market (parts of two pages turned up in January 2006, in New York City); the text is now in over a thousand pieces and fragments, and is believed to be less than three quarters complete. "After concluding the research, everything will be returned to Egypt. The work belongs there and they will be conserved in the best way," Roberty has stated. In April 2006, an Ohio bankruptcy lawyer stated that he possessed several papyrus fragments from the Gospel of Judas, but refused to have the fragments authenticated. His report was viewed with skepticism by experts. Photographs of the fragments were later made available to Marvin Meyer and Gregor Wurst. Meyer presented their preliminary translation at Society of Biblical Literature Annual Meeting in New Orleans in November 2009. In 2007, the National Geographic Society published the "Critical Edition" of the manuscript, which includes images of all the fragments, the reconstructed Coptic text, and English and French translations.
Кодекстің бірегейлігі
Маеценас қорының президенті Марио Роберти Маеценас қорының Евангелиенің жалғыз ғана сақталған данасын емес, жалғыз белгілі данасын сатып алған болуы мүмкін екенін айтты. Роберти Ватиканның басқа бір данасын жасырып қойған болуы мүмкін деген пікір білдірді, былай деді:
The president of the Maecenas Foundation, Mario Roberty, suggested the possibility that the Maecenas Foundation had acquired not the only extant copy of the Gospel, but rather the only known copy. Roberty went on to suggest that the Vatican probably had another copy locked away, saying:
"Сол кезде Шіркеу саяси себептермен Матай, Марқ, Лұқа және Жоханның Ізгі хабарларын Киелі кітапқа енгізуді шешті. Басқа евангелиелерге тыйым салынды. Католик Шіркеуінің тыйым салынған евангелиелердің бір данасын сақтап қалғаны өте логикалық. Өкінішке орай, Ватикан бұл мәселені одан әрі түсіндіруге құштар емес. Олардың саясаты жылдар бойы өзгерген жоқ: "қосымша түсіндірмелер жоқ". Ватикан өкілдері Яһуда Ізгі хабарын жасыруға тырыспайтындарын айтады. Римдегі Regina Apostolorum университетінің теология факультетінің деканы, монсиньор Вальтер Брандмюллердің сөзінше, "біз бұл [қолжазбаны] ежелгі әдебиеттің кез келген мәтінін сын тұрғысынан зерттегендей құптауға дайынбыз". Әрі тікелей, сол университеттің теология факультетінің деканы Томас Д. Уильямс, "Католик Шіркеуі осы және басқа апокрифтік мәтіндерді жасыруға тырысқандығы рас па?" деген сұраққа жауап бергенде: "Бұл Дэн Браун мен көптеген конспирологтар таратып жүрген аңыз. Кез келген католик кітап дүкеніне барып, гностикалық Ізгі хабарларды сатып алуға болады. Христиандар олардың рас екеніне сенбеуі мүмкін, бірақ оларды жасыруға ешқандай әрекет жасалмайды", - деді.
In those days the Church decided for political reasons to include the Gospels of Matthew, Mark, Luke, and John in the Bible. The other gospels were banned. It is highly logical that the Catholic Church would have kept a copy of the forbidden gospels. Sadly, the Vatican does not want to clarify further. Their policy has been the same for years; "no further comment". Spokespersons say the Vatican does not wish to suppress the Gospel of Judas; rather, according to Monsignor Walter Brandmüller, president of the Vatican's Committee for Historical Science, "We welcome the [manuscript] like we welcome the critical study of any text of ancient literature." Even more explicitly, Father Thomas D. Williams, Dean of Theology at the Regina Apostolorum university in Rome, when asked, "Is it true that the Catholic Church has tried to cover up this text and other apocryphal texts?" answered, "These are myths circulated by Dan Brown and numerous conspiracy theorists. You can go to any Catholic bookstore and pick up a copy of the Gnostic gospels. Christians may not believe them to be true, but there is no attempt to hide them."
Ұқсас тақырыптағы шығармалар
Яһуда туралы ізгі хабардың қазіргі кезде жарияланғанға дейін, көптеген еңбектерде Исаның өз еркімен айқышта өлтіруге дайын болғаны туралы ойлар кездесетін. "Tres versiones de Judas" (1944) – Хорхе Луис Борхестің ("Ficciones" жинағынан) қысқа әңгімесі, онда бір ойдан шығарылған швед теологы Яһуданың адамзатты құтқарушы екенін айтады. Мистик Г. И. Гурджиевтің "Белзебұлдың немересіне айтқан әңгімелері" (1950) – көптеген тақырыпты қамтитын ұзақ еңбек, онда Яһуда Яһуда туралы ізгі хабардағы бейнесіне сәйкес суреттеледі. Никос Казанцакистің "Мәсіхтің соңғы құмарлығы" (1955) романы (және Мартин Скорсезе 1988 жылы түсірген фильм) Яһуданы Яһуда туралы ізгі хабарға ұқсас тұрғыдан бейнелейді. Киелі кітаптарды зерттеуші Хью Шонфилдтің "Пасхалық жоспар" (1965) атты ғылыми еңбегінде Исаның өзінің алдын ала өлімге келуін қамтамасыз ету үшін, Яһуданы қоса алғанда, өзінің шәкірттерінің көмегіне жүгінгенін көрсететін теория ұсынылады. "Jesus Christ Superstar" (1971) – Эндрю Ллойд Вебердің музыкасы, сөзін Тим Райс жазған рок-опера. Операда Яһуданың өмірі мен өлімі, Исаға сатқындық жасауының себептері Яһуданың өзінің көзқарасынан баяндалады – Яһуда Исаның өзі өлімін қалағанын, осылайша оның қозғалысы жалғасатынын айтады. Мюзикл Исаны күмәндануға бейім, бірақ болашақты дәл болжай алатын адам ретінде көрсетеді, ол: "Сендердің біреуің Мені жасырады, біреуің Мені сатады" дейді. Морли Каллаганның "Иуданың уақыты" (1983) романының сюжеті Яһуда туралы ізгі хабарға ұқсас.
Prior to the modern discovery of the Gospel of Judas, a number of other works had independently conceived of the idea of Jesus having foreknowingly submitted himself to crucifixion. "Tres versiones de Judas" (1944) is a short story by Jorge Luis Borges (from the collection Ficciones) in which a fictional Swedish theologian proposes that Judas is the actual savior of mankind. Beelzebub's Tales to His Grandson (1950), a long work by the mystic G. I. Gurdjieff which covers a wide range of topics, presents Judas in accordance with his depiction in the Gospel of Judas. The Last Temptation of Christ (1955) is a novel by Nikos Kazantzakis (and 1988 film by Martin Scorsese) that depicts Judas in a similar vein to the Gospel of Judas. The Passover Plot (1965), a nonfiction book by the biblical scholar Hugh J. Schonfield, presents the theory that Jesus had set out to ensure his execution in advance, enlisting the help of his apostles, including Judas. Jesus Christ Superstar (1971) is a rock opera composed by Andrew Lloyd Webber, lyrics by Tim Rice. In songs, it documents from the perspective of Judas himself, the narrator, the life and death of Judas and his reasons for betraying Jesus—Judas says that Jesus himself wanted to die so his movement would carry on. The musical portrays Jesus as a human, full of self doubt but able to predict the future accurately when he says, "One of you denies me, one of you betrays me." A Time for Judas (1983), a novel by Morley Callaghan, has a plot similar to that of the Gospel of Judas.