Кіріспе
Алан Дундес (8 қыркүйек 1934 – 30 наурыз 2005) – американдық фольклоршы. Ол өзінің кәсіби мансабының көп бөлігін Калифорния университетінде (Беркли) академик ретінде өткізді және көптеген кітаптар мен мақалаларында өз ойларын жариялады. Ол "өз заманының ең белгілі фольклоршысы" деп есептеледі.
Alan Dundes (September 8, 1934 – March 30, 2005) was an American folklorist. He spent much of his career as a professional academic at the University of California, Berkeley and published his ideas in a wide range of books and articles. He has been hailed as "the most renowned Folklorist of his time".
Мансап
Дундес Йель университетінде ағылшын тілін оқыды. Ол "қазіргі заманғы фольклортану ғылымын дамытуға үлкен үлес қоскан" деп сипатталған. Ол 12 кітап жазды, оның ішінде академиялық және көпшілікке арналған кітаптар бар, сондай-ақ екі ондаған кітапты редакциялады немесе бірлесіп жазды және 250-ден астам мақаланың авторы ретінде танылады. Дундес американдық фольклор, сонымен қатар фольклорға психоаналитикалық көзқарас (оның ең ұнаған тәсілі) бойынша бакалавриат курстарын оқытты, оған қоса фольклортану тарихы, фольклор теориясының тарихы және дамуы бойынша аспирантура семинарларын өткізді, бәрі де халықаралық перспективада қарастырылды. Дундес UC Берклидегі (CalSO) Жаңа студенттер бағдарламасының ашылу сөзін жиі айтты, жазғы бағдарламалар кезінде әзілдер мен әңгімелерді де қосты.
Дау
Өз пікіріне берік Дундес өзінің теориясы көбінесе тудырған дау-жанжалдарға еш қарсы болған жоқ. Ол фольклорды санасыз тілектер мен алапаттықтың көрінісі ретінде жиі қарастыратын, және егер адамдар оның айтқанына күшті реакция көрсетсе, ол, мүмкін, маңызды нәрсені тапқандығын білдіреді деп ойлаған. Оның кейбір ең даулы жұмыстары Жаңа Өсиет және Құранды халық аңыздары ретінде қарастырумен байланысты. Дегенмен, оның барлық мақалаларының ішінде, оған өлім жазасы туралы угроза келтіргені – "Татчдаун үшін эндзонаға" деген мақаласы болды, онда ол психоанализ арқылы америкалық футбол терминологиясы мен рәсімдерінде жатқан гомоэротикалық мәтінге сипаттама берді. 1980 жылы Дундес Америкалық фольклор қоғамының жылдық мәжілісінде президенттік сөз сөйлеуге шақырылды. Кейіннен "Өмір – тауық қорабының бағанасы сияқты" деген монографиялық еңбек ретінде жарияланған оның баяндамасында халық сөздері, әдет-ғұрыптар, материалдық мәдениет және т.б. арқылы неміс ұлттық мінезіндегі анальдық эротикалық бекіністілікті көрсетуге тырысты. 2004 жылы ол қайтадан қатысып, тағы да пленарлық сөз сөйледі, бұл жолы әріптес фольклоршыларын теорияда нашарлығы үшін сынға алды. Оның пікірінше, деректерді ұсыну, қаншалықты толық болмасын, теорияны дамыту және осы деректерге қолданусыз еш пайдасы жоқ. Жинап қана қоймай, жинаған нәрсенің нәтижесін табу керек. 2012 жылы тіл білімі маманы Анатоль Стефанович Дундеске Германияның экскрецияға құштар мәдениет ретіндегі стереотипін қалыптастырғанын айтты, бірақ "Өмір – тауық қорабының бағанасы сияқты" еңбегін "құрылымсыз, нашар дәлелденген және сенімсіз дереккөздерге сүйенген" және "әдістемелік қателерге толы, себебі ол тек өз теориясын қолдайтын дәлелдерді іздеді, тіпті фольклоршы да өз теориясына қарсы дәлелдерді іздеуі керек" деп бағалады.
Профессорлық лауазымға ие болу
Дундес өзінің бүкіл мансабында фольклористика ғылымының маңыздылығын қатысты қорғады. Өмірінің соңына таман, ол бұрынғы студентінен чек салынған конверт алды, оны ашуды әйеліне тапсырды. Ол бұл соманы 1000 доллар деп ойлады. Шын мәнінде, чек 1 миллион долларға арналған еді. Бұл ақша Дундеске университетке фольклористика бойынша ерекше профессорлық қызметін тағайындауға мүмкіндік берді, осылайша ол зейнетке шыққаннан кейін фольклор мамандығы кафедрада тоқтатылмайтынын қамтамасыз етті. Бұрынғы студент және демеуші атын жариялауды қаламады. Ол университет басшылығына Дундес әлі де сабақ беретінін білу үшін қоңырау шалған, немесе Дундестің айтуынша, "мен тірімін бе" деп сұраған. Студент чек жібермек ниетте екенін айтты, бірақ Дундес студенттің осы уәдесін орындайтынына көзі жетпеді. Дундес чек университет атына жасалғанын, бірақ оны өзі қалағандай пайдалану құқығы берілгенін айтты. "Мен барлық студенттерімді Фиджиге алып барып, керемет кеш өткізе аламын", - деді ол. Бірақ профессор оны фольклорды зерттеуге жұмсауға шешім қабылдады. Бұл қаржы фольклористика бойынша ерекше профессорлық қызметті қаржыландыруға, университеттегі фольклорлық мұражайды қолдауға және фольклор студенттеріне стипендиялар беруге жұмсалады.
Флемингтің сұхбаты
Өлер алдында Дундес режиссер Брайан Флемингтің "Құдай болмаған" атты деректі фильмі үшін сұхбат берді. Ол 1936 жылы жарық көрген "Батыр" кітабындағы Лорд Рагланның 22 тармақтық шкаласын, құдай сипаттарымен ұқсас тұлғаларды бағалау үшін, ерекше айтып берді. Сұхбаттың толық нұсқасы фильмнің DVD нұсқасында бар.
Ықпал
Фольклористика терминін толыққанды түсіну үшін «халық» және «аңыз» терминдерінің көптеген әртүрлі жолдармен анықталатынын ұғыну қажет. Кейбіреулер «халық» сөзін тек шаруаларды немесе алыс мәдениеттерді білдіру үшін қолданса, Берклидегі Калифорния университетінің профессоры Алан Дандес бұл анықтаманы «сауатты қоғамда сауатсыз деп есептелетін халық туралы бұрыс және тар көзқарас» деп атайды (Эволюциялық алғышарт, 13). Дандес фольклористиканы академиялық зерттеудің нақты саласын білдіретін термин ретінде насихаттаумен жиі аталады және оның орнына «халық» үшін «қазіргі заманғы» икемді әлеуметтік анықтаманы қолданады: екі немесе одан көп адамдардың ортақ белгісі бар және олар ортақ үлестік сезімін дәстүрлер арқылы көрсетеді. Дандес бұл мәселені «Фольклор теориясындағы эволюциялық алғышарт» (1969) атты мақаласында ең жақсы түсіндіреді: «Халық немесе шаруалар қоғамы – фольклористикалық мағынадағы «халықтың» бір ғана мысалы. Кез келген адамдар тобы ортақ байланыс факторымен бөлісе алады, мысалы, еңбек одағы сияқты қалалық топтың да фольклоры болуы мүмкін және болады. «Халық» – бұл икемді ұғым, ол ұлтқа, мысалы, американдық фольклорда, немесе бір отбасыға қатысты болуы мүмкін. «Халықты» анықтаудағы басты мәселе: дәстүрлерге ие топтар қандай?» (Түпнұсқадағы баса назар, 34, 13). Халықтың осы кеңейтілген әлеуметтік анықтамасымен бірге фольклор саналатын материалдың кеңірек көрінісі пайда болды, оның ішінде, Уильям Уилсон атап көрсеткендей, «адамдар сөздермен жасайтын нәрселер (сөздік фольклор), қолдарымен жасайтын нәрселер (материалдық фольклор) және іс-әрекеттерімен жасайтын нәрселер (дәстүрлі фольклор)» (2006, 85) бар. Дандес бойынша, «халық» терминінің осы кең анықтамасының тағы бір салдары – фольклористикалық жұмыс сипаттамалық немесе тек фольклорды сақтауға бағытталған емес, интерпретациялық және ғылыми болып табылады. 1978 жылы жарияланған «Фольклористикадағы эсселер» атты академиялық еңбегінде Дандес алғы сөзінде былай деп мәлімдейді: «Фольклористика – тіл білімі тілді ғылыми тұрғыдан зерттегендей, фольклорды ғылыми тұрғыдан зерттеу. [. .] Ол фольклор материалдарына теория мен әдістеме қолдануға белсенді тырысатын қатаң интеллектуалдық тәртіпті білдіреді» (vii). Басқаша айтқанда, Дандес фольклорды зерттеуге арналған академиялық сала үшін фольклористика терминін қолдануды жақтайды. Дандес пікірінше, фольклористикалық жұмыс болашақта да маңызды болып қала береді. Дандес былай деп жазады: «Фольклор – әмбебап құбылыс: ол әрқашан болған және, барлық ықтималдықпен, әрқашан болады. Адамдар өзара әрекеттесетін және осы процесте дәстүрлі коммуникация формаларын қолданған кезде, фольклоршылар фольклорды зерттеуге тамаша мүмкіндіктерге ие болады» (Эволюциялық алғышарт, 19). Фольклоршы Уильям А. Уилсонның айтуынша, «фольклорды зерттеу – тек бос уақытты өткізуге арналған жағымды ойын-сауық емес. Керісінше, бұл біздің және біздің қатарластарымыздың мінез-құлқын түсінуге тырысуымызда маңызды және өте қажетті құрал» (2006, 203).
"A folk or peasant society is but one example of a 'folk' in the folkloristic sense. Any group of people sharing a common linking factor, e. g., an urban group such as a labor union, can and does have folklore. 'Folk' is a flexible concept which can refer to a nation as in American folklore or to a single family. The critical issue in defining 'folk' is: what groups in fact have traditions?" (emphasis in the original, see footnote 34, 13)
With this expanded social definition of folk, a wider view of the material considered to be folklore also emerged that includes, as William Wilson points out, "things people make with words (verbal lore), things they make with their hands (material lore), and things they make with their actions (customary lore)" (2006, 85). Another implication of this broader defining of the term folk, according to Dundes, is that folkloristic work is interpretative and scientific rather than descriptive or devoted solely to folklore preservation. In the 1978 collection of his academic work, Essays in Folkloristics, Dundes declares in his preface, "Folkloristics is the scientific study of folklore just as linguistics is the scientific study of language. [. .] It implies a rigorous intellectual discipline with some attempt to apply theory and method to the materials of folklore" (vii). In other words, Dundes advocates the use of folkloristics as the preferred term for the academic discipline devoted to the study of folklore. According to Dundes, folkloristic work will probably continue to be important in the future. Dundes writes, "folklore is a universal: there has always been folklore and in all likelihood there will always be folklore. As long as humans interact and in the course of so doing employ traditional forms of communication, folklorists will continue to have golden opportunities to study folklore" (Devolutionary Premise, 19). According to folklorist William A. Wilson, "the study of folklore, therefore, is not just a pleasant pastime useful primarily for whiling away idle moments. Rather, it is centrally and crucially important in our attempts to understand our own behavior and that of our fellow human beings" (2006, 203).
Құрметтер
1966 жылы Дундес Гуггенхайм стипендиясын алды, ал 1972 жылы Ұлттық гуманитарлық қордың аға ғылыми қызметкері атанды. 1980 жылы Дундес Америкалық фольклор қоғамының президенті болды, ал 1993 жылы фольклор саласындағы халықаралық өмірлік жетістіктері үшін Питре сыйлығымен марапатталды. Ол әйелі Кэролинмен Йель университетінде оқып жүргенде танысты. Олар 48 жыл бірге өмір сүрді, бір ұлы (Дэвид), екі қызы (Лорен және Элисон) және алты немересі болды. 2005 жылдың 30 наурызында Дундес Берклидегі аспиранттар семинарында дәріс беріп жатқанда жүрек талмасынан құлап, ауруханаға жеткізілген жолда қайтыс болды. Ол 70 жаста болды.
Таңдалған шығармалар
Карл Р. Пэгтер (бірлескен автор). Шошқаны ән айтуға үйретуді ешқашан қолданбаңыз. (1964). «Солтүстік Америка үнділерінің фольклорлық аңыздарының морфологиясы». (Редактор) (1965). Фольклорды зерттеу. (1968). «Америкалық мәдениеттегі үшінші сан». Алан Дундес (ред.), «Әркім өз жолымен: Мәдени антропология оқулары». Энглвуд Клиффс, Нью-Джерси: Прентис Холл. (1969). «Алға ойлау: Америкалық көзқарасындағы болашаққа бағдарланғандықтың фольклорлық көрінісі». (1971). «Этникалық айыптауларды зерттеу». (1972). «Дүниетанымымыздың бірлігі ретінде халықтық идеялар». (1975). «Slurs International: Этностық және ұлттық сипаттамалардың халықтық салыстырулары». (1980). Фольклорды түсіндіру. Индиана университетінің баспасы. (1984). Өмір – құс қорасындағы баспалдақ сияқты: Неміс мәдениетінің фольклор арқылы бейнесі. (Редактор) (1984). Киелі аңыз: Миф теориясы бойынша оқулар. Калифорния университетінің баспасы. Алессандро Фаласси|Фасси, Алессандро (бірлескен автор) (1984). La terra in Piazza: Сиенадағы Палионың интерпретациясы. Калифорния университетінің баспасы. (C. Banc-пен бірге) (1986). «Бірінші жүлде: Он бес жыл. Саяси әзіл-сықақтардың түсіндірмелі жинағы». (1987). Әзілдерді жару: Науқас әзілдер циклдары мен стереотиптерді зерттеу. Ten Speed Press. Карл Р. Пэгтер (бірлескен автор) (1987). «Алигаторларға дейін суға батқанда: Қағаз империясынан тағы бір қалалық фольклор». Уэйн мемлекеттік университетінің баспасы. (Редактор) (1989). Қызыл қалпақша: Іс қағазы. Мэдисон, Висконсин: Висконсин университетінің баспасы. (Редактор) (1990). Батырды іздеу. Принстон университетінің баспасы. (Редактор) (1991). Күлкілі шелектегі аналық ақыл: Афроамерикалық фольклорды түсіндіру бойынша оқулар. Миссисипи университетінің баспасы. (1991). Қан жаласы туралы аңыз: Антисемиттік фольклордағы іс қағазы. Висконсин университетінің баспасы. (Редактор) (1992). «Зұлым көз: Іс қағазы». Висконсин университетінің баспасы. Карл Р. Пэгтер (бірлескен автор). (1992). Тырысып жұмыс істе, сонда сыйлық аласың: Қағаз империясынан қалалық фольклор. (1993). Фольклор маңызды. Теннесси университетінің баспасы. (Редактор) (1994). «Қоштар ұрысы: Іс қағазы». Висконсин университетінің баспасы. Эдмундс, Лоуэлл (бірлескен редактор) (1995). Эдип: Фольклорлық іс қағазы. Висконсин университетінің баспасы. Карл Р. Пэгтер (бірлескен автор) (1996). Кейде Аждаһа жеңіске жетеді: Қағаз империясынан тағы бір қалалық фольклор. Сиракуза университетінің баспасы. (Редактор) (1996). «Қабырғаға қамалған әйел: Іс қағазы». Висконсин университетінің баспасы. (1997). Ойыннан соғысқа және фольклорға қатысты басқа психоаналитикалық эсселер. Кентукки университетінің баспасы. (1997). Қарға мен құмырсқа туралы екі әңгіме: Каста және қол сұғылмаушылық туралы фрейдистік фольклорлық эссе. Rowman & Littlefield. (Редактор) (1998). «Вампир: Іс қағазы». Мэдисон, Висконсин: Висконсин университетінің баспасы. Карл Р. Пэгтер (бірлескен автор) (2000). Жаңбыр жауғанда қойлар неге кемімейді?: Фотокопиялау фольклорының қосымша жинағы. Сиракуза университетінің баспасы. (1999). Ауызша әдебиет ретінде Киелі жазу: Библия фольклор ретінде. Rowman & Littlefield Publishers, Inc. (2002). Күлкідегі қанды Мэри: Психоаналитикалық фольклористикадағы эсселер. Миссисипи университетінің баспасы. (2003). Шаббат лифтісі және басқа да шаббат айла-шарғылары. Rowman & Littlefield. (2003). Ежелгі адамдардың аңыздары ма?: Құрандағы фольклор. Rowman & Littlefield. (2003). Әдет-ғұрыптарды талдау: Фрейдтік фольклоршының эсселері. Висконсин университетінің баспасы. (2004). «Қарғаның ұшу жолымен: Америкалық халық сөйлеуіндегі сызықтық көзқарастың тікелей зерттеуі». (Редактор) (2005). Фрейдті еске алу. Мэдисон, Висконсин: Висконсин университетінің баспасы.
(1987). Cracking Jokes: Studies of Sick Humor Cycles & Stereotypes. Ten Speed Press. Carl R. Pagter (Co author) (1987). When You're Up to Your Ass in Alligators : More Urban Folklore from the Paperwork Empire. Wayne State University Press. (Ed.) (1989). Little Red Riding Hood: A Casebook. Madison, WI: University of Wisconsin Press. (Ed.) (1990). In Quest of the Hero. Princeton University Press. (Ed.) (1991). Mother Wit from the Laughing Barrel: Readings in the Interpretation of Afro American Folklore. University Press of Mississippi. (1991) The Blood Libel Legend: A Casebook in Anti Semitic Folklore. University of Wisconsin Press
(Ed.) (1992). The Evil Eye: A Casebook. University of Wisconsin Press. Carl R. Pagter (Co author). (1992) Work Hard and You Shall Be Rewarded: Urban Folklore From the Paperwork Empire. (1993). Folklore Matters. University of Tennessee Press. (Ed.) (1994). The Cockfight: A Casebook. University of Wisconsin Press. Edmunds, Lowell (Co editor.) (1995). Oedipus: A Folklore Casebook. University of Wisconsin Press. Carl R. Pagter(Co Author) (1996). Sometimes the Dragon Wins: Yet More Urban Folklore from the Paperwork Empire. Syracuse University Press. (Ed.) (1996). The Walled Up Wife: A Casebook. University of Wisconsin Press. (1997). From Game to War and Other Psychoanalytic Essays on Folklore. University of Kentucky Press. (1997). Two Tales of Crow and Sparrow: A Freudian Folkloristic Essay on Caste and Untouchability. Rowman & Littlefield. (Ed.) (1998). The Vampire: A Casebook. Madison, WI: The University of Wisconsin Press. Carl R. Pagter (Co author) (2000). Why Don't Sheep Shrink When It Rains? : A Further Collection of Photocopier Folklore. Syracuse University Press. (1999). Holy Writ as Oral Lit: The Bible as Folklore. Rowman & Littlefield Publishers, Inc.
(2002). Bloody Mary in the Mirror: Essays in Psychoanalytic Folkloristics. University Press of Mississippi. (2003). The Shabbat Elevator and Other Sabbath Subterfuges. Rowman & Littlefield. (2003). Fables of the Ancients? : Folklore in the Qur'an. Rowman & Littlefield. (2003). Parsing Through Customs: Essays by a Freudian Folklorist. The University of Wisconsin Press. (2004). "As the Crow Flies: A Straightforward Study of Lineal Worldview in American Folk Speech". (Ed.) (2005). Recollecting Freud. Madison, WI: The University of Wisconsin Press.