Кіріспе

1662 жылғы (ағылшын) қоныстану туралы заң

1662 жылғы қоныстану туралы заң (14 және 15 Chas. 2 сессия. 4 c. 2 (I)) Дублиндегі Ирландия Парламенті тарапынан қабылданды. Бұл 1652 жылғы Ирландияны қоныстандыру туралы Кромвельдік заңның ішінара қайтарылуы болды, ол Ирландия католиктері мен роялистерін Үш патшалық соғысында ағылшын Парламентіне қарсы күш көрсеткені үшін олардың жерлері мен мүліктерін толығымен тартып алып жазалады. Заң өзін былай сипаттайды: «Оның Әміршілігінің Ирландия Корольдігін орнату туралы шапағатты жарияланымын жақсырақ орындау және ондағы авантюристтердің, әскерлердің және басқа да оның поддандыларының әртүрлі мүдделерін қанағаттандыру үшін жасалған заң».

Өмірбаян

Лондондағы "Румп" Парламенті Ирландияны Кромвель басып алғаннан кейін 1652 жылы "Жерді бөлу туралы акт" қабылдағанда, оның екі мақсаты болды. Біріншісі, 1641 жылғы Ирландия көтерілісінің көшбасшылары мен қолдаушыларын жазалау. Екіншісі, 1640 жылдардағы "Жорықтар туралы акті" бойынша Лондон қаласының соғысқа жұмсаған қарызын өтеу үшін Ирландиядағы жеткілікті жерді тәркілеу, сондай-ақ соғысқа қатысқан сарбаздарды марапаттау, олардың көпшілігі өз мүдделерін үшінші тараптарға сатқан болатын. 1652 жылға қарай бұл саясат Ирландиядағы католиктерге тиесілі жерлердің көбін тәркілеу арқылы іске асырылды, бұл іс ирланд католиктерін Парламентке қарсы көтеріліс пен соғыс салғаны үшін жазалауға да қызмет етті. 1652 жылғы актінің (VI, VII, VIII тармақтары) айтуынша, Ирландиядағы азамат соғысы кезінде Парламентке қарсы күрескен әркім жердің бір бөлігінен айырылады. Егер олар белгіленген мерзімде бағынып берсе, өмірлеріне кешірім беріледі, бірақ меншіктерінің үштен екісінен айырылады. Егер олар бағынып бермесе, барлық жерлерін, тіпті өмірлерін де жоғалтуы мүмкін еді. Егер олар "католик дінін" ұстанса және соғысқа қатыспаса, Парламент үшін соғыспаған жағдайда, жерлерінің үштен бір бөлігінен айырылатын еді. Іс жүзінде, Ирландиядағы протестант роялистері айыппұл төлеу арқылы тәркілеуден құтыла алатын, ал католиктер мұндай мүмкіндікке ие болмады. Кейбір парламентарийлер барлық ирландтарды Коннахтқа жер аудару туралы сөз қозғағанмен, шындығында олар тек жер иелері тобына қол жеткізді. 1652 жылғы актіде Шаннонның шығысындағы (Ульстер, Ленстер және Манстер) барлық тәркіленген жерлер тазартылып, тұрғындары батысқа (Коннахт және Клэр графтығына) көшіріліп, олардың орнына ағылшын пуритандары (кейін Диссиденттер деп аталған) қоныстандырылуы керек болды. Осы келісімнің нәтижесінде Ирландиядағы католиктерге тиесілі жерлер Ирландия Конфедерациялық соғыстарынан бұрынғы 60%-дан Кромвельдің басқару кезеңінде 8-9%-ға дейін төмендеді (көбінесе Коннахтта). Бұрын католик болған бірқатар жер иелері де мемлекеттік дінге өтіп, жерлерін сақтап қалды.

1662 жылғы Елдестіру актісі

Ирландияда монархияның қайта орнатылуы кезінде, роялистер жағына шыққандар (әсіресе Ормонде герцогы) патшадан әділетсіздіктерді жоюды сұрады. Осыған байланысты, Ирландия Парламенті (Дублинде) 1662 жылы жаңа Жерді бөлу туралы акт қабылдады, онда Кромвельдің қоныс аударушылары өздеріне бөлінген жерлерінің бір бөлігін «Ескі ағылшындарға» және «әділ католиктерге» беруге міндеттелді, олар Комиссарлар арқылы анықталады. Алайда, католиктерге Командалық кезеңде дауыс беруге немесе сайлауға қатысуға тыйым салынғандықтан, Ирландия Парламенті 1666 жылға дейін тек протестанттардан ғана тұрды. Нәтижесінде Парламент 1652 жылғы Жерді бөлу туралы актіге түзетулер енгізді, соның арқасында жер «әділ католиктерге» қайтарылуы мүмкін болды, яғни азамат соғысында роялистер болған және ағылшын протестанттарын жаппай қырғынға ұшыратпағандар, бірақ Кромвельдің қоныс аударушылары Ирландияның басқа жерлерінде тең көлемдегі жермен өтемалдалған жағдайда ғана. Жер жеткіліксіз болғандықтан, осы акті бойынша тек бай немесе ірі католик жер иелері ғана өздерінің иеліктерін қайтарып алды. Олардың ішінде виконт Диллон, Доно МакКарти, Кланкартидің 1-ші графы, Мюрроу О'Брайен, Инчикиннің 1-ші графы, Люк, Фингаллдың 2-ші графы Кристофер Планкеттің мұрагері және Ричард Батлердің, Маунтгарреттің 3-ші виконты Эдмунд болды. 1652–1659 жылдары тәркіленген жерді сатып алғандар үшінші тараптар болды, олар ақшаға сатып алудың заңды екенін және келісімшарттың құпиялылығымен қорғалғанын күтті, бұл қосымша қиындықтар тудырды. Бұл акт 1662 жылдың 30 мамырында қабылданды. Сондай-ақ 1662 жылы Ирландияда феодализмді ресми түрде жойған 1660 жылғы Жер иелігін жою туралы актінің ирланд нұсқасы қабылданды.

Түсіндірме актісі 1665

Сэр Ричард Рейнсфорд басқарған талаптар соты, кімдердің жерлерін қайтарып алуға құқығы бар екенін анықтау үшін құрылды. Өкінішке орай, комиссарлар көптеген католиктердің «кінәсіз» екенін анықтады және жұмыс істейтін шешім табу үшін 1665 жылғы (17 және 18 Чарльз II тарауы, 2-тармақ (I)) түсіндірме заңы қажет болды. Түсіндірме заңында Кромвельдің қоныс аударушылары (кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда) 1652 жылдан кейін алған жерлерінің үштен бірін кінәсіз католиктерге өтемақы ретінде беруге міндетті болды. Бұл өте күрделі процесс болды, себебі жаңа иелердің көпшілігі жерлерін Кромвельдің иеленушілерінен сатып алған, сондықтан көптеген келісімшарттарды жою қажет болды. Бұл сатып алушылардың көпшілігі қоныс аударушылар емес, 1641 жылға дейін Ирландияда тұрған адамдар еді. Осы шарамен, «ерекше құқыққа ие болған» ирландтық католиктердің азшылығы – көбінесе Ескі Англиялық роялистер – соғысқа дейінгі иеліктерінің барлығын немесе көп бөлігін қайтарып алды. Мұндай мысалдарға Ормонд пен оның туыстары, сондай-ақ Ричард Беллингс немесе Рэндал МакДоннелл, Антримнің 1-маркизі сияқты қолдаушылар жатады. Соғыс кезінде белсенді ирландтық конфедераттар болғандар – ағылшын роялистерімен одақ құрудан бас тартқандар немесе одақ үшін Шарль I-ден жақсы шарттар іздегендер – келісімнен аз немесе ештеңе алмады. Олардың көпшілігі мұны Стюарт монархиясының сатқындығы деп санады, олардың барлығы азаматтық соғыстарда бір кезде күрескен. Католик ақыны Даиби О Бруадер қалпына келтіру ирландтық католиктер үшін «тазалау орны» болды деп қорытындылады, ал бұрынғы конфедерат және католик епископы Николас Френч Карл II туралы «Адал адамдар мен нағыз достардың қатал сатқыны» деген памфлет жазды. 1600 жылы католиктер Ирландия жерлерінің 90 пайызына ие болды, 1641 жылы бұл көрсеткіш 41 пайызға төмендеді (негізінен Ольстер плантациясының өркендеуіне байланысты), бірақ 1685 жылы Джеймс II патшалық құрған кезде, Кромвельдік келісімнен кейін католиктерге тиесілі ирланд жерлерінің үлесі 22 пайызға дейін төмендеді; Лимериктің шектеуші келісімінен кейін (1691) бұл көрсеткіш 14 пайызға дейін төмендеді, ал 1800 жылы католиктерге қарсы шектеуші қылмыстық заңдардан кейін бұл көрсеткіш 5 пайызға дейін төмендеді. Алайда, 1800 жылы 95% -дың көп бөлігі католик болған және жерлерін сақтау үшін дінін өзгерткен, мысалы, Дунсани барондары. Ирландиядағы көптеген протестанттар Реставрация келісімдері 1641 жылы король Чарльздің егемендігіне қарсы көтерілген және мүліктері мен билігінен айырылған ирландтық католиктерге тым кешірімді болды деп ойлады. Олар жаңа мүліктерін нарықтық бағамен сатып алып, басқа да ұсынушылармен бәсекелесіп, келісімшарттың құпиялылығы әдеттегідей сақталатынына үміттенеді. Англия мен Шотландиядағыдай, 1660 жылғы Ирландияның Реставрациясы олардың мақұлдауымен қан төгілмей өтті. Профессор Ольмейердің (2012) зерттеуі 1660 жылдары дін мәселесі адамның мәртебесіне қарағанда маңызды емес екенін көрсетті. Бай және жоғары мәртебелі отбасыларға, дініне қарамастан, король Чарльз қолдау көрсетті. Кейбір протестанттық жер иелері жасырын католиктер болды. Сондай-ақ, корольдің інісі Йорк герцогы Джеймс, Ирландияда 130,000 акр жерді иеленіп, католик болып кетті. Жерді соңғы рет 1670 жылға дейін Чарльз патша бекітті.

Уильямдық қонысқа әсері

Ешбір тарап нәтижеге қанағаттанбағандықтан және ирланд ақсүйектері арасында келіспеушілік сақталғандықтан, келесі қақтығыс екі тараптан да күрт радикалды ұсыныстарды тудырды. 1689 жылы Джеймс II-нің Патриот Парламенті 2000 (кейбір деректер бойынша 3000) жаңа жер иесінің өтемақысыз мүлкін тартып алу туралы заңды бекітті. 1652 жылғы Кромвельдік келісім күштен шығарылып, 1641 жылғы көтерілістен кейін тартылып алынған барлық жерлер бұрынғы иелерінің мұрагерлеріне қайтарылды. Соғысты жеңген Вильгельм III және Мэри II-нің қолдаушылары 3900-ден астам қарсыласын соттауды және олардың мүліктерін тәркілеуді ұсынды, ал одан кейінгі "Вильгельмдік келісімде" 2000-нан астам адам өз мүлкін "Тәркілеу комиссарларына" жоғалтты, ол 1690 жылдары сатылды.