Кіріспе
Біріккен Корольдіктің католик монархтарын құлықсыз деп жариялаған заңдар және осыған ұқсас тақырыптағы актілер. Елдестіру туралы акт – 1701 жылы қабылданған Англия Парламентінің актісі. Ол Англия және Ирландия тәждеріне мұрагерлік құқығын тек протестанттарға шектеді. Бұл акті бойынша, егер біреу рим-католик дініне аусса немесе осы діндегі адаммен некелессе, таққа отыру құқығынан айырылатын болды. Бұл Карл I-нің қалған ұрпақтарын, оның протестант немересі Аннадан басқа, тақтан шеттетуге әкеп соқты. Себебі, таққа келесі протестант мұрагер София Ганновер болды. Ол Виттельсбах әулетінен шыққан, Джеймс VI мен I-нің ең кіші тірі қалған ұрпағы еді, және тәждер оның католик емес мұрагерлеріне ғана көшетін болды. София патшайым Аннаның қайтысынан аз уақыт бұрын дүние салды, ал Софияның ұлы Георг I король атанды, осылайша Ұлыбританияда Ганновер әулетінің билігі басталды. 1558 жылғы Үстемдік туралы акт ағылшын монархының басшылығымен Англия шіркеуінің рим-католик шіркеуінен тәуелсіздігін бекітті. Даңқты революцияға себеп болған маңызды факторлардың бірі – король Джеймс II жасаған шіркеуге қарсы шабуылдар еді. Ол рим-католик болғандықтан, оның протестант қызы Мэри II және күйеуі Уильям III оның орнына таққа отырды. Бұл Елдестіру туралы актінің қажеттілігі Уильям мен Мэридің, сондай-ақ Мэридің протестант әпкесінің (болашақ патшайым Аннаның) тірі балалары болмауынан және Стюарт әулетінің қалған рим-католик мүшелерінің таққа талаптануынан туындады. Акт Ұлыбритания Корольдігінің құрылуында маңызды рөл атқарды, өйткені Англия мен Шотландия 1603 жылдан бері бір монархты бөлісіп отырғанмен, олар жеке басқарылатын елдер болып қала берді. Акт Англия мен Шотландияның бірігуіне түрткіс болды. Алайда, Шотландия Парламенті Стюарт әулетінен бас тартуға көбірек қарсылық көрсетті, өйткені оның мүшелері ағылшын патшалары болмас бұрын шотланд монархтары болған. Сонымен қатар, акт британ үкіметіндегі шетелдіктердің рөлін және Англия Парламентіне қатысты монархтың билігін де шектеді, бірақ кейінірек қабылданған заңнамалармен осы ережелердің кейбіреулері өзгертілді. 1689 жылғы Құқықтар туралы заңмен бірге, Елдестіру туралы акт бүгінде Ұлыбритания тәжін және басқа да Ұлттар Достастығы елдерінің тәждерін мұрагерлікке қатысты басқаратын негізгі конституциялық заңдардың бірі болып табылады. Елдестіру туралы актты тек сол елдің өзінің Парламенті өзгерте алады және келісім бойынша, барлық басқа елдердің келісімімен, өйткені ол ортақ тәжге мұрагерлікке қатысты мәселелерді қамтиды. 2015 жылдың 26 наурызында Перт келісімінен кейін, Рим-католикке үйленген адамдарға қатысты құлықсыздықтарды алып тастайтын және абсолютті тұңғыштық принципін енгізетін заңға түзетулер енгізілді, ол барлық Ұлттар Достастығы елдерінде күшіне енді.
other acts with similar titles
The Act of Settlement is an Act of the Parliament of England that settled the succession to the English and Irish crowns to only Protestants, which passed in 1701. More specifically, anyone who became a Roman Catholic, or who married one, became disqualified to inherit the throne. This had the effect of deposing the remaining descendants of Charles I, other than his Protestant granddaughter Anne, as the next Protestant in line to the throne was Sophia of Hanover. Born into the House of Wittelsbach, she was a granddaughter of James VI and I from his most junior surviving line, with the crowns descending only to her non Catholic heirs. Sophia died shortly before the death of Queen Anne, and Sophia's son succeeded to the throne as King George I, starting the Hanoverian dynasty in Britain. The Act of Supremacy 1558 had confirmed the independence of the Church of England from Roman Catholicism under the English monarch. One of the principal factors which contributed to the Glorious Revolution was the perceived assaults made on the Church by King James II, a Roman Catholic, who was deposed in favour of his Protestant daughter Mary II and her husband William III. The need for this Act of Settlement was prompted by the inability of William and Mary, as well as of Mary's Protestant sister (the future Queen Anne), to produce any surviving children, and by the perceived threat posed by the pretensions to the throne by remaining Roman Catholic members of the House of Stuart. The Act played a key role in the formation of the Kingdom of Great Britain as, though England and Scotland had shared a monarch since 1603, they had remained separately governed countries, with the Act catalysing the Union of England and Scotland. However, the Parliament of Scotland was more reluctant to abandon the House of Stuart, members of which had been Scottish monarchs long before they became English. Moreover, the Act also placed limits on both the role of foreigners in the British government and the power of the monarch with respect to the Parliament of England, though some of those provisions have been altered by subsequent legislation. Along with the Bill of Rights 1689, the Act of Settlement remains today one of the main constitutional laws governing the succession not only to the throne of the United Kingdom, but to those of the other Commonwealth realms, whether by assumption or by patriation. The Act of Settlement cannot be altered in any realm except by that realm's own parliament and, by convention, only with the consent of all the other realms, as it touches on the succession to the shared crown. On 26 March 2015, following the Perth Agreement, legislation amending the Act came into effect across the Commonwealth realms that removed the disqualification arising from marriage to a Roman Catholic and instituted absolute primogeniture.
Өмірбаян
Ұлы революциядан кейін ағылшын тағына мұрагерлік жолы 1689 жылғы Құқықтар туралы заңмен реттелді, онда революция кезінде II Джеймс Англиядан Францияға қашуы тақтың орнынан түсуі болып саналды және Джеймстің қызы II Мэри және оның күйеуі/туысы III Уильям (Оранж Уильям, сондай-ақ Джеймстің немере інісі) Джеймстің мұрагерлері болды. Құқықтар туралы заңда сондай-ақ, мұрагерлік Мэридің және Уильямның протестант ұрпақтары арқылы, одан кейін Мэридің қарындасы Анна мен оның протестант ұрпақтары арқылы, содан кейін Мэриден кейін өмір сүрсе, Уильям III-нің протестант ұрпақтары арқылы, мүмкін болашақ неке арқылы жалғасатыны айтылды. Лордтар палатасы талқылау кезінде Софияны және оның ұрпақтарын мұрагерлік тізбегіне қосуға тырысты, бірақ түзету Палатада қабылданбады. II Мэри 1694 жылы баласыз қайтыс болды, ал III Уильям қайтадан үйленбеді. 1700 жылы Аннаның жалғыз баласы, нәрестелік шағынан аман қалған Глостер герцогы Уильям 11 жасында, мүмкін, шешек ауруынан қайтыс болды. Осылайша Анна таққа мұрагерлік кезекте жалғыз қалды. Құқықтар туралы заң католиктерді тақтан шеттеді, бұл II Джеймс пен оның балаларын (сондай-ақ олардың ұрпақтарын) 1668 жылы католиктік дінге кіргеннен кейін мұрагерлікке ие болудан шығарды. Алайда, ол Аннадан кейінгі мұрагерлік туралы ережелерді белгілемеді. Парламент София мен оның ұрпақтарының мұрагерлігін реттеу қажеттігін түсінді, осылайша протестанттық желіде Тақтың жалғастығын қамтамасыз етті. Діни және тектік мәселелер бастапқыда шешілгеннен кейін, 1689 жылы Оранж Уильямның билікке келуі оның шетелдік сүйіктілеріне деген ықыласын да әкелді. 1701 жылға қарай ағылшындардың шетелдіктерге деген қызғанышы күшейді және шаралар қабылдау қажет деп есептелді. Біріншіден, монарх "Англия шіркеуімен қарым-қатынас жасауы керек". Бұл Рим-католик монархын шеттетуді қамтамасыз ету үшін жасалды. II Джеймстің деспотизмімен қатар, оның діні Даңқты революцияның және Уильям III мен Мэри II-нің бірлескен монархиясымен шешілген бұрынғы діни және мұрагерлік проблемалардың басты себебі болды. Екіншіден, егер Англияның азаматы емес адам таққа отырса, Англия "Парламенттің келісімінсіз Англия тажына тиесілі емес кез келген билік немесе аумақтар үшін" соғыс жарияламайды. Бұл Ханновер әулетінің мүшесі британдық таққа отырғанда маңызды болады, өйткені ол қазіргі Төменгі Саксониядағы (Германия) Ханновер электоратының аумақтарын сақтайды, ол кезде Киелі Рим империясының бөлігі болды. Бұл ереже королева Виктория таққа отырғаннан бері қолданылмайды, өйткені ол неміс тілді мемлекеттердің саликалық заңдары бойынша Ганноверді мұра етті. Үшіншіден, ешқандай монарх Парламенттің келісімінсіз "Англия, Шотландия немесе Ирландияның иелігінен" шыға алмайды. Бұл ереже 1716 жылы, сонымен қатар Киелі Рим империясының құрамында Ганновердің курфюрстысы және Брансвик-Люнебург герцогы болған Георг I-нің өтініші бойынша жойылды; осыған байланысты, сондай-ақ жеке себептермен ол Ганноверге уақыт-уақыт баруға ниеттенді. Төртіншіден, патшалық кеңесінің құзырына жататын барлық мемлекеттік істер сол жерде қарастырылуы керек еді, ал барлық кеңес қаулыларына оларға кеңес бергендер және келіскендер қол қоюы керек еді. Бұл Парламент саясатты кім шешеді деп білгісі келгендіктен болды, өйткені кейде резолюцияларға әдетте қоса берілген кеңесшілердің қолдары жоқ болатын. Бұл ереже Анна патшайымының билігінің басында күшін жойды, өйткені көптеген кеңесшілер кеңес беруді тоқтатты, ал кейбіреулері кездесулерге мүлдем қатыспады. Бесіншіден, ешқандай шетелдік ("Англия, Шотландия, Ирландия немесе оларға тиесілі аумақтарда туған адам"), тіпті егер ол азаматтандырылған немесе азаматтандырылған болса да (ағылшын ата-анасынан туылмаса), ол Privy Councillor немесе Парламент палатасының мүшесі бола алмайды немесе "қазіргі уақытта кез-келген кеңсе немесе сенімділік орны, азаматтық немесе әскери, немесе Таққа жер, жер телімдері немесе мұралық мұралар беру, өзіне немесе басқаларға сенімгерлікпен" ие бола алмайды. Кейінгі азаматтық заңдары (бүгінгі күні негізінен 1981 жылғы Британдық азаматтық туралы заң) натурализацияланған азаматтарды жергілікті тұрғындармен теңестірді және Шетелдіктердің анықтамасынан Ирландия Республикасының азаматтарын және Шетелдіктердің анықтамасынан Ирландия Республикасының азаматтарын алып тастады, бірақ басқа жағдайда бұл ереже әлі де қолданылады. Алайда, ол басқа бірқатар заңдарда жеке жағдайларда қолданылмайды. Алтыншы...
Қарсылық
1699 жылы Виг-Жунтоның орнын басып алған Тори үкіметі Заңды Парламенттен өткізу жауапкершілігін мойнына алды. Осының нәтижесінде, ол аз қарсылықпен қабылданды, бірақ Лордтар палатасында бес пэр оған қарсы дауыс берді, олардың ішінде Хантингдон графы, оның қайнағасы Скарсдейл графы және тағы үш адам болды. Көптеген адамдар "шетелдік" патшаға қарсы болғанмен, басым пікір 'француз емес, неміс ханзадасы артық' деген тұжырымға келді.
Мұра
Әр түрлі себептермен, түрлі конституционалистер Қоныстану Актісін жоғары бағалады: Генри Халлам актіні "біздің конституциялық заңдарымыздың мөрі" деп атады, ал Дэвид Линдсей Кир оның маңыздылығын 1689 жылғы Құқықтар туралы Билльден артық деп санады. Наамани Таркоу былай деп жазды: "Егер жалпылама айтуға келсек, Магна Картадан (немесе оның мағынасынан) басқа, Қоныстану Актісі ағылшын тарихындағы ең маңызды заң болып саналады".
Шотландияның Англия мен Уэльспен одақтасуы
Елді мекендеу туралы акттың Шотландияның Англия мен Уэльспен бірігуіне басты себеп болғанын айтуға болады. Шотландия Парламенті Қоныстану актісіне наразылық білдірді және жауап ретінде 1704 жылы Анна патшайымның мұрагерін өзі таңдау құқығын сақтайтын Қауіпсіздік актісін қабылдады. Бұл жағдайдан туындап, Англия Парламенті Ұлыбританияның тұрақтылығы мен болашақ гүлденуін қамтамасыз ету үшін Аннаның қайтысынан бұрын екі парламенттің және екі елдің толық бірігуінің қажеттігіне келісті. Осы мақсатқа жету үшін 1707 жылғы Одақ актісі аясында үш жылдың ішінде шеттету заңнамасын (1705 жылғы шетелдіктер туралы акт), саяси ықпал етуді және пара беруді қолданды. Бұл жетістік 1606 және 1689 жылдар аралығындағы саяси одақ құруға жасалған төрт әрекеттен өзгеше болды, олардың барлығы екі мемлекетте саяси жігердің жетіспеуінен сәтсіз аяқталды. Ұлыбритания тағына мұрагерлік туралы анықтаған Одақ шартының II бабына сәйкес, Елді мекендеу туралы акт Шотландия заңнамасына да енді.
Таққа мұрагерлік
Корольдік келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болған II Джеймс және оның римдік-католик балалары, принц Джеймс (Ескі талапкер) және Корольдік ханшайым, олардан бөлек, акт II Джеймстің кіші әпкесі Генриетта ханшайымның ұрпақтарын да жойды. Генриеттаның қызы – Сардиния королевасы Анна, римдік-католик, және 1807 жылдан кейін барлық якобит талапкерлері одан тарады. I Чарльстың заңды ұрпақтары баласыз болғандықтан (оның екі немере қызы, марқұм королева II Мария және оның мұрагері королева Анна жағдайында) немесе римдік-католик болғандықтан, Парламенттің таңдауы I Джеймстің басқа баласы, Елизавета Богемияның протестант қызы, Ганноверлік Софияға дейін шектелді. Елизаветаның жетілуге жеткен тоғыз баласы болды, ал София ең кіші қызы еді. Дегенмен, 1701 жылы София ең үлкен протестант болып саналды, демек, Англия тағына заңды талап етуге құқылы болды; Парламент оның римдік-католик туыстарын, атап айтқанда, оның қарындасы Луиза Голландинаны және олардың ұрпақтарын, соның ішінде Орлеан герцогинясы Элизабет Шарлоттаны; Сальм князі Людовик Оттоны және оның тәтелерін; Конде ханшайымы Анна Генриеттаны және Брауншвейг-Люнебург герцогинясы Бенедикта Генриеттаны ескермеді.
Католиктік діни көзқарасына байланысты мұрагерліктен шығару
Акт қабылданғаннан бері корольдік отбасының Рим католиктеріне үйленген және сол арқылы мұрагерлік тізбегінен шығарылған ең аға тірі мүшесі – Кент принці Майкл, ол 1978 жылы баронша Мари Кристин фон Рейбницке үйленді; ол сол кезде мұрагерлік тізбегінде он бесінші болды. Ол 2015 жылы 2013 жылғы Тақ мұрагерлік туралы заң күшіне енген кезде мұрагерлік тізбегіне қайта оралды және 34-ші болып тізімге енді. Электр ханым Софияның келесі ең аға тірі ұрпағы, осы себеппен мұрагерлікке үміткер бола алмаған Джордж Виндзор, Сент-Эндрюс графы, Кент герцогы принц Эдуардтың үлкен ұлы, ол 1988 жылы Рим католиктерінен Сильвана Палма Томаселлиге үйленді. Оның ұлы Лорд Даунпатрик 2003 жылы Рим католиктігіне көшті және дініне байланысты Софияның ең аға ұрпағы ретінде мұрагерлікке ие болу құқығынан айырылды. 2008 жылы оның қызы Леди Марина Виндзор да католиктік дінге көшті және мұрагерлік тізбегінен шығарылды. Соңғы кезде Анна, ханшайымның ұлы Питр Филлипс, таққа отыру кезегінде он бірінші болып, Отум Келлиге үйленді; Келли католик отбасында тәрбиеленген, бірақ үйлену алдында англикандыққа көшті. Егер ол бұлай жасамағанда, Филлипс некеден кейін мұрагерлік орнын жоғалтар еді, бірақ 2015 жылы ол қайта қалпына келтірілді. Рим-католик патшалық отбасыларына үйленген ханшайымдарды есептемегенде, мысалы, Эдинбургтың Мариясы, Баттенбергтің Виктория Евгения және Эдинбургтың принцесса Беатрисі, Корольдік отбасының бір мүшесі (яғни Корольдік мәртебесімен) Акт қабылданғаннан бері Рим католиктігіне көшті: Кент герцогының әйелі, Кент герцогы Эдуардтың әйелі, ол 1994 жылдың 14 қаңтарында көшті, бірақ күйеуі мұрагерліктегі орнын жоғалтпады, өйткені олардың некесінде ол англикан болған.
Қазіргі жағдай
Құрылтай туралы акт Ұлыбритания заңнамасының бір бөлігі болғандықтан, ол британ монархы билік еткен барлық елдер мен аумақтардың заңдарына қабылданды. Ол 15 Достастық елдерінің заңдарының және олардың тиісті юрисдикцияларының құрамында күшіне еніп отыр. Орнатылған дәстүрге және 1931 жылғы Вестминстер статуты мен одан кейінгі заңдарға сәйкес, Құрылтай туралы акт (Достастық елдерінің мұрагерлік жүйесін реттейтін басқа заңдармен бірге) барлық елдердің келісімімен ғана өзгертілуі мүмкін (және кейбір федеративтік елдерде – олардың құрамына кіретін штаттардың да келісімімен). 2013 жылғы Мұрагерлік туралы акт осы Актінің көптеген қағидаларын өзгертті.
Түзету ұсыныстары
Қоныстану туралы актіге, әсіресе оның римдік католиктерге және ерлерге басымдық беруге қатысты ережелеріне наразылық білдірілді. Дегенмен, Актіні өзгерту – күрделі процесс, себебі Акт барлық Ұлт Достастығы мемлекеттерінің ортақ мұрагерлік жүйесін реттейді. Вестминстердің 1931 жылғы жарлығы, орныққан дәстүр бойынша, мұрагерлік ережелеріне кез келген өзгеріс тек қатысушы барлық мемлекеттердің келісімімен жасалуы керек екенін мойындайды, сондай-ақ әр мемлекеттің парламенті немесе парламенттері тиісті түзетулерді қабылдауы тиіс. Бұған қоса, қазіргі монархтың үлкен баласы және оның үлкен баласы – аңгликандық еркектер болғандықтан, мұрагерлік заңдарына кез келген өзгеріс дереу әсер етпейді. Осының салдарынан, бұл мәселеге қатысты халықтың алаңдауы аз болды және 2010 жылдың қарашасына дейінгі пікірталас негізінен ғылыми айналымдармен шектелді. Осыдан кейін, Принц Уильямның үйленуі жайлы 2010 жылдың қараша айындағы хабарлама бұл сұрақты тудырды: егер ол бірінші қыз, содан кейін ұл туса не болады? The Times газеті 1995 жылдың 6 қарашасында Принц Чарльз сол күні Тони Блэр мен Пэдди Эшдаунға "католиктердің британ тағына отыруы керек" дегенін хабарлады. Эшдаун принцтің: "Католиктер неге таққа отыра алмайды деп түсіне алмаймын" дегенін айтты. 1998 жылы Тақ мұрагерлігі туралы заң жобасын талқылау барысында Ішкі істер министрі лорд Уильямс Лордтар палатасына Королеваның "Патшалық тағына мұрагерлік кезегін анықтауда қыздар мен ұлдарға бірдей қарау керек деген Үкіметтің ұстанымына қарсы емес" екенін мәлімдеді.
Әлемнің түкпір-түкпірінде
2011 жылдың басында Парламенттің Лейбористік партиясынан сайланған мүшесі Кит Ваз Вестминстердегі Халық палатасына жеке мүшелік заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы Елдестіру туралы заңға түзетулер енгізуді көздеді, оның мақсаты – Рим католиктеріне қатысты ережелерді жою және Ұлыбритания тағына мұрагерлік құқығын анықтайтын тұңғыштық жүйесін еркектерге басымдық беруден абсолютті туыстыққа өзгерту еді. Ваз жобасына қолдау көрсету үшін Канада үкіметі мен премьер-министр Стивен Харперге жүгінді. Бірақ Канада премьер-министрінің кеңсесі бұл мәселенің «үкімет үшін де, канадалықтар үшін де басымдық емес екенін, реформалардың артықшылықтары мен кемшіліктері туралы толыққанды түсініксіз» деп жауап берді. Сент-Люсия премьер-министрі Стивенсон Кинг бұл идеяны қолдайтынын мәлімдеді, сондай-ақ Жаңа Зеландия үкіметі де қолдайтыны хабарланды. Канаданың Монархист Лигасы бұқаралық ақпарат құралдарына сол кезде «мұрагерлік ережелерін жаңарту үшін Елдестіру туралы заңға түзетулер енгізуді қолдайтынын» айтты. Сол жылы Ұлыбританияның вице-премьері Ник Клег үкімет заңға өзгеріс енгізуді қарастырып жатқанын хабарлады. Шамамен сол уақытта Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэмерон басқа он бес Достастық елдерінің премьер-министрлеріне хат жолдады. Онда ол мұрагерлік құқығын абсолютті тұңғыштыққа өзгертуге қолдау көрсетулерін сұрады және сол жылы Австралияның Перт қаласында өтетін Достастық елдері басшыларының саммитінде (CHOGM) бұл ұсынысын көтеретінін мәлімдеді. Кэмерон сондай-ақ мұрагерлердің Рим католиктері болуына немесе олармен үйленуіне қойылған шектеуді жоюды ұсынды. Алайда, болашақ Рим католиктері мұрагерлік құқығына ие болу үшін таққа отырмас бұрын Англикан шіркеуіне өтуі керек болар еді. Бұл хатқа және ақпарат құралдарындағы жариялымдарға жауап ретінде Харпер бұл жолы «ақылға қонымды жаңартулар» деп санайтын ұсынысты «қолдайтынын» мәлімдеді. 2011 жылғы 28 қазанда өткен Достастық елдері басшыларының саммитінде басқа Достастық елдерінің премьер-министрлері Кэмерон ұсынған заңға енгізілген өзгерістерді қолдауға келісті. Ұлыбритания Парламентіне ұсынылған заң жобасы кем дегенде кейбір басқа елдерде қабылдануы тиіс заңдардың үлгісі ретінде қызмет етеді. Кез келген өзгеріс Кембридж герцогінің ұлына қарағанда қызы туған жағдайда ғана күшіне енеді. Британдық «Республика» тобы мұрагерлік реформасы монархияны одан әрі кемсітпейді деп мәлімдеді. Шотландияның бірінші министрі Алекс Салмонд та осы пікірді қолдап, «1701 жылғы Елдестіру туралы заңды реформалаудағы бұл қадам, католик монархқа айналуға қатысты негізсіз кедергіні жоймауы өте көңіл көшіреді» деп атап өтті.