Жаяу әскерлердің шабуылға қарсы қолданылған «төртбұрыш» құрылымы туралы мақала. Тарихы, қалай пайда болғаны, атты әскерге қарсы тиімділігі жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаяу әскердің жауынгерлік құрамы
Combat formation of infantry
Жаяу әскердің шаршы құрамы, сондай-ақ қуыс шаршы деп те аталады, жаяу әскер бөлімдерімен, әдетте атты әскер шабуылымен қауіптене отырып, жауынгерлік ұрыста қолданылатын тарихи жақын тәртіп құрамы болды. Қаруларын тиімді пайдалану үшін, дәстүрлі жаяу әскер бөлімі әдетте түзу сызыққа орналасатын; бірақ бұл сызық жылдамдығымен көзге түсетін атты әскерге қарсы осал болды, олар сызықтың шетін айналып немесе оны бұзып, қорғалмаған артқы жаққа шабуылдай немесе сызық бойындағы әрбір жаяу әскерге тікелей шабуылдай алатын. Жаяу әскер командирі бөлімдерін қорғалмаған артқы және қанаттарға орналастырмау арқылы атты әскер шабуылына қарсы тиімді қорғаныс ұйымдастыра алатын. Қазіргі заманғы оттық қарулардың дамуымен және атты әскердің жойылуымен, шаршы құрам ескірген деп есептеледі.
An infantry square, also known as a hollow square, was a historic close order formation used in combat by infantry units, usually when threatened with cavalry attack. To deploy its weapons effectively, a traditional infantry unit would generally form a line; but the line was vulnerable to more nimble cavalry, which could sweep around the end of the line, or burst through it, and then attack the undefended rear or simply sweep along the line attacking the individual footsoldiers successively. By arranging the unit so that there was no undefended rear or flank, an infantry commander could organise an effective defense against cavalry attack. With the development of modern firearms and the demise of cavalry, the square formation is now considered obsolete.
Ерте тарих
Құрылысты Плутарх сипаттаған және ежелгі римдіктер қолданған; ол бұрынғы дөңгелек құралымнан дамыған. Атап айтқанда, үлкен жаяу әскер алаңын римдік легиондар Парфияға қарсы Карра шайқасында қолданды, олардың әскерлерінде атты әскердің үлкен бөлігі болды. Бұл testudo құралымен шатастырылмауы керек, ол да шаршы тәрізді болған, бірақ жебелер мен найзалар сияқты алыстан тасталатын қарулардан қорғану үшін пайдаланылған. Хан әулетінің атты жаяу әскерлері б.з.б. 1-ғасырда, негізінен атты Сионну көшпелі әскерлеріне қарсы көптеген шайқастарда, жеңіл атты әскермен бірлесіп, өте жылдам жаяу әскердің шаршы құралымдарын қолданатын тиімді тактиканы пайдаланды. Жаяу әскерлер Гоби аймағының жанындағы көшпелілердің таулы елді мекендерін қоршауда қолданылды, онда Хан әскерлері көшпелілердің найзалы шабуылдарын тойтарды. Византия империясы 9-11 ғасырларда, қуыс жаяу әскердің шаршы құралына негізделген, өте күрделі біріктірілген қару-жарақ тактикасын қолданды. Қарақшылар мен садақшылардан тұратын жаяу әскер алаңы, атты әскер үшін операциялық база және паналау орны болды, ол әдепкіде жылдамдықта қозғалатын бекітілген лагерь сияқты болды. Атты әскер шабуыл мүмкіндіктерін пайдалану үшін қатарлардағы бос орындар арқылы алаңнан шығып, жағдай өзгерсе, сол жолмен шегінетін. Никефор Фокас сипаттаған жаяу әскер алаңы 12 000 адамнан тұратын, олар 1000 адамдық таксиархияларға бөлінді, олар бір-бірінен оншақты атты әскердің қатарласып өтуіне жететін кеңістікпен бөлінген. Алаң 14 ғасырда шилтрон ретінде қайта жаңғыртылды. Кейіннен ол отыз жылдық соғыс, сексен жылдық соғыс кезінде пика квадрат немесе терцио ретінде пайда болды және француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарында кеңінен қолданылды.
The formation was described by Plutarch and used by the Ancient Romans; it was developed from an earlier circular formation. In particular, a large infantry square was used by the Roman legions at the Battle of Carrhae against Parthia, whose armies contained a large proportion of cavalry. That is not to be confused with the testudo formation, which also resembled a square, but was used for protection against ranged weapons such as arrows and javelins. The Han dynasty's mounted infantry forces used tactics effectively that involved highly mobile infantry square formations in conjunction with light cavalry in their many engagements against the primarily cavalry Xiongnu nomad armies in the 1st century AD. Infantry squares were used in the siege of the nomads' mountain settlements near the Gobi region, where Han forces repelled nomad lancer attacks. The Byzantine Empire in the 9th to the 11th centuries used highly sophisticated combined arms tactics, based around hollow infantry square formation. The infantry square, consisting of pikemen and archers, acted as a base of operations and refuge for cavalry by forming what was essentially a mobile fortified camp. Cavalry would ride out of the square through gaps in lines to exploit opportunities for attack and retreat the same way if the situation turned against it. The infantry square described by Nikephoros Phokas consisted of 12,000 men, who were deployed in 1000 man taxiarchies, which were separated by intervals wide enough to admit a dozen cavalrymen riding abreast to enter or leave the square. The square was revived in the 14th century as the schiltron. It later appeared as the pike square or tercio during the Thirty Years War, the Eighty Years War and was widely used as well in the French Revolutionary Wars and the Napoleonic Wars.
Квадратты құру
Наполеон соғыстарында қолданылғандай, құрама қуыс шаршы немесе кейде тіктөртбұрыш болып құрылған, әр жағында екі немесе одан да көп қатардағы жауынгерлер бір реттік мылтықпен немесе бекітілген штыкпен қаруланған. Әдетте, 500-ден 1000-ға дейін сағасы бар батальон – шаршы құрайтын ең кішкентай бөлім. Оның тулары мен командирі орталықта орналастырылған, сондай-ақ, шабуылдардан әлсіреген жақтарды нығайту үшін резервтік күш болған. Ватерлоо шайқасында Веллингтон армиясы құрған сияқты, төрт қатардан 500 адамнан тұратын шаршының кез келген жағы 20 метрден кем болатын. Шаршылар шахмат тәрізді орналастырылып, бір шаршыдан екінші шаршыға қате оқ ату қаупін азайтуға тырысқан. Жақын орналасқан шаршылардың бұрыштары арасындағы минималды аралықтары бар тығыз шахмат тәрізді орналасу қорғаныста тиімді болды, қарсылас атты әскердің қозғалысын шектеді және бұрыштардағы ең осал жерлерде өзара қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. Бірақ, егер шабуылға дайындық үшін қайта орналастырылса, көршілес бөлімдер бір-біріне кедергі келтіріп, алға жылжу жолын және атыс өрісін бұзуы мүмкін. Шаршы құрылғаннан кейін, жаяу әскер шабуылдай жақындап келе жатқан атты әскерге қатар немесе тізім бойынша оқ жаудыратын. Сәтті әрекеттерде жаяу әскер көбінесе оқ атуды тоқтататын, шабуылдаушы аттар мен салт аттылар шаршыға 30 метрдей жақындағанда оқ жаудыратын; нәтижесінде шабуылдаушылардың көптеген жараланғандары мен өлгендері аттар мен олардың мінгендерінің үйіндісін құрап, одан әрі шабуылдарға кедергі келтіретін. Жаяу әскердің тәртіпсіз немесе ерте оқ атуы шабуылдай жатқан атты әскерге қарсы тиімсіз болып, жауынгерлерді бос мылтықпен қалдыратын. Осы кезде атты әскерлер жаяу әскердің қайта зарядталуы кезінде өте жақын арақашықтыққа жақындап, тапаншаларымен оқ атып, семсерлерімен кесіп немесе найзаларымен (егер қаруланған болса) жаралай алатын. 20 метрден кісі атты әскерге тым кеш оқ ату, мақсатқа тигізуде тиімдірек болғанымен, жараланған жылқы жаяу әскер қатарына құлап, олшақ пайда болуы мүмкін, осылайша аман қалған атты әскерлер шаршыға кіріп, оны іштен бұзуы мүмкін. Шаршылардың шабуылға қарсы тұруы маңызды болды, бірақ олар тұрақты құрылымдар емес еді. Қолайлы жерде, тәжірибелі командирлер шаршыларды жаппай оқ жаудыруға және тіпті атты әскерді тұзаққа түсіруге қабілетті болды, мысалы, француздар 1799 жылы Табор тауы шайқасында Османға қарсы жасағандай. Ватерлоо шайқасында (1815) одақтас әскерлердің төрт қатарлы шаршылары он бір атты әскер шабуылына төтеп берді. Ватерлоо шайқасында шабуылдаушы атты әскерге атты артиллерия немесе жаяу әскердің қолдауы болмады, бірақ Лютцен шайқасында (1813) тіпті жаяу әскер мен жеңіл артиллерияның қолдауымен одақтас атты әскерлер жасыл француз әскерлерін жеңе алмады. Сол сияқты, таңғажайып жаяу әскер күші Жена-Ауэрштедт шайқасында (1806), Пултүск шайқасында (1806), Фуэнтес-де-Оньоро шайқасында (1811) және Краснойдың бірінші шайқасында (1812 жылдың 14 тамызы) байқалды. Егер шаршы бұзылса, мысалы, Медина-де-Риосеко шайқасында (1808) болғандай, жаяу әскер көптеген шығынға ұшырауы мүмкін, бірақ батыл және тәртіпті жаяу әскер осындай апаттан да қалпына келе алады.
As used in the Napoleonic Wars, the formation was constituted as a hollow square or sometimes a rectangle, with each side composed of two or more ranks of soldiers armed with single shot muskets or rifles with fixed bayonets. Generally, a battalion, with about 500 to 1,000 men, was the smallest unit forming a square. Its colours and commander were positioned in the centre, along with a reserve force to reinforce any side of the square that was weakened by attacks. A square of 500 men in four ranks, such as those formed by Wellington's army at the Battle of Waterloo, was a tight formation less than 20 m long on any side. Squares would be arranged in a checkerboard formation to minimise the risk of soldiers from one square accidentally shooting another. A tight checkerboard, with minimal gaps between the corners of adjacent squares, was effective in defence, minimising opposing cavalry's freedom of movement and allowing for some mutual support at the corners the weakest points. But if redeployed in line to attack, the neighboring units would overlap and thus obstruct one another's line of advance and field of fire. Once formed in square, the infantry would volley fire at approaching cavalry, either by file or by rank. In successful actions, the infantry would often withhold the volley until the charging horses and men were about 30 m from the square; the resulting casualties to the attackers would eventually form piles of dead and wounded horses and their riders, which would obstruct further attacks. Undisciplined or early fire by the infantry would be ineffective against the attacking cavalry and leave the foot soldiers with empty muskets. The cavalrymen could then approach to very short range while the infantry was reloading, where they could fire at the infantry with their pistols, slash at them with sabres or stab them with lances, if they were so equipped. Firing too late, with cavalry within 20 m, although more effective in hitting the targets, could result in a fatally wounded horse tumbling into the infantry ranks and creating a gap, thus permitting the surviving horsemen to enter the square and break it up from within. It was vital for squares to stand firm in the face of a charge, but they were not static formations. In suitable terrain astute commanders could manoeuvre squares to mass fire and even trap cavalry, as the French managed against the Ottomans at the Battle of Mount Tabor (1799). At the Battle of Waterloo (1815) the four rank squares of the Allied forces withstood eleven cavalry charges. At Waterloo the attacking cavalry were not supported, whether by horse artillery or infantry, but at the Battle of Lützen (1813), even with infantry and light artillery support, Allied cavalry charges failed to break green French troops. Similarly, impressive infantry efforts were seen at the Battle of Jena Auerstedt (1806), the Battle of Pultusk (1806), the Battle of Fuentes de Oñoro (1811) and the First Battle of Krasnoi (August 14, 1812). If a square was broken, as happened at the Battle of Medina de Rioseco (1808), the infantry could suffer many casualties although brave and well disciplined infantry could recover even from such a disaster.
Квадратты бұру
Жаулап алушы ат әскері "шаршыны бұзуға" тырысады, оның тұтастығын жоғалтуға мәжбүр ету арқылы, я тоқсоғыс жасап, нашар тәртіптелген жаяу әскерді тікелей соқтығысу алдында қашуға итермелеуге, немесе жақын арадағы шайқаста шығын келтіруге (жоғарыда қараңыз) тырысады. Кавалериялық шабуылдар тығыз қатарлармен жасалатын, көбінесе шаршының ең әлсіз нүктелері – бұрыштарына бағытталған. Жаяу әскердің "оқтарын ысырап етуіне" себеп болу үшін, оларды тым ерте атуға мәжбүрлеу үшін финттер мен жалған шабуылдар да қолданылатын. Дегенмен, егер жаяу әскері жақсы тәртіпте болса және өз орнын ұстаса, атты әскердің "шаршыны қызыл қиратысқа айналдыру" арманы орындалмайды, бірақ соғыс тарихында мұндай жағдай ереже емес, көбінесе ерекшелік болып келді. Шаршыны бұзудың ең тиімді жолы тікелей атты әскер шабуылы емес, артиллерияны, әсіресе, қанағатсыз оқтарды қолдану еді, олар шаршының тығыз жиналған жаяу әскерін қырып-жоюға қабілетті. Мұндай артиллериялық оқтардың тиімді болуы үшін жақын қашықтықтан атылуы қажет еді. 20 метрлік жаяу әскер шаршысы, әдетте кемінде 600 метр қашықтықта атып тұрған, өз армиясының қатарының ішінде немесе алдында орналасқан далалық артиллерия үшін шағын және қиын нысана болып табылатын, онда көптеген оқтар мақсаттан тыс кетуі мүмкін еді. Сондықтан шабуылдаушылар көбінесе атты әскерге ілесіп жүретін атты артиллерияны қолдануға тырысатын. Атты әскердің болуы жаяу әскердің шаршы құруына себеп болар еді, бірақ тығыз жиналған жаяу әскерлер енді артиллерияның нысанасына айналар еді, өйткені шаршының тұтастығы олардың атысының нәтижесінде бұзылар еді, бұл атты әскерге шабуылды күшейтуді жеңілдететін. Жаяу әскер мен атты әскердің біріккен шабуылдары да сондай әсер ететін; қорғаныстағы жаяу әскер бөлімі шаршы құруға мәжбүр болар еді, немесе әдетте сап түзіп тұрған жаяу әскердің шабуылынан қиратылар еді, немесе егер ол сапта тұрып, шабуылдаушы жаяу әскермен атысуды шешсе, атты әскердің шабуылына ұшырар еді. Сонымен қатар, егер атты әскер жаяу әскер бөлімі дұрыс қалыптаспағанша ұстап алса, атты әскер ауыр шығын келтіруі немесе тіпті бөлімді толығымен жоюы мүмкін еді. Куатр-Брас шайқасында (1815) бірнеше мысалдар болды, бірнеше британдық бөлімшелер жергілікті жерге тығырылып жасырылған француз атты әскерінен жақын қашықтықта таң қалды. Атты әскердің сәтті шабуылына әкелетін басқа жағдайлар: кенеттен жаңбыр жауып, жаяу әскердің оқ-дәрісін ылғалдандырып, олардың қаруларын өте қысқа сүңгілерге дейін азайту, немесе толық жылдамдықпен келе жатқан жаралы жылқы шаршыға соқтығысып, пайдалануға болатын саңылау жасау, мысалы, Саламанка шайқасынан кейін көп ұзамай болған Гарсия Эрнандестің шайқасында.
Attacking cavalry would attempt to "break a square" by causing it to lose its cohesion, either by charging to induce poorly disciplined infantry to flee before contact was made or by causing casualties through close range combat (see above). Cavalry charges were made in closely packed formations, and were often aimed at the corners of the square, the weakest points of the formation. Feints and false attacks would also be used to make the infantry "throw away their fire" by causing them to fire too early. However, if the infantrymen were well disciplined and held their ground, the cavalryman's dream to "ride a square into red ruin" would not be realized, but such an event was the exception, rather than the rule, in the history of warfare. The most effective way to break a square was not direct cavalry attack but the use of artillery, particularly firing canister shot, which could massacre the tightly packed infantry of the square. To be truly effective, such artillery fire had to be delivered at close range. A 20 m wide infantry square was a small and difficult target for field artillery firing from within or just in front of its own army's lines, typically at least 600 m away, a range at which most rounds could then be expected to miss. Thus, attackers would usually try to deploy horse artillery accompanying the cavalry. The presence of the cavalry would cause the infantry to form square, but the closely packed infantrymen would then become targets for the artillery since the cohesion of the square would break under their fire, making it much easier for the cavalry to press home the attack. Combined attacks by infantry and cavalry would also have the same effect; the defending infantry unit would be placed in the difficult position of either forming square and being shot to pieces by the attacking infantry, which would usually be in line formation, or being ridden down by the cavalry if it decided to remain in line and trade volleys with the attacking infantry. In addition, if the cavalry could catch an infantry unit before it formed square properly, the horsemen could usually inflict severe casualties or even destroy the unit completely. The Battle of Quatre Bras (1815) saw several examples, with several British units being surprised at close range by French cavalry hidden by the terrain. Other circumstances that could lead to a successful cavalry attack included sudden rainstorms soaking the infantry's gunpowder, effectively reducing their weapons to very short pikes, or a mortally wounded horse in full gallop crashing into the square, opening a gap that could be exploited, as happened at the Battle of Garcia Hernandez, shortly after the Battle of Salamanca (1812).
Еуропалық отарлау
1857 жылғы 7 ақпанда Англо-Персия соғысы кезінде Үндістан атқыш әскері Хұшаб шайқасында парсылық жаяу әскер құрамын шабуылдап, жарып жіберді. Осы құрамдағы 500 сарбаздың бар болғаны 20-сы ғана құтылды. Англо-зулу соғысы кезінде, Исандлуана шайқасынан кейін, зулу сарбаздары британдық экспедициялық күштердің нашар бекітілген түзу құрамын жеңгеннен соң, Гингиндлову шайқасы және Улунди шайқасы сияқты көптеген маңызды шайқастарда жаяу әскер құрамдары жаудың көптеген шабуылдарына қарсы қолданылды. Рудьярд Киплингтің "Фаззи Вуззи" өлеңі Махдистік соғыстағы екі шайқасқа, 1884 жылғы Тамай және 1885 жылғы Абу Клеаға сілтеме жасайды, онда британдық экспедициялық күштер жаяу әскер құрамдарын пайдаланды. Екі шайқаста да құрамдар ішінара бұзылды, бірақ британдықтардың шығындары, көбінесе найза мен қылышпен қаруланған шабуылдаушы махдистердің шығындарымен салыстырғанда өте төмен болды. 1936 жылы Екінші Итальян-Эфиопия соғысы кезінде, алға жылжыған итальяндықтар Шир шайқасында болжамды эфиопиялық қарсы шабуылға қарсы қорғану үшін жаяу әскер құрамын құрды, бірақ ешқандай қарсы шабуыл жасалмады.
On 7 February 1857, during the Anglo Persian War, Indian cavalry successfully attacked and broke a Persian square in the Battle of Khushab. Only 20 of the 500 soldiers in the square escaped. During the Anglo Zulu War, after the Battle of Isandlwana in which Zulu warriors overwhelmed the British expeditionary force's poorly fortified linear formation positioning, infantry squares were used in most major battles such as the Battle of Gingindlovu and the climactic Battle of Ulundi to counter their enemy's massed charges. Rudyard Kipling's poem "Fuzzy Wuzzy" refers to two battles in the Mahdist War, Tamai in 1884 and Abu Klea in 1885, in which infantry squares were used by the British expeditionary force. In both battles the squares were partially broken, but British losses remained very low in comparison with the losses of the attacking Mahdists, who were largely armed with spears and swords. In 1936, during the Second Italo Ethiopian War, the advancing Italians formed an infantry square to defend against a possible Ethiopian counterattack in the Battle of Shire, although no counterattack was ever launched.
Америкада қолданылуы
1836 жылғы 19 наурызда Аламо түскеннен кейін Голиадтан шегініп келе жатқанда, техас полковнигі Джеймс Фаннин мен оның 300 сарбаздан тұратын жасағы 1200-нен астам мексикалық әскерлермен кездесті. Техас сарбаздары шаршы құрып, үш рет мексикалықтардың шабуылын тойтарды, бірақ келесі күні жабдықтары таусылған соң қарсыластарына берілді. Америка Азамат соғысы кезінде жаяу әскерлер шаршысы тек бірнеше рет қолданылды, олардың ең танымалдарының бірі – 1861 жылғы 17 желтоқсанда Роулетт станциясы шайқасында Терридің Техас рейнджерлеріне қарсы болған Тридцать екінші Индиана ерікті жаяу әскері. 1862 жылғы 21 ақпанда Вальверде шайқасында 5-ші Техас атты мылтықтарының сүңгілері шабуыл жасағанда Колорадо еріктілері ротасы да шаршы құрды. 1867 жылы 10-шы кавалерияның алғашқы шайқастарының бірі – Солтүстік Салин өзені шайқасы, Канзас штатындағы Форт-Хейстен солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым жерде, 1867 жылғы тамыздың соңында болды. 10-шы кавалерияның F ротасының капитаны Джордж Армес Салин өзені бойындағы ізді ұстанды, бірақ оны 400-ге жуық атты шайен жауынгерлері қоршап алды. Армес кавалериялық аттарды ортаға қойып, қорғанысқа арналған "ішкі шаршы" құрды. Жақсы қорғаныс позициясын іздеген Армес командасын қорғаныс шаршысын сақтап тұрып, жылжытты. 8 сағаттық шайқастан, 2000 оқтан және 15 шақырымдық қозғалыстан кейін шайендер шегініп кетті. Күшейтпестен, F ротасы 30 сағаттық патрульдеу кезінде 113 шақырымдық қашықтықты жүріп өтті және бір сарбазы қаза тапқан күйі Форт-Хейске соңғы 10 шақырымды қайтып келді. Армес кейіннен: «Менің командамның қырғыннан құтылуы – әлемдегі ең үлкен керемет» деді. Армес өз офицерлерінің «міндетке берілгендігі мен от астындағы сабырлылығын» атап өтті. 1869 жылы Оңтүстік Америкадағы Парагвай соғысы кезінде Парагвай қорғаушылары Акоста-Ню шайқасының соңында шаршы құрды. Шаршы тым кеш құрылды, сондықтан оны Бразилиялық атты әскер бұзды.
On March 19, 1836, while on the retreat from Goliad after the fall of the Alamo, Texan Colonel James Fannin and his command of 300 men were intercepted by over 1,200 Mexican troops. The Texans formed square and repulsed three successive Mexican charges but surrendered the following day when their supplies ran low. During the American Civil War, the infantry square was used on only a few occasions, the most notable of which was the Thirty Second Indiana Volunteer Infantry at the Battle of Rowlett's Station, December 17, 1861 against Terry's Texas Rangers. A Colorado Volunteer company formed square when it was charged by lancers of the 5th Texas Mounted Rifles at the Battle of Valverde on February 21, 1862. In 1867, one of the first battles of the 10th Cavalry was the Battle of the Saline River, 25 miles northwest of Fort Hays, Kansas, in late August 1867. Captain George Armes, Company F, 10th Cavalry, was following an active trail along the Saline River but was surrounded by about 400 horse mounted Cheyenne warriors. Armes formed a defensive "hollow square" with the cavalry mounts in the middle. Seeking a better defensive position, Armes walked his command while he maintained the defensive square. After 8 hours of combat, 2,000 rounds of defensive fire, and 15 miles of movement, the Cheyenne disengaged and withdrew. Company F, without reinforcements, concluded 113 miles of movement during the 30 hour patrol and rode the final 10 miles back to Fort Hays with only one trooper killed in action. Armes later commented, "It is the greatest wonder in the world that my command escaped being massacred." Armes credited his officers for a "devotion to duty and coolness under fire." In 1869, during the Paraguayan War in South America, the Paraguayan defenders formed a square towards the end of the Battle of Acosta Ñu. The square was formed too late and so was broken by the Brazilian cavalry.
Азиядағы қолданысы
1863 жылы Нахрин шайқасында Абдул Рахман хан бастаған бірнеше мың ауған әскері, Ұлыбританиядан үйренген жаяу әскер тобының тактикасын қолданып, 40 мыңдық қатаған армиясын талқандады. Қатаған әскерінен 10 мың адам қаза тапты немесе жараланды, ал ауған әскерінен бар болғаны 21 адам қаза болып, 10 адам жараланды.
At the Battle of Nahrin in 1863, several thousand Afghan troops led by 'Abd al Rahman Khan annihilated a 40,000 strong Qataghani army through the use of the infantry square, which they adopted from Britain. 10,000 Qataghani troops were killed or wounded, while only a mere 21 Afghans were killed and 10 wounded.
Жаяу әскерлер алаңының соңы
19-ғасырдың соңында пайда болған жаңа, тізбектеп атуға арналған қарулардың таралуымен байланысты, жаппай жиналған әскерлердің орналасуы қауіпті болып кетті, себебі олардың атыс қуаты артты. Бұл осымен қатар атты әскердің маңыздылығының төмендеуімен бірге болды.
The square fell out of use in the late 19th century with the advent of modern repeating firearms, which made concentrated formations risky in the face of increased firepower, along with the parallel decline of horse cavalry.