Кіріспе
Дарвиннің ұзақ мерзімді денсаулыққа зиян келтіретін жағдайларын талқылау. Чарльз Дарвиннің ересек өмірінің көп бөлігінде денсаулығы ауру симптомдарының сирек кездесетін үйлесімінен жиі нашарлап, оны ұзақ уақытқа дейін қатты әлсіздікке ұшыратты. Дегенмен, бұл оның жұмысына бір жағынан көмектескен болуы мүмкін, өйткені Дарвин өзі былай деп жазған: "Денсаулықтың нашарлауы, менің өмірімнің бірнеше жылын жойғанымен, мені қоғамдық шаралар мен ойын-сауықтан алаңдатудан сақтады". Дарвин көптеген дәрігерлерге қаралып, бірақ сол кездегі медицина ғылымының деңгейіне байланысты, аурудың себебі анықталмады. Ол қол жетімді барлық емдеу түрлерін сынады, бірақ олардың нәтижесі уақытша ғана болды. Соңғы кезде оның ауруының мәніне қатысты көптеген пікірлер айтылуда. Дарвиннің дене қалдықтарын эксгумациялау оның денсаулық мәселелерінің себебін анықтауға көмектесуі мүмкін деген ұсыныс бар.
For much of his adult life, Charles Darwin's health was repeatedly compromised by an uncommon combination of symptoms, leaving him severely debilitated for long periods of time. However, in some ways, this may have helped his work, as Darwin himself wrote: "Even ill health, though it has annihilated several years of my life, has saved me from the distractions of society and amusement." Darwin consulted numerous doctors, but, with the medical science of the time, the cause remained undiagnosed. He tried all available treatments, but these had at best only temporary success. More recently, there has been much speculation as to the nature of his illness. It has been suggested that exhuming Darwin's remains could clarify the nature of his health issues.
Аурудың дамуы және симптомдары
Эдинбург университетінде медицинаны оқып жүрген Дарвин қанды көруге және сол кездегі хирургияның қатыгездігіне шыдамағандықтан, табиғат тарихымен айналыса бастады – бұл қызығушылықты ол дін қызметкері болу үшін Кембридж университетінде оқып жүргенде дамытқан еді. 1831 жылдың 10 желтоқсанында, "Бигль" кемесімен сапарды күтіп отырған Плимут қаласында, ол кеудесінде ауырсыну сезімі мен жүрек қағудың тездігінен зардап шекті, бірақ сапарға шығуын тоқтатпауы үшін бұл туралы ешкімге айтпады. Саяхат барысында ол теңізде өткізген он сегіз ай бойы теңіз ауруынан қатты қиналды, бірақ үш жыл үш айдың көп бөлігін құрлықта тыңғырымды зерттеулермен өткізді. 1833 жылдың қазан айының басында Аргентинада қызбаға шалдықты. Ол екі күн төсекте жатты, содан кейін қызбадан қайтыс болған кемедегі жас серігінің естелігі оны Буэнос-Айреске дейін өзен бойымен қайықпен жүзуге итерді, қызбасы басылғанша кабинасында ауырып жатты. 1834 жылдың 20 қыркүйегінде Анд тауларында атпен экспедициядан оралғанда, ол ауырып, қазан айының барлығын Валпараисода төсекте өткізді. Бұл Trypanosoma cruzi инфекциясымен сәйкес келеді. 1835 жылдың 25 наурызындағы күнделігінде, Мендосаға жақын Анд тауларының шығысында ол "Бенчука шабуылына ұшырағанын" – Пампаның үлкен қара жәндігі, Редувий түрінің шабуылына ұшырағанын жазды. Бұл Шагастың ауруын тудыратын Trypanosoma cruzi жұқтырумен байланысты, бірақ ол кейінгі күндері 1834 жылдың қыркүйегінде болған алғашқы инфекцияның белгісі – қызба туралы ештеңе айтпайды. 1836 жылдың 2 қазанында саяхаты аяқталғаннан кейін ол тез арада өзін көрнекті геолог ретінде таныстырды, сонымен бірге өз теориясын қалыптастыру барысында трансмутация туралы құпия түрде ойларға берілді. 1837 жылдың 20 қыркүйегінде ол "жүректің қолайсыз қағуынан" зардап шекті және дәрігерлердің "қатты" кеңесі бойынша, бір ай бойы елді жерде емделуге кетті. Сол қазанда ол былай деп жазды: "Соңғы кезде маған әсер ететін кез келген нәрсе кейіннен мені мүлдем шаршатып, жүректің күшті қағуына әкеледі". 1838 жылдың көктемінде ол шаршап, уайымдап, асқазан ауруы мен бас ауруынан зардап шекті, бұл оның бірнеше күн бойы жұмыс істей алмауына себеп болды. Бұл симптомдар күшейді және жүрек аурулары қайтадан пайда болды, сондықтан маусым айында ол Шотландияға "геологиялық зерттеулерге" барды және толыққанды қалпына келді. Алайда сол жылдың соңында аурудың қайталануы басталды – бұл үрдіс жалғасты. Ол Эмма Веджвудқа 1839 жылдың 29 қаңтарында үйленді, ал сол жылдың желтоқсан айында Эмманың алғашқы жүктілігі дамыған кезде, ол ауырып, келесі жылы аз жұмыс істеді. Дарвин қырық жылдан астам уақыт бойы түрлі симптомдардан – жалпы әлсіздік, бас айналу, діңгеке, бұлшық еттерінің спазмдары мен дірілдеуі, құсу, іш ауруы мен ұстамалар, ісіну және түнгі ішек газдары, бас ауруы, көру қабілетінің өзгеруі, қатты шаршау, жүйкелік шаршау, тыныс алудың қиындығы, терідегі проблемалар (бас терісіндегі көпіршіктер мен экзема), жылау, алаңдау, өлімге бет қарайтын сезім және естен тану, жүрек соғудың тездігі, ұйқысыздық, құлақтағы шу және депрессиядан уақыт-уақыт зардап шекті.
Суды тазарту
Дарвиннің дәстүрлі емделу әдістерімен сәті болмады. 1849 жылы төрт ай бойы тоқтаусыз құсудан кейін ол досы капитан Салливан мен туысы Фокстың ұсынысын қабылдады және Малверндегі доктор Джеймс Галлидің сумен емдеу орталығында су терапиясын сынап көрді. Ол Галлидің кітаптарын оқыды, онда науқастардың жағдайлары сипатталған және кітаптың соңында баға тізімі болған. Дарвин отбасымен Малвернде вилла жалдап, 10 наурызда екі айлық емделу курсын бастады. Галли Дарвиннің өзіне қойған нервтік диспепсия диагнозымен келісіп, оған спирт шаммен қыздырып, тер шығарғанша ысыту, содан кейін суық, ылғал сүлгілермен және аяқ ванналарымен күшті уқалау, қатаң диета және серуендеуден тұратын күнделікті режимді белгіледі. Дарвинге назар аудару ұнады, және оны жұмыс істемегені үшін кінәлі сезінуге уақыт қалдырмайтын талапты режим де ұнады. Оның денсаулығы тез жақсарды, және ол сумен емделудің "алдас емес" екенін сезінді. Галли күніне үш рет беретін гомеопатиялық дәрілерге ол сенбесе де, оларды мінсіз түрде қабылдады. Олар 30 маусымға дейін қалып, үйге оралғанда, ол диета мен сумен емделуді уәзірінің көмегімен жалғастырды. Ол ерте тұру және жұмыс уақытын бөлу ережелерін сақтады, сондай-ақ серуендеу жаттығулары үшін Sandwalk салдырып, осы режимді сақтады. Қыркүйекте Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының жиналысының қызығушылығынан ауруы қайтадан пайда болды, Дарвин Малвернге бір күндік сапармен барды, содан кейін үйде қалпына келді. 1850 жылдың маусымында, ауруға байланысты уақыт жоғалтқаннан кейін (құсусыз), ол Малвернде бір апта өткізді. Кейін сол жылы ол Фоксқа өзінің "жақын досы доктор Галлидің" сенімділігі туралы жазды. Ол қызы ауырған кезде, ішкі өзгерістер туралы хабарлау үшін оны көреген қызбен, оны ұйқыға түсіру үшін мезмеристпен, гомеопатияшы ретінде Джон Чэпменмен және гидропатияшы ретінде өзімен емдеген, содан кейін Галлидің қызы жазылып кеткен. Дарвин Фоксқа көзге көріну қабілетіне және тіпті гомеопатияға деген күмәнін түсіндірді, өйткені ол өте аз дозалардың барлық салауатты ақылға қайшы келетінін ойлады және оны ешқандай емделудің әсерімен салыстыру керек деп ойлады. Галли Дарвинге өзін көзге көрінуге ұшыратуды талап етті, ол көрегенді көргенде, оны сынап, конверттегі банкнотадағы нөмірді оқуды сұрады, бірақ ол мұны қызметшісінің істегенін мазақтап айтты және Дарвиннің ішкі жағдайын анықтауға кірісті, ол жылдар бойы айтып берген оқиға. Дарвиннің кішкентай қызы Эннидің ас қорытуы нашарлағанда, ол 1851 жылдың 24 наурызында оны Галлиге алып барды. Бір аптадан кейін оны емделуге қалдырды, бірақ екі аптадан кейін доктор Галли оны қайта шақырды, өйткені Энниде желке қызуы болды. Дәрігер Галли оларға мұқият болып, оның жазылып жатқанына бірнеше рет сендірді, бірақ бірқатар дағдарыстардан кейін 23 сәуірде Энни қайтыс болды. Дарвин осы қайғылы оқиғадан қатты күйзелді, бірақ таңқаларлықтай, ол жерлеу рәсімдерін ұйымдастырумен айналысып, кейін жақсы күйде қалды. Дарвин үйде сумен емделудің әсерін тіркеп, 1852 жылы емделуді тоқтатты, өйткені ол демалуға көмектесетінін, бірақ жалпы алғанда елеулі әсер етпегенін, бұл оның тек психосоматикалық симптомдарын азайтуға қызмет еткенін көрсетті. Эннидің өлімі туралы естеліктер Дарвинге Малвернге қайта оралуға ыңғайсыздық тудырды. 1856 жылы ол теориясын жариялау үшін жаза бастады, және шаршап, жұмысын жалғастырды, 1857 жылдың наурыз айында ауру оның жұмыс күнін "күлкілі қысқартты". Ол жаңа гидротерапевт, доктор Эдвард Уикстед Лэйнды тапты, оның Моор Парк гидропатиялық орталығы Фарнхэмге жақын Суррейде Дарвиннің үйінен шамамен 65 шақырым жерде болды. Оның жағдайы Дарвин Галлиді алғаш көрген кездегідей болды, ал доктор Лейн кейіннен былай деп жазды: "Мен оның секілді қайғылы жағдайды есімде сақтамаймын. Ең ауыр шабуылдар кезінде ол қатты қиналғандай көрінді". Дарвин 22 сәуірде келді және Фоксқа "осы бір аптаның маған жасаған жақсылығы шынымен таңғаларлық және түсініксіз" деп жазды, 5 мамырға дейін қалуға шешім қабылдады. Ол ашық көру, мезмеризм немесе гомеопатияны қамтымайтын, Лэйн "Др. Г. істейтін барлық ақылсыздыққа" сенбейтін режимді ұнатып қалды. Дарвин толыққанды түрленді, "созылмалы ауруларға арналған жалғыз нәрсе - сумен емделу" деп сенді және "Мен бұл жерге екі аптаға келуді әдетке айналдыруды жоспарлап отырмын, өйткені бұл жерде серуендеуге өте қолайлы" деп жазды. Ол Хукерге "мен өзім үшін өте керемет және түсініксіз жақсылықты алдым" деді. Мен жүре аламын және шынайы христиан сияқты тамақ жей аламын, тіпті...". Одан кейін ол өзін қайшылыққа түсірді, альпілік түрлер туралы сұрады. Кітаптың басылымдары баспаханадан қайтарылғанда, ол шаршап қалды. 2 қазан күні ол Илкиге кетіп, доктор Эдмунд Смит басқаратын Уэллс Хаус гидропатиялық орталығында емделді, ол хирург және гидропатиялық дәрігер болды. Эмма балаларын 17 қазан күні алып келді, және Дарвин де бар отбасы Уэллс Террасасындағы Солтүстік Үйде тұрды, ол жалдаған. Бірінші жағымсыз пікірлерді оқығаннан кейін оның денсаулығы нашарлап, білезігі бұралып, аяғы мен беті ісіп, қабыну пайда болды. Ол "жағымсыз уақыт" өткізді және Смит туралы былай деп жазды: "Ол үнемі маған оның пациентке қарағанда гонорарға көбірек қызығушылық танытқандай әсер қалдырады". 6 қарашаға қарай ол келгеннен гөрі нашар сезінді. Эмма мен балалары 24 қарашада үйге қайтты. Пікірталас жалғасқанда, Дарвинде тағы да асқазанның бұзылыстары болды, және 1860 жылдың 28 маусымында, 1860 жылғы Оксфорд эволюциялық дебаттарынан екі күн бұрын, ол Лейннің Суррейдегі Ричмондқа жақын Петесхэмдегі Судбрук Паркіндегі жаңа гидропатиялық орталығына қашып, дебаттар туралы есептерді оқып, қалпына келді. Дарвин одан әрі гидропатиядан бас тартты, мүмкін Илкидегі уақытын еске алды, ал Лейн Судбрук Паркін сатқаннан кейін біраз уақытқа бизнестен шықты. 1863 жылы Дарвиннің ауруы күрт нашарлады, және Эмма Дарвин күйеуін Малвернге қайта оралуға көндірді. Оның туысы Фокс бұрын Галлидің психикалық бұзылуға ұшырағанын және қол жетімсіз екенін айтқан. Олар 2 қыркүйекте келді, бірақ Дарвин оны бақылаушы дәрігер доктор Айерст алдап соғып жатқанын сезінді. Эмма доктор Галлиді Айерстің емдеуін мақұлдау үшін шақырды, бірақ содан кейін Дарвиннің экземасы суға төзбейтіндей қатты болды. Дарвин толыққанды күйзеліске ұшырады және 13 қазан күні, келгеннен гөрі нашар күйде курортты тастап кетті. Оның денсаулығы ең нашар болды және 1866 жылдың басына дейін жалғасты.
Психикалық себеп
Дарвин өзінің ауруының көбінесе стрестік жағдайлардан кейін пайда болатынын анықтады, мысалы, жиынға қатысудың әсерінен. "Түтінді, лас Лондоннан" қашып, Даун Хаустың бұрынғы дін қызметкерінің үйіне, Даунға көшіп келгеннен кейін, ол көбірек оқшауланып, тіпті үйдің сыртына айна орнатып, қонақтар бұрыштан жақындағанда шегініп кетуге мүмкіндік алды. Ол көбінесе достары мен туыстарына барып қайтса да, ғылыми жиындарға қатысу міндеттемесін орындауға тырысты.
Паникалық бұзылу мен агорафобияны диагностикалау
Барлон мен Нойес Дарвиннің жас кезінде "әсіресе стрестік жағдайларда ішкі ауыру эпизодтары" болғанын хабарлайды. Ол "жастық шағында сынға ұшырағандағы стреске сезімталдық" деп сипатталған "преморбидтік осалдыққа" ие болды. Олар "симптомдардың өзгеруі және физикалық денсаулығы нашарламастан ұзаққа созылуы оның ауруының психиатриялық екенін көрсетеді" деп мәлімдейді. Паникалық бұзылыс әдетте жасөспірім шақта немесе ересек өмірдің басында, потенциалды стрестік өмірлік өзгерістермен байланысты пайда болады. Паникалық бұзылыспен ауыратын науқастардың анамнезінде көбінесе оларға эмоционалды жақын адамнан айырылу жағдайлары кездеседі, бұл Дарвиннің анасы 1817 жылы, оның сегіз жасында қайтыс болғандығына байланысты болуы мүмкін, бірақ Дарвиннің балалық шағы жалпы алғанда бақытты болды және оның бауырлары оны қолдады. Боулби айырылу қорқынышы ересек жаста паникалық бұзылыстың дамуына ықпал етуі мүмкін екенін, ал агорафобиясы бар науқастар ата-аналарын үстем, бақылаушы, сынға алатын, қорқыныш тудыратын, қабылдамайтын немесе тым қорғаушы деп сипаттайтынын айтты, бұл Дарвиннің әкесі туралы (даулы) сипаттамалармен сәйкес келеді. Чэмблэс пен Мейсонның зерттеуіне сәйкес, жынысына қарамастан, паникалық бұзылыстан зардап шеккен адамның еркек сипаты неғұрлым аз болса, олар одан қашуды (әлеуметтік оқшалануды) күресу механизмі ретінде қолдануға бейім. Ерлік қасиеттеріне ие адамдар көбінесе сыртқы күресу стратегияларын қолданады (мысалы, алкоголь). Бин Дарвиннің өзіне сенімді болғанымен, бір мезгілде невротикалық болғанын, әдеттегі тіршілік салғанда өзгерістерге алаңдап, демалыс, саяхат немесе күтпеген қонақтардан ренжігенін жазды. Колп агорафобия диагнозымен келіспейді, себебі Дарвин Патшалық қоғамы Кеңесінің 16 отырысына қатысып, 1842 жылдан 1882 жылы қайтыс болғанға дейін 2000 күн үйден тыс болған. Алайда, Барлон мен Нойес Дарвиннің сирек үйден шыққанын, көбінесе әйелімен бірге болғанын айтады. Олар Дарвиннің шақырудан бас тартуын келтіреді: "Мен ұзақ уақыттан бері кез келген жерге бару мүмкін емес екенін түсіндім; жаңалық пен қызығушылық мені құртар еді".
Әкемен қарым-қатынасы
Ремпф Эдип кешені теориясына сүйене отырып, психикалық себептерді айтады, Дарвиннің ауруын "әкесіне (дәрігер Роберт Дарвинге) басып қалған ашудың көрінісі" деп түсіндіреді. Ремпф Дарвиннің "толық мойынсұнуының" оның әкесіне, ал кейін басқаларға деген ашуын білдіруіне кедері келтіргенін сендірді. Ұқсас диагноз қойып, ағылшын психиатры доктор Ранкин Гуд былай деді: "Егер Дарвин әкесін дене күшімен өлтірмеген болса, онда ол табиғат тарихы саласында "Көк Әкені" өлтіргені сөзсіз, ол "ұйқыдағы әке өлтіруінен" зардап шекті, бұл "шамамен қырық жылға созылған ауыр және денсаулығын сақтап қалуға кедері келтіретін невроздық азаптарға" себеп болды". Сэр Гэвин де Бэр бұл түсіндірмені физикалық себептермен байланыстырды. Дарвиннің өмірбаяншасында әкесі туралы былай делінген: "Мен жас кезімде ол маған аздап әділетсіздік жасады, бірақ кейіннен оның сүйіктісі болғанымды ойлағаным үшін шүкіршілік етемін". Брэдбери Ж. Хаксли мен Х. Б. Д. Кеттлеудің сөздерін келтіреді: "Шарльз Дарвинде байқалған психоневрозға себеп болатын алғышарттар, оның әкесімен күрделі қарым-қатынасынан туындаған жанжал мен эмоционалдық кернеу болған сияқты, ол оны бір жағынан құрметтеген, екінші жағынан санасыз түрде ренжіген". Брэдбери Джон Ченселлдің талдауын да келтіреді: "[Дарвиннің] жұмыс істеуге және бір нәрсені жетістікке жеткізуге деген құштарлығының себебі, жас кезінде оны бекершіл және еш нәрсеге жарамайтын деп атаған әкесіне деген жеккөрушілік пен реніш болды". Мұндай психоанализ, әсіресе тек жазбаларға негізделген жағдайда, әлі де даулы болып қала береді.
Әйелмен қарым-қатынас, жалғыз қалудан қорқу
Питер Брент Дарвиннің өмірбаянында, «Дарвин: Күшейтілген құштарлықты адам» деп жазады, Чарльз бен Эмма Дарвиннің «бір-бірімен байланысы балалық шақпен және есте сақтаудың басталуымен тығыз байланысты болған. Олардың ортақ тарихы, бірлескен дәстүрі болды. Олардың қарым-қатынасы құштарлыққа толы болды деп ойлау қиын, бірақ олар бақытты болды, ал осы бақыттың тамыры тереңде жатқан. Брэдбери – өзі әлеуметтік психолог – Дарвиннің хаттарында Эмманың «әрқашан ана, ешқашан бала, ал Дарвин әрқашан бала, ешқашан әке» болғанын дәлелдеу үшін осы өмірбаянына сүйенеді. Дарвин әйеліне «мама» деген лақап ат қойды, «Менің сүйікті қарт мамам, сенсіз, ауырғанда өзімді ең жалғыз сезінемін. О, мамам, сізбен бірге болуға және сіздің қорғауыңыз астында болуға қатты құштармын, себебі мен қауіпсіздік сезінемін». Брент бұл 39 жастағы адамның әйеліне жазған хаты екенін түсіну қиын дейді, ал емес кішкентай баланың анасына жазған хаты. Барлон мен Нойс Дарвиннің доктор Чэпманға «Эмма кеткенде жүйкеленетінім» деген мойындауын келтіреді, олар оны паникалық бұзылысымен байланысты жалғыздықтан қорқу деп түсіндіреді. Дарвиннің әйелі Эмма да, анасы сияқты, шын ниетті Unitarian болды. Әкесі өзінің тәжірибесінен айтып, Чарльзға Эммаға ұсыныс жасағанға дейін: «Кейбір әйелдер күйеулерінің құтқарылуына күмәнданып, қатты азап шегіп, оларды да азапқа душар етеді», - деп ескерткен. Дарвин сол кезде Эммаға өз ойларын айтты, және ол Ізгі хабарда айтылған, «Егер адам Менде тұрмаса, олар жанып кетеді» деген қауіптің тудыратын алаңдаушылықты білдірді, бірақ оған үйленді және некеде оның жұмысын толық қолдады. Ол 1844 жылы, өзінің теориясын ешкімге көрсеткенге дейін, оның «Эссесін» оқыды және оған көмектесті. Ол беттерді қарап шығып, шетіне жазбалар жасады, түсініксіз жерлерін көрсетіп, келіспейтін тұстарын атап өтті. Оның ауруы күшейген сайын, ол оны күтіп, тым көп жұмыс істеуіне жол бермей, демалысқа шығуға мәжбүрледі, әрқашан оның жұмысына көмектесіп отырды.
Діни шиеленістер
Дарвиннің дінге қатысты ұстанымы күрделі болды. Дарвин-Уэджвуд әулеті унитариан шіркеуінің жаттықтары болды, оның атасы Эразм Дарвин мен әкесі оны еркін ойлау деңгейіне дейін жеткізді. Бірақ 19-ғасырдың басындағы қатал атмосферада әкесі Англиялық Англикан шіркеуінің талаптарына бағынды. Чарльз Дарвин мектепте Англикандық білім алды, содан кейін Эдинбургте студенттік қоғамдарға қосылды, онда оның ұстаздары Ламарк материализмін жақтады. Ол ауылдық дін қызметкері болуды қалаған, ал Кембридж университетінде оқуға түспес бұрын, «мен сол кезде Киелі кітаптың әрбір сөзінің толық және нақты шындық екендігіне ешқандай күмәнім болмағандықтан, біздің Иманды толық қабылдауымыз керек екендігіне тез сендірдім». Оның өмір бойы досы болған табиғатты зерттеуші профессорлар Жердің ежелгі екенін толық мойындады, бірақ олар әлеуметтік тәртіпті бұзуы мүмкін деп ойлағандықтан эволюционизмге қарсы болды. Ол теологиядан жақсы оқыды және емтиханның қорытындысында 178 студенттің арасында 10-шы орынды иеленді. Екі университетке де ол эволюцияның радикалдар мен демократтардың қоғамды құлатуға тырысуымен байланысты екенін және мұндай идеяларды жария түрде қолдау беделін жоюға, лауазымды жоғалтуға және тіпті дінге қарсы сөздері үшін түрмеге қамалуға әкелуі мүмкін екенін көрді. Кембриджде ол Уильям Пейлидің Жаратушының жобалауы туралы жазғандарына сене бастады, бірақ «Бигл» экспедициясында оның тағайындалған зерттеулері Пейлидің игі көзқарасына қайшы келді. Отанына оралғаннан кейін, оның терең ойлары Дарвиннің теориясының қалыптасуына әкелді, ол Киелі кітапқа деген сенімін жоғалтып, біртіндеп кейінірек агностик болып кетті. Дарвин өз идеяларының салдарынан қатты алаңдады және өз табиғатты зерттеуші достары мен әйеліне қайғы әкелмеуге тырысты. Алғаш рет достарына айтқанда, ол «бұл кісі өлтіргенімді мойындағандай» деп жазды, ал Дарвиннің теориясы жарияланған кездегі жазбалары эмоционалдық күйзелісті көрсетеді. Бұл оның достарына ұят пен зиян келтіруі, христиан дініне сенімін жоғалтуы немесе радикалдар мен эволюционистерге жасалған қатал қарым-қатынастан туған рационалды қорқынышпен байланысты екені белгісіз.
Шагастың гипотезасы
1959 жылы Израильдің Еврей университетінің тропикалық медицина саласындағы көрнекті маманы доктор Саул Адлер алғаш рет ұсынған Шагас ауруы туралы гипотеза, ішінара, Дарвиннің «Бигль» экспедициясы кезінде, жерді зерттеу сапарларының бірінде Аргентина Анд тауларының шығысында, Мендоса маңында осы аурудың жәндік-таратушысы шаққандығына негізделген. Ол 1835 жылғы 26 наурыздағы күнделігінде былай деп жазды: «Түнде мен «Бенчука» шабуылына ұшырадым, Пампас даласының үлкен қара жәндігі, бұл атауға лайық. Шамамен бір дюйм ұзындығындағы, қанаттары жоқ, жұмсақ жәндіктердің денеңнен өтіп бара жатқанын сезіну өте жағымсыз; қан сору алдында олар өте жұқа, бірақ кейін дөңгелекленіп, қанға толады, сонда оларды шабу оңай. Пампас даласының үлкен қара жәндігін Ричард Кейнс Triatoma infestans деп атады, ол көбінесе винчука (vinchuca) деп аталады, бұл Шагас ауруын тудыратын Trypanosoma cruzi жәндігінің таратушысы. Дарвиннің осы оқиғадан кейін қызбаға шалдыққандығын айтпағанын ескерсек, оның сол кезде жұқтыруы екіталай. Чилидегі триатоминнің географиялық таралуын модельдеу Дарвиннің Чилидің орталық және солтүстік аймақтарында, осы жәндіктердің таралған жерлерінде, ашық ауада және ауылдық үйлерде көп саяхаттағанын көрсетті. Оның осы тақырыптағы мақаласы BMJ және Medical Journal of Australia журналында қабылданып, 2009 жылдың желтоқсан айында жарияланды. 2012 жылдың ақпан айында жарияланған қосымшада ол инсультқа ұқсас естен шығу және жартылай салқындық эпизодтарының, CVS-де кездеспейтін, MELAS синдромына тән екенін ұсынды. Бұл синдроммен ауыратын пациенттердің 80%-ында A3243G mtDNA мутациясы табылды және CVS-мен ауыратын науқастарда да сипатталды. Митохондриядағы бұл мутация ішек проблемаларының, теңіз ауруының және Меньер ауруының, сондай-ақ CVS және MELAS синдромының симптомдарымен байланысты, осылайша Дарвинге әсер еткен әртүрлі проблемалардың ортақ түбін көрсетеді. Кез келген митохондриялық ауру оның анасы Сюзанна Дарвиннен мұрагерлікке көшкен, ал оның анасының 8 баласы болған. Олардың кейбіреулерінде осы мутациямен байланысты болуы мүмкін аурулар болды. Филадельфиядағы Томас Джефферсон университетінің медициналық колледжінің гастроэнтерологы Сидни Коэннің 2011 жылғы талдауында CVS аурудың себептерінің бірі ретінде қарастырылды. Оның зерттеуінде аурудың себебі циклдік құсу синдромы, Шагас ауруы және Helicobacter pylori бактериясының комбинациясы екені түсіндірілді.
At night I experienced an attack, & it deserves no less a name, of the Benchuca, the great black bug of the Pampas. It is most disgusting to feel soft wingless insects, about an inch long, crawling over ones body; before sucking they are quite thin, but afterwards round & bloated with blood, & in this state they are easily squashed. The great black bug of the Pampas is identified by Richard Keynes as Triatoma infestans, commonly called winchuka (vinchuca), the vector for Trypanosoma cruzi which leads to Chagas disease. It is unlikely that Darwin was infected on this occasion as he did not mention having a fever in the days following the incident, Modelling of triatomine geographical distribution in Chile shows that Darwin traveled extensively in the areas of central and northern Chile where these bugs occur sleeping outdoors and in rural houses. His paper on the topic was accepted by the BMJ and the Medical Journal of Australia, and was published in December 2009. In a supplement published in February 2012, he proposed that stroke like episodes of memory loss and partial paralysis which do not occur with CVS are characteristic of the MELAS syndrome. An A3243G mtDNA mutation has been found in 80% of patients with this syndrome, and has also been described in those with CVS. This mutation in mitochondria is associated with symptoms of intestinal problems, seasickness and Ménière's disease as well as CVS and MELAS syndrome, thus giving a shared source of the various problems that affected Darwin. Any mitochondrial disease would have been inherited from his mother Susannah Darwin, whose own mother had 8 other children. Some of them had illnesses which could have been related to the same mutation. CVS was also proposed as part of the cause in a 2011 analysis by gastroenterologist Sidney Cohen of the medical college of Thomas Jefferson University in Philadelphia. His study explained the illness as being due to a combination of cyclic vomiting syndrome, Chagas disease, and Helicobacter pylori.
Басқа да мүмкін себептері
Отбасылық жүйелі лактозаға төзбеушілік синдромының куәсі – құсу мен асқазан-ішек симптомдары көбінесе тамақтанғаннан кейін екі-үш сағаттан соң пайда болатын және, көрінетіндей, Дарвин сүт немесе қаймақ ішуді тоқтатқанда жақсарып кеткен.
Бірлескен себептері
Клиникалық тұрғыдан алғанда, Дарвин бірнеше аурудан дерлік зардап шеккен болуы мүмкін, оның нашарлаған денсаулығынан туындаған көптеген психосоматикалық асқынулар мен фобиялар болды. Мұндай жағдай бүгінде көптеген науқастарда кездеседі, мысалы, паникалық бұзылудың ауыр түрлерінде, көбінесе гипохондрия және депрессиямен қатар жүреді. Доктор Питер Медавар Дарвиннің денсаулық проблемаларының бір бөлігі органикалық, бір бөлігі психологиялық екенін айтқан диагнозды қолдады. Колп Дарвиннің ауруының ең ықтимал себебі – агорафобиясыз паникалық бұзылу, психосоматикалық тері ауруы және, мүмкін, асқазанның Шага ауруы екенін қорытындылады. Ол «бұл ауру бастапқыда белсенді болып, кейін белсенділігін жоғалтып, оның асқазанның парасимпатикалық жүйкелерін қанағаттандырмайтын жағдайға түсіріп, симпатикалық стимуляцияға және осылайша оның уайымдарының психосоматикалық әсеріне сезімтал етеді. Оның ішек-қарын айналымына байланысты көптеген шағымдарының өмір бойы сақталуын органикалық бұзылу жақсы түсіндіреді» деді. Осылайша, Дарвиннің ауруының психологиялық аспектілері аурудың себебі де, салдары да болуы мүмкін. 1997 жылы Корольдік қоғам журналында Д.А.Б. Янг Дарвиннің ауруына психогендік көзқарас «басымдыққа ие» екенін жазды. Шага ауруын жақтаушы доктор Саул Адлер Дарвиннің Шага ауруынан және «туа пайда болған немесе кейіннен дамыған невроздан» да зардап шеккен болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Мэриленд университетінің Балтимор медицина мектебінде Дарвиннің аурулары тақырыбында өткен конференцияда Томас Джефферсон университетінің гастроэнтерологы доктор Сидни Коэн Дарвиннің жас кезінде циклдік құсу синдромынан зардап шеккенін, бірақ ол тамақ емес, асқазан сөлі сияқты секрецияларды құсқандықтан, бұл оның салмағы мен тамақтануына әсер етпегенін айтты. Ол «Бигл» сапары кезінде жұқтырған Шага ауруы Дарвиннің сол кездегі қызуы мен кейіннен асқазан-ішек аурулары туралы, сондай-ақ Дарвиннің өліміне әкелген жүрек ауруы туралы айтқандарымен сәйкес келеді деп сенді. Сонымен қатар, Шага ауруымен жиі кездесетін Helicobacter pylori Дарвинге пептикалық жара ауруын тудырған болуы мүмкін. Дарвиннің өзі – тұқым қуалаушылыққа қызығушылық танытқан – өзінің жалпы денсаулығының нашарлығын балаларына берген болуы мүмкін деп ойлады және әсіресе олардың анасы, оның туысы Эмма Веджвудтың да жауапты болуы мүмкін бе деп қызықты. Оның өмірінің кейінгі кезеңдеріндегі туысқандық некеге байланысты уайымдары осы жеке мәселеге байланысты туындаған болуы мүмкін. Чарльз Дарвиннің балаларының аурулары әкесінің ауруларынан едәуір өзгеше болды. Олар бала кезінде денсаулығы нашар болған, бірақ сәбилік пен балалық шақтан аман қалғандары сау-сәламәт ересектерге айналды. Дарвиннің өзі бала кезінде денсаулығы жақсы болған және ауру туралы ешқандай жазба жоқ; оның ауруының алғашқы белгілері жасөспірім шағында ғана байқалды.