Кіріспе

Griggs v. Duke Power Co., 401 U.S. 424 (1971) – 1970 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылған сот ісі. Бұл іс жұмысқа орналастырудағы дискриминация және әртүрлі әсер теориясымен байланысты болды және 1971 жылдың 8 наурызында шешім қабылданды. Бұл жағдай осы сипаттағы алғашқы іс деп есептеледі. Жоғарғы Сот компанияның жұмысқа қабылдау талаптары үміткерлердің жұмысты орындау қабілетіне қатысы жоқ екенін, демек, қара нәсілді қызметкерлерге қасақана емес, дискриминация жасағанын анықтады. Сот шешімінде «Конгресс қазір жұмысқа орналасу немесе жоғарылау үшін тесттер мен критерийлер тек ақсақал мен түлкіге сүт ұсыну сияқты тең мүмкіндік құрмайды» делінген. 1965 жылдың 2 шілдесінде, 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң күшіне енген күні Duke Power екі жұмысқа орналасу тестін енгізді, бұл жоғары мектеп дипломы жоқ қызметкерлерге жалақысы жоғары бөлімдерге ауысуға мүмкіндік берді. Беннетт механикалық түсінік тесті – механикалық қабілеттілікті бағалау тесті, ал Вундерлик танымдық қабілет тесті – жалпы интеллектті өлшейтін IQ тесті болды. Ақ нәсілділердің осы жаңа жұмысқа орналасу және ауысу талаптарына қара нәсілділерге қарағанда шамамен он есе көп сай келгені анықталды. 1960 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Солтүстік Каролинадағы ақ нәсілді ер адамдардың 34%-ы орта мектепті бітірген, ал қара нәсілділердің 18%-ы ғана бітірген. Ұсынылған талаптарға сәйкес келу көрсеткіштері арасындағы айырмашылық одан да зор болды: орта мектеп бітірушілердің орташа деңгейіне сәйкес, ақ нәсілділердің 58%-ы, қара нәсілділердің 6%-ы тестіден өтті.

Бірінші саты және апелляциялық шағым

Федералды округ соты бастапқыда "Дьюк Пауэр" компаниясының пайдасына шешім шығарып, олардың бұрынғы нәсілдік дискриминация саясаты тоқтатылғанын мойындады. Іс Төртінші апелляциялық сотқа жолданғаннан кейін, апелляциялық сот "Дьюк Пауэр" компаниясы жүргізген интеллект сынақтарында ешқандай дискриминациялық ниет көрінбегенін, демек олар Азаматтық құқықтар туралы заңға қайшы емес екенін растады.

Жоғарғы Сот

Жоғарғы Сот 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның VII тарауына сәйкес, егер мұндай сынақтар этникалық азшылық топтарына пропорционалды түрде кері әсер етсе, кәсіпорындар мұндай сынақтардың аталған жұмысқа «нақты қатысы бар» екенін көрсетуі керек деп шешті. VII тарау Конституцияның Сауда бабына сәйкес Конгресс өкілеттігіне сәйкес қабылданғандықтан, Жоғарғы Соттың Вашингтон v. Дэвис ісінде (426 АҚШ 229, 1976) бұрын айқындалған пропорционалды кері әсер тестісі қолданылмайды. (Вашингтон v. Дэвис ісіндегі пропорционалды кері әсер тестісі конституциялық тең қорғаныс бабының істерінде қолданылады, ал VII тараудың пропорционалды кері әсерге тыйым салуы заңмен бекітілген міндеттеме болып табылады.) Осылайша, Азаматтық құқықтар туралы заңның VII тарауы жұмысқа орналасу сынақтарын (егер олар жұмысқа қабылдау туралы шешімдерде шешуші фактор ретінде қолданылса) дискриминациялық ниет болмаса да, «жұмыс өнімділігінің сенімді өлшемі» болмаған жағдайда тыйым салады. Сондықтан, сынақтар мен орта мектеп бітіру талабы кең ауқымды болғандықтан және орындалатын жұмыстармен тікелей байланысты болмағандықтан, Сот Duke Power компаниясының қызметкерлерді ауыстыру тәртібінің Заңға қайшы екенін анықтады. Бас судья Бёргер көпшілік пікірін жазды. Апелляциялық соттың пікірі және ішінара келіспеушілік, осы іс бойынша «ақ адамдар Компанияның баламалы талаптары бойынша негрлерге қарағанда жақсы нәтижелер көрсетеді» дегенге келісті. Бұл салдар тікелей нәсілге байланысты болуы мүмкін. Бастапқы интеллект тестілеу процесінде әділ көрсету үшін айтуға мүмкіндік болуы керек. Өтініш берушілер негрлер болғандықтан, олар ұзақ уақыт бойы сегрегациялық мектептерде нашар білім алды, және бұл айырмашылықтарды бұл Сот Гастон округінің АҚШ-қа қарсы ісінде (395 U. S. 285, 1969) нақты мойындады. Сол істе Солтүстік Каролинада негрлердің білім деңгейі төмен болғандықтан, бұл Сот сайлаушылардың тізіміне жазылу үшін сауаттылық тестілеуін қабылдамады, себебі бұл тест нәсілдік себептермен дауыс беру құқығын шектеуі мүмкін. Алайда, Конгресс VII тарау арқылы біліктілігіне қарамастан, әрбір адамға жұмыс орнын кепілдеуді көздемеді. Қысқасы, Заңда бұрын кемсітушілікке ұшыраған немесе азшылыққа жататын адам ғана жұмысқа қабылданады деген ереже жоқ. Кез келген топқа, азшылыққа немесе көпшілікке дискриминациялық басымдық беру - Конгресс тыйым салған нәрсе. Конгресс талап еткен нәрсе - нәсілдік немесе басқа да рұқсат етілмейтін жіктеу негізінде кемсітуге әкелетін жұмысқа орналасуға кедергі келтіретін жасанды, ерікті және қажетсіз кедергілерді жою. Конгресс қазір жұмысқа орналасу немесе жоғарылау үшін тесттер немесе критерийлер тек жебеш пен түлкіге сүт ұсыну сияқты мүмкіндіктер теңдігін қамтамасыз ете алмайды деп қарастырды. Керісінше, Конгресс жұмыс іздеушінің жағдайын ескеруді талап етеді. Ол, мысалға келтірсек, сүт құйылған ыдыс барлық іздеушілерге қол жетімді болуы керек. Заңда ашық дискриминацияға ғана емес, формасымен әділ болғанымен, іс жүзінде дискриминацияға әкелетін тәжірибелерге де тыйым салады. Іскерлік қажеттілік – бағалау өлшемі. Егер қара нәсілді адамдарды жұмыстан шығаруға әкелетін жұмыс тәжірибесі жұмыс өнімділігімен байланысты бола алмайтын болса, онда бұл тәжірибеге тыйым салынады. Бізге ұсынылған деректер бойынша орта мектепті аяқтау талабы да, жалпы интеллект тестісі де оларды қолданған жұмыстардың табысты орындалуымен байланысты екенін көрсетпейді. Апелляциялық сот атап өткендей, екеуі де жұмысқа қабілеттіліктерімен байланысын зерттеусіз қабылданды. Компания вице-президентінің мәлімдемесіне сәйкес, талаптар жұмыс күшінің жалпы сапасын жақсарту мақсатымен енгізілді. Алайда, деректер жоғары мектепті бітірмеген немесе тест тапсырмаған қызметкерлердің жұмысы қанағаттанарлық деңгейде жалғасып, жоғары мектеп пен тест критерийлері қолданылып жүрген бөлімдерде жетістіктерге жеткенін көрсетеді. Жаңа талаптарға сай келмейтін қазіргі қызметкерлердің жоғарылату көрсеткіштері талаптардың Компания ішінде жоғарылау саясатын сақтау мақсатында да қажет болмауы мүмкін екенін көрсетеді. Осы жағдайда, келесі лауазымға немесе болашақтағы жоғарылауға қабілеттілікті ескеретін сынақ талаптары осындай ұзақ мерзімді талаптар нақты іскерлік қажеттілікті қанағаттандыратындығын көрсету арқылы пайдаланылуы мүмкін деген сұраққа тоқталудың қажеті жоқ. Осы істе Компания мұндай мәліметтерді ұсынбады. Апелляциялық сот Компанияның дипломға...

Маңыздылығы

Griggs v. Duke Power Co. ісінде жұмыс берушіге тесттің бизнес қажеттілігін көрсету және оны дәлелдеу міндеті жүктеледі деп шешілді. Алайда, Wards Cove Packing Co. v. Atonio (1989) ісінде сот жұмыс берушінің (Wards Cove Packing Company) міндетін тек бизнес негіздемелерін ұсынумен шектеді. 1991 жылы Азаматтық құқық туралы заңға түзетулер енгізіліп, Wards Cove ісінің осы бөлігі күштен шығарылды, бірақ заң шығарушылар Wards Cove компаниясын осы түзетулерден босатуға бағытталған ережелерді қосты. Дэвид Фрумның жазуынша, Griggs дискриминацияның мағынасын теңсіз қараушылықтан, қорғалған топтардың тарихи тұрғысынан қалыптасқан жағдайларын ескермеуге дейін өзгертті. 15 немесе одан көп қызметкері бар жеке жұмыс берушілер Азаматтық құқық туралы заңның VII тарауына бағынады, бірақ Washington v. Davis (1976) ісінде айырмашылық тудыратын әсер туралы доктрина Бесінші және Он төртінші түзетулердің тең қорғау талабына қолданылмайтыны белгіленді. Осылайша, мемлекеттік жұмыс берушілерге қарсы сот процесін егемендік иммунитеті тоқтатуы мүмкін.