Ер және әйел монахтардың біріккен монастырьлары

Кіріспе

Қос монастырь (сондай-ақ қос монастырь немесе қос үй) – монахтар мен қарындастардың бөлек қауымдарын біріктіретін монастырь, бір шіркеу және басқа да құрылыстарды ортақ пайдаланады. Бұл тәжіриба монахтықтың алғашқы кезеңінде Шығыста пайда болған деп саналады. Ол Шығыс христиандығында кең таралған, 4 ғасырға дейін тамыр табатын дәстүр. Батыста қос монастырь құру Колумбаннан кейін танымал болды және Галлияда, сондай-ақ Англо-саксон Англиясында пайда болды. 12 ғасырдан кейін бенедиктиндер мен, мүмкін, доминикандар арасында осы үлгідегі діни орындар құрылып, қос монастырь қайта жаңғырды. 14 ғасыр Бриджитиндері осы қауымдық форманы мақсатты түрде қолданып құрылды. Католик шіркеуінде монахтар мен қарындастар бөлек ғимараттарда тұрғанмен, әдетте бүкіл шаруашылықтың басшысы ретінде абыстайдың басшылығымен біріктірілді. Мысалдарға Шотландиядағы Колдингэм монастырының бастапқы нұсқасы, Лондондағы Баркинг абаттығы, сондай-ақ Швейцарияның жеке кантондарындағы Эйнсиделн абаттығы мен Фахр монастыры жатады, олар Эйнсиделн абаттығының ер абаттысымен басқарылды, ал Фахр монастырының әйел абаттысы үшін кері тәртіп болған жоқ. Көбінесе, алайда, екі қауымды әйел, абыстай деп аталатын, басқарды. Көптеген ағылшын және континенттік жағдайларда абыстайлар көбінесе ханшайым немесе тоқал болған.

Шығу тегі

VII-VIII ғасырлардағы қос монастырлар алғашқы христиан діни қауымдастықтарынан бастау алған. Ертедегі әйелдер монастырының еркектердегідей жақсы құжатталмағандығына қарамастан, 410 жылы Иоанн Кассиан Марсельде құрған монастыр бұл мәселеде бесінші ғасырда белгілі болды. Бұл Римдегі бірнеше монастырдың алдында болды. Әйгілі Василий мен Пахомий Шығыста ерлермен тығыз байланыста әйелдердің діни қауымдастықтарын құрды. 512 жылы Арль епископы Сент-Кезарий өз әпкесі мен оның діни қауымы үшін Сент-Жохан баптист монастырына негіз салды. Осы соңғы монастырь және Кесарий онымен қамтамасыз еткен ереже, қос монастырдың дамуына негіз болды. Кесарий жеке монастырларды әйелдердің басқаратынын бекітті. Әбуәбилер «жоғары дәрежеде» болуға және «мұңаймай бағынуға» тиіс еді. Кесарий монастырдың абыстайының жергілікті епархиялық епископқа мәжбүрлі бағынудан босатылуын қамтамасыз етті, сондай-ақ монастырды епископтық биліктен босататын Папалық хат алды. Ол сондай-ақ монастырь үшін арнайы құрылған алғашқы белгілі ереже – Regula sanctarum virginum – жазды. Бұл ережеде монастырь өміріне қатысты ескі және жаңа шектеулер, соның ішінде жеке меншіктен бас тарту, абыстай арқылы Құдайға бағыну және өмір бойы пәктікті сақтау болды, бұл монастырь мүшелерінің қоршауын қорғау және зайырлы әлемнің араласуын шектеудің қос мақсатына қызмет етті. Балтильд 659 жылы Челлесте монастырдың монастырлық монастырына негіз салды, ол Меровингтер тағының регенттігінен кейін зейнеткерлікке шықты. Осы уақытта епископ Ауденстің ағасы Адо да Галлияда Джоаррдың әйгілі қос монастырын құрды. Бұл екі монастырьдың көптеген ерекшеліктері бірдей болды: олар бір қоршауда ерлер мен әйелдердің діни қауымдастықтарын орналастырды, бірақ бұл топтар бөлек өмір сүрді және олар литургиялық қызметтер үшін ортақ шіркеуді бөлісті. Екі монастырды да бір ғана басшы басқарды, әдетте абыстай, бұл Арль епископы Кесарийдің әйелдер үйін басқару туралы көзқарасының көрінісі болды. Коломбанның мұрагерлері Люксейлдің абаттары Евстахий мен Вальдеберттің қатысы жақсы құжатталған. Вальдебертке жатқызылған «Құдайға мойынсұнбаған қыздарға әке болу ережесі» абыстайдың аналық рөлін абатқа ұқсас шарттармен бекітті. Бұл ережеде Вальдеберт абыстайлар абат билігінің көптеген мүмкіндіктерін бөліседі, соның ішінде монахтардан мойындауды тыңдау және оларды күнәларынан босату мүмкіндігін мәлімдеді. Англиядағы ең әйгілі қос үйдің абысыны Уитбидің Хилдасы 647 жылы өз әпкесіне қосылуға ниеттенген, онда ағылшын дворяндарының көптеген қыздары білім алған. 664 жылы король Освиудың бұйрығымен Хилда Уитби Синодына қонақ болды, онда кельт және рим шіркеулерінің өкілдері олардың арасындағы шіркеулік келіспеушіліктерді, соның ішінде Пасхалық дауды шешу үшін жиналды. Уитби епископтар үшін мектеп ретінде танымал болды және Беданың «Тарихына» сәйкес, Хилданың абыстай болған кезінде бес епископ даярланды. Англияда қос монастырлардың алатын орны VII ғасырда Уитби бірнеше англосаксон патшаларының зейнетке шығу және жерлеу орны ретінде қызмет еткендігіне байланысты анық көрінеді. Сонымен қатар, ол Кэдмонның өлеңдері сияқты маңызды мәдени жетістіктерге қол жеткізді. Уитбиден тыс жерде англосаксондық Англияда екі монастырь дамыды, соның ішінде Королева (кейінірек Әйгілі) Нортумбрияның Этельдредасы құрған Элли. Он екі жыл бойы некеден бас тартқаннан кейін, Этельдредаға күйеуі, Нортумбрия королі Эггфрит Эли үшін жер берді. Англосаксон миссионерлері континентте қос үйлерді құрды, мысалы, Хайденхаймның қос монастыры, Бавария, 742 жылы Санкт Виллибальд құрған, кейін оның қарындасы, Санкт Вальпурга басқарған. Англосаксондық діни мекемелерге тән ерекшелік – қос монастырлар мен қос министрлердің бір мезгілде құрылуы. Екі мекемеде де екі жынысты адамдар болса да, қос министрлік шіркеу ретінде қызмет етті, көбінесе патша немесе магнаттың қолында болды, діни қауымдастыққа емес, жергілікті жерде әлеуметтік және рухани қызметтерді атқару үшін дінтас, монах және монахтардан тұратын қоғаммен байланысты. Бұл айырмашылықтың мысалы – діни ережеге сәйкес өмір сүретін әйел, бірақ жеке діни ант берместен, бағулар мен бегардтар жағдайындағыдай, бағулар мен бегардтар арасындағы айырмашылық. Мантинейде ерлер монастырында ұлдарға арналған мектеп болды, ал оның галл және англосаксон аналогтарынан айырмашылығы, монастырьдың ерлер мен әйелдер бөлімдерінде өте әртүрлі өмір салты болды. Алайда, олар бір-біріне арқа сүйеді және екі шіркеу арасында монахтар мен монахтар дағдыларын алмасуға мүмкіндік беретін орталық құрды. Батыс қос монастырлары сияқты, ортағасырлық Византия қос үйлерінің құрылысы VIII ғасырдың ортасында ең жоғары деңгейге жетті. Қос монастырлардың құрылуын тоқтату және үміткерлерді шектеу арқылы, Никеяның екінші соборы Англия мен Галлиядағы қос монастырлардың бір ғасыр ішінде жойылғанын қамтамасыз етті. Бұл шіркеулік бұйрық қос үй жүйесінің кеңеюіне салған жалғыз шектеу болған жоқ. Англияда, тұрақты викингтердің шабуылдарының әсері және 9 ғасырдың басындағы шіркеу өмірінің жалпы төмендеуі осы қос үйлердің халқы мен қызметінің күрт азаюына әкелді. 9 ғасырдың даниялық шабуылдары Уитби, Баркинг және Элли қос монастырларының 870 жылға дейін қирауына әкелді. Көбінесе бұрынғы қос монастырлар әйелдер монастырына айналдырылды. 10 ғасырдың соңынан бастап, англосаксондық Англияда монастырлық өмір қайта жанданды. Альфред Ұлы және оның әйелі Эльсвита екеуі де монастырлар құрды, бірақ нормандық жаулау кезінде Англияда тек бірнеше монастырлар және ешқандай қос монастырлар қалды. Бұл жаңа монастырлар да даусыз болды. Канондық негіздер бойынша, Папа Александр Гилбертке тыйым салынған діни қауымды ілгерілеткені үшін коммуникациядан айырды, және король Генрих пен көрнекті ағылшын епископтарының араласуы ғана Гилбертке оның қос монастырларын жалғастыруға мүмкіндік берді. Швецияда, керісінше, қос монастырлар 14 ғасырдың соңында Әйгілі құтқарушылар орденінің таралуымен қайта жанданды, бұл орденнің негізін қалаушысы Биргитта Швециялық есімдерімен белгілі болды.

The double monasteries of the 7th and 8th centuries had their roots in early Christian religious communities. Early female monasticism, while not as well documented as that of its male counterpart, is known by the fifth century in the case of a convent founded in Marseille in 410 by John Cassian. This preceded several convents in Rome. St. Basil and Pachomius both established female religious communities in close proximity to those of men in the East. In 512, Bishop St Caesarius of Arles founded the convent of St. John the Baptist for his sister and her religious community of women. It is this latter convent, and the Rule with which Caesarius endowed it, that served as the framework for the evolution of the double monastery. Caesarius laid down that individual convents were to be governed by women. The abbess or prioress was to be "superior in rank" and "obeyed without murmuring". Caesarius ensured that the abbesses of the convents would be free of forced obedience to the local diocesan bishop by obtaining a Papal letter exempting the convent from episcopal authority. He also wrote the Regula sanctarum virginum, the first known rule specifically created for a convent. This rule featured a combination of old and new restrictions on monastic life, including the individual renunciation of private property, obedience to God through the abbess, and chastity for life, which served the dual purpose of protecting the enclosure of the convent's members and limiting intrusion by the secular world. Balthild was responsible for the foundation of an abbey of nuns at Chelles around 659, a double monastery, where she retired following her vacation of the regency of the Merovingian throne. Around this same time, the brother of the bishop Audoens, Ado, formed the famous double monastery of Jouarre, also in Gaul. These two monasteries shared many of the same features: they both housed male and female religious communities within the same enclosure, though these groups lived apart, and they shared a common church for liturgical offices. Both monasteries were administered by a single head, typically an abbess, a reflection of Caesarius of Arles’ view about the management of female houses. The involvement of Columbanus’ successors as abbots of Luxeuil, Eustace and Waldebert, is well documented. The Rule of a Father for Virgins, attributed to Waldebert, established the mother role of the abbess on terms very similar to those of an abbot. In this Rule, Walbert asserts that abbesses share many of the powers of an abbot, including the ability to hear confessions from their nuns and absolve them of their sins. Hilda of Whitby, abbess of the most famous double house in England, had originally intended to join her sister at Chelles in 647, where many other daughters of the English nobility were educated. By order of King Oswiu, in 664 Hilda hosted the Synod of Whitby, which brought together representatives from the Celtic and Roman churches to resolve ecclesiastical differences between them, including the Easter Controversy. Whitby became known as a school for bishops, and produced five during Hilda’s time as abbess, according to Bede's Historia. The prominent position occupied in England by double monasteries emerges further from the fact that Whitby served in the seventh century as a place of retirement and burial for several Anglo Saxon kings. It also fostered significant cultural achievements, such as the poems of Cædmon. Beyond Whitby, Anglo Saxon England cultivated double monasteries including Ely, which was founded by Queen (and later Saint) Etheldreda of Northumbria. After spending twelve years refusing to consummate her marriage, Etheldreda was granted the land for Ely by her husband, King Ecgfrith of Northumbria. Anglo Saxon missionaries to the Continent founded double houses there, one example is the double monastery of Heidenheim, Bavaria, founded by Saint Willibald around 742, and later led by his sister, Saint Walpurga. A characteristic unique to Anglo Saxon religious establishments was the simultaneous institution of double monasteries along with double minsters. Although both institutions housed both sexes, a double minster served as a church, often founded by a royal or a magnate, with an attached community of priests, nuns, and monks, rather than an enclosed religious community, to carry out welfare and pastoral work in the local area. This distinction was exemplified in the dichotomy between sanctimoniala, a professed nun, and a canonica a woman living under a religious rule, but without necessarily having taken personal religious vows, as in the case of Beguines and Beghards Mantineon featured a school for boys in the male monastery, and unlike its Gallic and Anglo Saxon counterparts, the male and female sections of the monastery featured very different lifestyles. They did, however, rely upon each other, and established a centre of activity between the two churches that allowed both monks and nuns to exchange skills and goods. Like Western double monasteries, the establishment of medieval Byzantine double houses peaked by the mid eighth century. By banning further establishment of double monasteries and limiting their applicant pool, the Second Council of Nicaea effectively ensured that double monasteries throughout both England and Gaul would not exist within a century. This ecclesiastical ordinance was not the only limit on the expansion of the double house system. In England, the effects of constant Viking raids combined with the general decline of a cloistered life during the early 9th century all led to a sharp decrease in the populations and activities of these double houses. The Danish invasions of the 9th century led to the destruction of the double monasteries of Whitby, Barking, and Ely by 870. Often, former double monasteries were eventually converted into all female convents. Beginning in the late 10th century, Anglo Saxon England experienced a revival of monasticism. Alfred the Great and his queen, Elswitha, both established convents, though by the time of the Norman Conquest there remained only a few convents and no double monasteries in England. These new monasteries were not without controversy, however. On canonical grounds, Pope Alexander threatened Gilbert with excommunication for promoting a banned form of religious community, and only the intervention of King Henry and prominent English bishops allowed Gilbert to continue his double monasteries. In Sweden, on the other hand, double monasteries experienced a great revival during the late fourteenth century with the spread of the Order of the Holy Saviour, also known as the Bridgettines after their founder, Birgitta of Sweden. was established in 1959.