Кіріспе

Қытай таңбаларының радикалдар жүйесі 214 Кангси радикалдары, сондай-ақ Зихуи радикалдары деп аталады, қытай таңбаларын жіктеуге көмектесу үшін 18 ғасырдағы Кангси сөздігінде жинақталды. Олар негізінен штрихтар саны бойынша сұрыпталады. Таңбаларды радикалдар мен штрихтар саны бойынша реттейтін сөздіктер үшін олар радикалдардың ең танымал жүйесі болып табылады. Олар Юникодта басқа CJK таңбаларымен бірге "Кангси радикалдары" блогында кодталған, ал графикалық түрлері "CJK радикалдар қосымшасында" қамтылған. 1615 жылы "Цзихуэй" еңбегінде алғаш рет ұсынылған, олар көбінесе 1716 жылғы "Кангси" сөздігімен байланысты аталады, себебі Кангси – тапсырыс берген императордың дәуір атауы. 1915 жылғы энциклопедиялық сөздік "Цыюань" да осы жүйені қолданады. Қазіргі уақытта дәстүрлі қытай тіліндегі бас таңбаларды тізімдейтін көптеген сөздіктер осы жүйені қолдануды жалғастыруда. Мысалы, Ван Лидің ежелгі қытай тіліндегі таңбалық сөздігі (2000) Кангси радикалдар жүйесін қабылдады. 214 Кангси радикалдар жүйесі Хан дәуіріндегі "Шуовэнь Цзези" еңбегінде қолданылған 540 радикалдар жүйесіне негізделген. 2009 жылдан бастап Қытай үкіметі жеңілдетілген таңба формаларымен қолдану үшін ұлттық стандарт ретінде 201 радикалдық жүйені (хан таңбаларының радикалдар кестесі), яғни қытай таңбаларының компоненттерін индекстеу кестесін ұсынды.

Қазіргі сөздіктер

Қазіргі қытай сөздіктері дәстүрлі zìdiǎn (字典, lit. "мәтіндік/логографиялық сөздік") арқылы жазылған қытай таңбалары үшін де, қазіргі заманғы cídiǎn (詞典 "сөздік/тіркес сөздік") арқылы айтылатын сөздер үшін де Кангси радикалдарының ретін қолдана береді. 214 Кангси радикалы де-факто стандарт болып табылады, ол әрбір қытай сөздігінде нақты қайталанбауы мүмкін, бірақ көптеген сөздік жасаушылардың толығымен назарына алмауына мүмкіндік жоқ. Көбінесе қолданылатын сөздіктерде радикалдардың саны азаюы мүмкін, себебі кейбір сирек кездесетін Кангси радикалдары қазіргі уақытта жиі қолданылатын таңбаларды құрамайды. Мысалы, Оксфорд қысқаша ағылшын-қытай сөздігінде 188 радикал бар. 13 000-ға жуық таңбаны қамтитын, кішкентай өлшемді таңбалық сөздік болып табылатын Xinhua Zidian 189 радикалды қолданады, кейін (10-шы басылымда) ұлттық стандартқа сәйкес келу үшін 201-ге дейін арттырылды. Кейбір сөздіктер жаңа радикалдарды енгізеді, көптеген әртүрлі таңбаларда бірге қолданылатын радикалдар тобын радикал ретінде қарастырады. Мысалы, ең толық қытай сөздігі – 1993 жылы жарық көрген "Ханью Да Цидиан" 200 радикалдың жаңа жүйесімен ұйымдастырылған 23 000 бас таңбадан тұрады.

Юникодпен

Unicode 3.0 нұсқасында (1999) жеке Кангси радикалдары блогы енгізілді, ол 214 радикалды U+2F00–2FD5 аралығында ретімен кодтайды. Бұл кодтар радикалды өздігінен бейнелеуге арналған, яғни, өзгертілмеген радикалдан тұратын символға қарама-қарсы. Осылайша, U+2F00 – 1-радикалды, ал U+4E00 – "бір" мағынасын білдіретін yī символын көрсетеді. Сонымен қатар, КЖК радикалдарының қосымша блогы (2E80–2EFF) енгізілді, ол Кангси радикалдарының белгілі бір символдердің ішінде қолданылған кездегі баламалы (көбінесе орналасу бойынша) формаларын кодтайды. Мысалы, ⺁ "CJK RADICAL CLIFF" (U+2E81) – 厂 радикал 27-нің (U+2F1A) нұсқасы, ол пішін жағынан өзгертілмеген 27-радикалдан тұратын 厂 "cliff" (U+5382) символымен бірдей.