Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ситтве (;; бұрынғы Акиаб) – Мьянманың Рахин штатының астанасы. Рахин тілінде «саит твай» деп аталатын Ситтве қаласы, Каладан, Майу және Лей Мро өзендерінің Бенгал шығанағына құйылатын жерінде пайда болған аралда орналасқан. 2006 жылғы мәлімет бойынша, қалада 181 000 адам тұрады. Ситтве – Ситтве қалалық және Ситтве аудандық әкімшіліктерінің орталығы.
Sittwe (; ; formerly Akyab) is the capital of Rakhine State, Myanmar (Burma). Sittwe, pronounced sait tway in the Rakhine language, is located on an estuarial island created at the confluence of the Kaladan, Mayu, and Lay Mro rivers emptying into the Bay of Bengal. As of 2006 the city has 181,000 inhabitants. It is the administrative seat of Sittwe Township and Sittwe District.
Этимология
Ситтве атауы, сөзбе-сөз "соғыс кездесетін орын" деген мағынаны білдіреді, және ол Бірма тіліндегі စစ်တွေ (арақан тілінде Сайттве деп айтылады) сөзінен шыққан. 1784 жылы Бірма патшасы Бодапая Мраук-У патшалығына басып кірген кезде, Рахин қорғаушылары Каладан өзенінің аузында Бірма әскерімен кездесті. Құрлықта да, суда да болған шайқаста Мраук-У әскері жеңіліске ұшырады. Шайқас болған орынды рахиндер Саиттве деп, ал бірмалықтар Ситтве деп атады. 1825 жылдың басында, Бірінші ағылшын-бирма соғысы кезінде, британдық әскерлер Ситтвеге қонды және ежелгі пагода, Ахкяйб даудың жанына орналасты, ол әлі де қалада тұр. Британдықтар бұл жерді Акияб деп атады.
The name Sittwe, which literally means "the place where the war meets," is derived from the Burmese pronunciation of စစ်တွေ (pronounced Saittwe in Arakanese language). When the Burmese King Bodawpaya invaded the Mrauk U Kingdom in 1784, the Rakhine defenders encountered the Burmese force at the mouth of Kaladan river. In the ensuing battle, which was waged on both land and water, the Mrauk U forces were defeated. The place where the battle occurred came to be called Saittwe by the Rakhine, and colloquially as Sittwe by the Burmese. In early 1825, during the First Anglo Burmese War, the British forces landed at Sittwe and stationed their forces by the ancient pagoda, Ahkyaib daw, which is still standing in the city. The British adopted the name Akyab for the place.
Тарих
Бастапқыда шағын балық аулаушы ауылы болған Ситтве, әсіресе, бірінші ағылшын-бирма соғысынан кейін британдықтар Араканды, қазір Рахин штаты деп аталатын, жаулап алғаннан кейін күріш экспорттау порты ретінде маңызды теңіз саудасының орталығына айналды. Ситтве бирма патшасы Бодапайяның Араканды басып алу кезінде болған шайқас орны болды. 1784 жылы 30 мыңға жуық бірмалық әскер Уриттаун провинциясының губернаторы Сайте Кэ (генерал) Аунг пен оның 3000 сарбазына кездесті. Аракандықтар саны жағынан артық болмаса да, құрлықта да, теңізде де бірмалықтармен күресуге тырысты, бірақ олар қатыгездікпен жеңіліске ұшырады. Бұл жеңіліс Араканның ішкі астанасы Мраук У-ға жол ашты, ол көп ұзамай жаулап алынып, Араканның тәуелсіздігіне соңғы нүкте қойылды. Аракандықтардың әңгімелеріне сәйкес, барлық аракандық қорғаушылар қаза тапты. 1826 жылы бірінші ағылшын-бирма соғысынан кейін британдықтар үкіметтің орталығын жағалаудағы Ситтвеге көшірді. Британдықтардың алғашқы 40 жылдық үкімшілігінде Ситтве ауылдан 15 536 тұрғыны бар қалаға дейін өсті, ал 1901 жылы ол 31 687 халқы бар Бирманың үшінші порты болды. 1860 жылдары АҚШ-тың (Колкатта) Бас консулдығы Ситтведе консулдық агенттік ашты. Колониялық дәуірде Ситтве малярия мен холераға байланысты жаман танымал болды, бірақ тарихи жазбалар көрсеткендей, Үндістан жағалауындағы көптеген басқа жерлерге қарағанда оның жағдайы жақсырақ немесе нашаррақ емес еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралда әуежай мен терең сулы порты болғандықтан, Бирма кампаниясының көптеген шайқастарының маңызды орны болды. Ситтве – Мьянмадағы саяси монахтардың туған жері. Мьянмадағы британдық колонияға қарсы наразылық білдірген алғашқы монах У Отама осы жерде дүниеге келді. Сонымен қатар, 2007 жылғы «Сафран революциясы» деп аталған наразылық шерулерінде Мьянмадағы әскери үкіметке қарсы наразылықты Ситтведегі монахтар бастады. Ситтведе ежелгі Рахин мемлекетінің Днявади қаласының атымен аталған Днявади теңіз базасы орналасқан. 2012 жылдан бері Мьянма үкіметі ондаған мың рохинджаларды Ситтведегі лагерьлерге жинады. Қазір 140 мыңға жуық рохинджалар шектеулі электр қуаты мен азық-түлігі бар нашар жағдайдағы шатырларда тұрып жатыр. Рохинджа босқындары лагерьтен тысқары шығуға, қозғалуға және жұмыс істеуге құқығы жоқ. Онь Дау Гьи жағажайы негізгі атқару орнына айналды.
Originally a small fishing village, Sittwe became an important seat of maritime commerce, especially as a port for the export of rice after the British occupation of Arakan, now known as Rakhine State, following the First Anglo Burmese War. Sittwe was the location of a battle during the conquest of Arakan by the Burmese king Bodawpaya. In 1784, the Burmese expeditionary force, some 30,000 strong, encountered the governor of U rit taung Province, Saite ké (General) Aung and his force of 3000. Although heavily outnumbered, the Arakanese force tried to fight the Burmese forces on both land and sea, but were brutally crushed. This defeat opened the route towards the inland Arakanese capital of Mrauk U, which was soon conquered, ending the independence of the Arakanese. According to Arakanese lore, all of the Arakanese defenders were killed. In 1826, after the First Anglo Burmese War, the British transferred the seat of government to Sittwe on the coast. During the first 40 years of British rule it expanded from a village to a town of 15,536 inhabitants, and by 1901 it was the third port of Burma with a population of 31,687. In the 1860s, the Consulate General of the United States (Kolkata) had a consular agency in Sittwe. During colonial times, Site tway had a bad reputation for malaria and cholera, although historical records indicate that it was no better or worse than many other locations along the India coast. During World War II the island was an important site of many battles during the Burma Campaign due to its possession of both an airfield and a deepwater port. Sittwe is the birthplace of political monks in Myanmar. It was the birthplace of U Ottama, the first monk who protested against the colonial British in Myanmar. Also, in the recent 2007 protest marches, known as the Saffron Revolution, it was the monks in Sittwe who started the protest against the military government in Myanmar. Sittwe houses the Dhanyawadi Naval Base, named after the ancient Rakhine city state of Dhanyawadi. Since 2012, the Myanmar government has herded tens of thousands of Rohingyas into camps in Sittwe. There are now some 140,000 Rohingyas living in poor condition huts with limited electricity and food. Rohingya refugees can not go out or move around and also not allowed to work outside of camp. The beach at Ohn Daw Gyi became the main departure point.
Климат
Ситтве климаты Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша тропикалық муссондық климат (Am) деп жіктеледі. Қала желтоқсаннан сәуірге дейін құрғақ маусымды басынан кешіреді, ал қалған жеті айда өте жаңбырлы ылғалды маусым болады. Ситтведе маусым, шілде және тамыз айларында ай сайынғы орташа жауын-шашын мөлшері жоғары болады. Желтоқсан, қаңтар және ақпан айларында ауа-райы жылдың қалған уақытына қарағанда айтарлықтай салқын және ылғалдылығы төмен болады.
Sittwe's climate is classified as a tropical monsoon climate (Am), according to the Köppen climate classification system. The city experiences a dry season from December through April, and an extraordinarily rainy wet season covering the remaining seven months. Sittwe sees average rainfall in excess of per month during June, July and August. Conditions are noticeably cooler and less humid in the months of December, January and February than during the remainder of the year.
Демография
Ситтведегі ең ірі этникалық топ – рахиндер. Бұдан бөлек, рохинджа мұсылмандары және елдің басқа аймақтарынан келген бірмалықтар да бар. Көпшілігі теравада буддизмін және ислам дінін ұстанады. Рохинджа мұсылмандары тұратын аудан бұрын Аунг Мингала деп аталатын, бірақ 2012 жылғы қазан айындағы тәртіпсіздіктер кезінде мұсылмандар наразылық толқуларынан қашуға мәжбүр болды. "Заңсыз халық" деп есептелгендіктен, рохинджаларға ұлттық санаққа тіркелуге рұқсат берілмеді және үкімет бұл азшылық рохинджа этникалық тобын атаудан бас тартады, сондықтан ішкі қақтығыстардан қоныс аударғандар лагерьлерінде қалған рохинджалардың санын анықтау қиын. Human Rights Watch, Fortify Rights, Amnesty International және БҰҰ арнайы хабаршысы үкімет пен әскери шенеуніктердің рұқсатымен (кейде тікелей қатысуымен) жоспарланған мұсылмандарға қарсы зорлық-зомбылықтың таралуын құжаттады.
The largest ethnic group in Sittwe is the Rakhine people. Alongside, there are Rohingya Muslims and some Burmese from other parts of the country. The vast majority practises Theravada Buddhism and Islam. The Rohingya Muslim quarter used to be called Aung Mingala, until the Muslims were driven out by mobs during the 2012 riots in October. It is difficult to document the number of Rohingya who remain in the Internally Displaced Persons camps as the so called "illegal people" were not permitted to register for the national census and the government refuses to address this minority Rohingya ethnic group by name. Human Rights Watch, Fortify Rights, Amnesty International and the UN Special Rapporteur have documented the spread of orchestrated anti Muslim violence with the permission (and sometimes the direct involvement of) government and military authorities.
Экономика
2007 жылдың ақпан айында Үндістан Каладан көп түрлі көліктік транзит жобасы аясында портты дамыту жоспарын жариялады, бұл Каладан өзені арқылы Үндістанның солтүстік-шығыс штаттары – Мизорам сияқты «Жеті қарындас» деп аталатын аймақтарға мұхитқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ситтве тұрғындары, әсіресе буддалық монахтар, 2007 жылғы Мьянмадағы үкіметке қарсы наразылыққа қатысты.
In February 2007, India announced a plan to develop the port under the Kaladan Multi Modal Transit Transport Project, which would enable ocean access from Indian north eastern states, so called "Seven sisters", like Mizoram, via the Kaladan River. Sittwe's citizenry, especially Buddhist monks, have participated in the 2007 Burmese anti government protests
2011 жылдың қазан айында Мьянма мен Үндістан арасындағы жаңа екіжақты сауда келісімі аясында екі ел 2013 жылға дейін Үндістанның Мизорам арқылы Ситтвеге солтүстік-шығыс провинцияларын байланыстыратын инфрақұрылымды аяқтау үшін 120 миллион АҚШ доллары көлемінде портқа және көп түрлі көліктік жүйеге инвестиция салуға уәде берді. Ситтве портында кең көлемде дноуглубление жұмыстары жүргізіліп, жаңа тұрақтар салынады. Іске қосылғаннан кейін ол Мьянма мен Үндістан жүк тасымалдаушыларына Калькуттаға және кері бағыттағы магистральдық қызметтерге тікелей қатынау мүмкіндігін ұсынады. Екі ел сондай-ақ сауда тарифтерін төмендету арқылы 2015 жылға қарай екіжақты сауданы 3 миллиард АҚШ долларына дейін екі есеге арттыруға уәде берді.
In October 2011, as part of a recent bilateral trade deal signed by Myanmar and India, the two countries pledged a US$120 million port and multimodal investment to complete the infrastructure linking Indian north eastern provinces to Sittwe overland via India's Mizoram by 2013. The port of Sittwe will undergo extensive dredging and the construction of new berthing terminals. Once operational it will offer direct passage to enable Burmese and Indian shippers to pick up mainline services to and from Kolkata. The two countries also pledged to double bilateral trade to US$3 billion by 2015 by reducing trade tariffs.
Көрікті жерлер
Viewpoint немесе көбінесе Point деп аталатын бұл жер Сіттведегі ең танымал көрікті жерлердің бірі. Ол Странд жолының соңында орналасқан және Бенгал шығанағы мен Каладан өзенінің құйылысын көріп тұрады. 100 жыл бұрын салынған Швезеди монастыры – Сіттведегі әйгілі монастырь. Бұл Мьянманың алғашқы саяси монахы У Отаманың монастыры еді. Швезеди монастырының жанында орналасқан Ситтве Фарагри, Сіттведегі буддалық ортаның орталық нүктесі болып табылады. Ахкьяиб-Дау – Буддизмнің ең қасиетті пагодаларының бірі, бұл пагода б.з.д. III ғасырда император Ашока заманында пайда болған болуы мүмкін. Ахкьяиб-Дау пагодасы, яғни жоғарғы жақ сүйегі деген мағынаны білдіреді, Будданың жоғарғы жақ сүйегінің бір бөлігін қамтитын негізде салынған деп есептеледі, сондықтан осылай аталған. Рахин штатының мәдениет және тарих мұражайы, онда Рахин мәдениеті мен тарихына қатысты экспонаттар бар. Лаукананда пагодасы, Сіттве – Сіттведегі ең ірі будда ғибадатханасы.
Viewpoint, or more popularly known as Point is perhaps the most well known attraction in Sittwe. It is at the end of the Strand Road and looks out into the Bay of Bengal and the mouth of the Kaladan River. The hundred year old Shwezedi Monastery is a famous monastery in Sittwe. It was the monastery of U Ottama, who was the first political monk in Myanmar. Sittwe Pharagri, the focal point of Sittwe's Buddhist environment, beside Shwezedi Monastery. Ahkyaib daw, is one of the most sacred Buddhist pagodas, possibly originating from the 3rd century BC in the days of Emperor Asoka. The pagoda Ahkyaib daw, meaning maxillary bone, is believed to be built on a foundation encasing a piece of Buddha’s maxillary bone hence its name. Rakhine State Cultural Museum, which contains exhibits on Rakhine culture and history. Lawkananda Pagoda, Sittwe, which is the largest Buddhist temples in Sittwe.
Спорт
7000 орындық "Вай Тар Ли" стадионы – Мьянма Ұлттық лигасының (МНЛ) "Рахин Юнайтед ФК" футбол клубының үй стадионы. "Дханьявадди" стадионы Мьянма әуесқой лигасының "Аракан Юнайтед" футбол клубының үй стадионы болып табылады.
The 7,000 seat Wai Thar Li Stadium is the home ground of Rakhine United F. C., a Myanmar National League (MNL) football club. Dhanyawaddy Stadium is the home ground of Arakan United FC of the Myanmar Amateur League.
Басқа
Британ жазушысы Гектор Хью Мунро, көбінесе Саки атты псевдонимімен танымал, 1870 жылы Ситтве қаласында дүниеге келген. Сингапурдағы бір көше оның бұрынғы аты – Акияб атымен аталады.
British writer Hector Hugh Munro, better known under his pen name Saki, was born in Sittwe in 1870. A road in Singapore is named after its old name, Akyab.