Кіріспе

Люиза Максимилиан Каролина Эммануэль Стольберг-Гедерн ханшайымы (20 қыркүйек 1752 – 29 қаңтар 1824) – Англия мен Шотландия тақтарына талапкер якобит Чарльз Эдуард Стюарттың әйелі болған. Бақытсыз неке оны Пападан ажырасу туралы қаулы сұрауға итермеледі, және ол қаулы берілді. Париж мен Флоренцияда өткен жылдары ол сол заманғы көрнекті суретшілер мен зиялылардың жиналатын танымал салон ашты. Ол көбінесе Албани графинясы деп аталады.

Ерте өмір

Луиза Монда, Эно провинциясында, Австриялық Нидерландта (қазіргі Бельгия) дүниеге келді. Ол Стольберг-Гедерн князі Густав Адольф пен оның әйелі, Хорн князінің қызы Елизаветаның үлкен қызы, Хорн князі Максимилианның кіші қызы еді. Оның үш әпкесі болған. Ол төрт жасқа толғанда, әкесі Лейтен шайқасында қаза тапты. Оның қазасы отбасын ауыр қаржылық жағдайға түсірді. Жеті жасында Мондағы Святой Ваудру монастырына білім алуға жіберілді. Бұл монастырьдың мақсаты – тұрмысқа шығуға қаржысы жетпейтін ақсүйек қыздарға баспана беру еді. Жастық шағында ол гитарада жақсы ойнайтын, ән шырқап, би билейтін, француз романдарын оқығанды ұнататын. Алайда, ол монастырдан қашуға асықты, себебі онда жылы атмосфера болмады. 1766 жылы императрица Мария Тереза монастырьға Луизаға бір пребенд беруді тапсырды. Техникалық тұрғыдан алғанда, Луиза зайырлы канонисса (антына байланыссыз діни өмірдің бір түрі) болғанымен, ол монах емес еді, сондықтан монастырь қабырғасында тұруға міндетті емес және басқа монахтар сияқты өмір бойына байланысты емес еді. Шындығында, көптеген канониссалар үшін пребендті қабылдау – лайықты ақсүйек күйеу табуға дейін уақытша кезең ғана еді. Осылайша, Луизаға қоғамда саяхаттауға және үйленуге рұқсат берілді.

Неке

1771 жылы Луизаның кіші әпкесі (Сент-Водрудағы канонисса) Бервик герцогының үшінші герцогының жалғыз ұлы, Тинмут графы Дон Карлосқа (Англия королі Джеймс II-нің және Шотландия королі VII-нің шөбересі) үйленді. Луизаның ерекше сұлу болғаны айтылды. Англия мен Шотландия тақтарына талапкер якобит Чарльз Эдуард Стюартқа әйел табу қажеттігі туындағандықтан, Бервик герцогының ағасы, Фитц Джеймс герцогы, Луизаның анасымен Луиза мен Чарльздың некелесуі жөнінде келіссөздер бастады. Чарльздың үйленуге деген ниеті Франция королі Людовик XV-тен де туындады, ол Ганновер әулетінің мұрагерлігін мойындағанмен, сонымен қатар Стюарттардың заңды тамырының жойылып кетпеуін және Ганноверлерге үнемі қауіп тудыруын үміттенеді. Келіссөздер қиын болды, себебі Луизаның отбасының өзінің ақшасы шамалы болды және олар толығымен императрица Мария Терезияның жомарттығына сенген, ол отбасының қаржылық жағдайын қамтамасыз етті. 1772 жылдың 28 наурызында Луиза Парижде Чарльз Эдуардқа өкілеттікпен тұрмысқа шықты. Жұбайлар алғаш рет 1772 жылдың 14 сәуірінде Италияның Мацерата қаласында неке салтанатын өткізіп, неке анттарын қайтадан жаңартты. Осыдан кейін Луиза якобиттер тарапынан Англия, Шотландия, Франция және Ирландияның патшайымы ретінде танылды. Неке толыққанды болды. Біршама уақыттан кейін жұбайлар төрт атты каретада Римге сапар шегіп, 22 сәуірде Палаццо Мутиге келді. Мути оның күйеуінен ажырасқанға дейін бірнеше жыл бойы оның үйі болды. 25 сәуірде Чарльз Луизаға өзінің жаңа әйеліне арналған неке сыйлықтарын, 40 000 тәж бен алмаз инкрустациясы бар алтын қораптан тұратын сыйлықтарды табыс етті. Чарльз бен Луиза некеде тұрған алғашқы екі жылын Римде өткізді. Ватикан оларды ресми түрде «Англияның патшасы мен патшайымы» ретінде қабылдамағанмен, олар римдік қоғамда танымал болды. Олар операларға, концерттерге және қабылдауларға бірге жиі қатысты. Оның сұлулығы үшін римдік қоғам оған «Жүректер патшайымы» деген лақап ат берді. Олардың жас ерекшелігіне қарамастан (ол 52 жаста, ал ол 20 жаста), жұбайлар бастапқыда бірге бақытты болды, бірақ қарым-қатынаста белгілі бір күңгірттіктер болды. Луизаның бала көтеруіне ешқандай белгі байқалмады, ал Чарльз ішімдікке салына бастады. Чарльз үйленсе, папа оны Англия мен Шотландияның патшасы деп танып, Франция тағы бір якобит көтерілісіне қаржылай көмек көрсетеді деген сенімде болды. Луизаға патшайым ретінде қарауға уәде берілген. Алайда Чарльз ұл табу және дипломатиялық тану үмітін көре алмады, ал Луиза өзін болашағы жоқ ескі ханзадаға тұрмысқа шыққан деп ойлады. Чарльз бен Луиза 1774 жылдың тамызында Римді қалдырды. Олар бірнеше айдан кейін Флоренцияға көшіп келгенге дейін Парма мен Пиза арасындағы виллада қысқа уақыт тұрды. Бұл жерде олар итальяндық дворяндардың «Ұлыбританияның патшасы мен патшайымы» деп атаудан туындаған қиындықтарды болдырмау үшін «Албани графы мен графинясы» деген атақты қолданды. Олар 1777 жылы Чарльз Сан-Клементе сарайын сатып алғанға дейін принц Корсинидің қонағы болды. Луизаның Флоренциядағы өмірі ұнамағаны айтылады.

Граф Витторио Альфьери

Граф Витторио Альфьери 1749 жылы қазіргі Пьемонт аймағындағы Астиде бай аристократ отбасында дүниеге келді. Бірнеше рет тұрмысқа шыққан әйелдермен қарым-қатынас жасағаннан кейін, ол өзін театр үшін өлеңдер мен трагедиялар жазуға арнауды шешті. 1776 жылы Флоренцияда болған кезінде Луизамен кездесіп, оған қатты әсер етті. Ол осы кезеңде қарым-қатынасты жалғастырмады, бірақ қашықтан оған ғашық болды. Ол Флоренциядан шығып, оқу мен әдеби мақсаттарына көңіл бөлді. Ол 1777 жылы Флоренцияға оралды және бұл жолы Луизамен танысуға тырысты. Ол қызға ғашық болып, оны Чарльздан ажыратуға бел буды. Ол Сан-Клементе сарайына жиі баратын болды және оны Чарльз күмәнсіз қарсы алды. Луиза мен Альфьеринің қашан ғашық болғаны туралы ешқандай дәлел жоқ, бірақ 1778 жылы Альфьери өзінің ғашықтық сонеттерін жазды, оның ішінде оны өзімен бірге қашып кетуге шақырған сонет те болды. Сол кезде Луизаның күйеуі Чарльз бірнеше жыл бұрын ішімдікке құмарланғандай, қайтадан ішімдікке салына бастады. 1780 жылдың желтоқсан айында Луиза Чарльздан кетіп, монастырға қашады. Ол Чарльз өзін физикалық зорлыққа ұшыратқан деп мәлімдеді, бұл шындық деп көпшілік санайды. Негізгі оқиға – Шарльдің Сент-Эндрю күнін тойлаудан кейін ішіп, Луизаны опасыздыққа айыптап, оны зорлауға тырысқан болуы мүмкін, нәтижесінде ол үй қызметшілері араласқанша айқайлаған. Луиза Тоскананың Ұлы герцогинясының, папаның және оның күйеу інісі Йорк герцогының кардиналының қолдауына ие болды. Олардың барлығы Луизаның Альфьеримен жалғасып жатқан қарым-қатынасы туралы білмеуі мүмкін. 1777 жылы Чарльз мен Луиза Флоренциядан Римге оралды. Ол қысқа уақыт бойы Урсулин монастырында тұрып, кейін күйеуінің ресми резиденциясына, Палаццо-делла-Канцелярияға көшіп барды. Альфьери Луизамен бірге Римге барды, онда олар екі жыл бойы құпия түрде қарым-қатынастарын жалғастырды. 1783 жылы сәуірде Йорк герцогы кардинал шындықты тапты. Мамыр айының басында Альфьери күшпен қуудан қашу үшін Рим мен Луизаны тастап кетті. 1780 жылдың қарашасында Луиза ресми түрде Чарльздан кетіп, алдымен монастырға, содан кейін ағасының қонысына көшті. 1784 жылы сәуірде Чарльз Швеция королі Густав III-ге Луизаға ажырасқан жарлық беруге итермеледі. Алайда бұл заңға сай, Луиза күйеуінен бөлек өмір сүруге рұқсат алды. Папа сонымен қатар Луизаға Чарльздің зейнетақысының жартысын беруге келісті. 1784 жылы маусымда Луиза жазғы демалыс үшін Баден сусауында демалуға Римнен кетеді. Тамыз айында ол Альфьеримен Колмарда қайта кездесті. Олар келесі екі айды Мартинсбург қамалында бірге өткізді. Олар кездесулерін Йорк герцогы кардиналдан (Луизаның негізгі кірісі) жасыру үшін қайтадан бөлініп кетті, ал Луиза 1784/1785 жылдың қысын Болоньяда өткізді. Ол Парижде жазды өткізген соң қайтадан Мартинсбургқа оралды. Екі айдан кейін Луиза Парижге оралды. 1786 жылы Йорк герцогы кардинал Луиза мен Альфьери арасындағы қарым-қатынастың жалғасып жатқанын біліп, ол аяқталды деп ойлады. Бұл Луиза мен күйеуінің арасындағы қарым-қатынасты бұзды. Бұдан кейін ол Альфьеримен қарым-қатынасын жасыруға тырыспады. 1786 жылдың желтоқсанынан бастап олар ерлі-зайыпты ретінде бірге өмір сүрді, тек кейде және қысқа уақытқа бөлініп тұрды. 1788 жылдың қаңтар айының соңғы күні Луизаның күйеуі Чарльз қайтыс болды. Бұл оның қаржылық жағдайын айтарлықтай жақсартты, өйткені ол бұрын келісілген зейнетақыны Франция королінен алды. Луиза енді Альфьеримен некеге тұруына еркіндік алса да, олар өз қарым-қатынастарын заңды түрде бекітпеді, өйткені Альфьери неке институтына әрқашан қарсылық білдірген. Олар бастапқыда Парижде бірге тұрды. Ол жерде Луиза өзінің үйінде атақты салон құрып, оған ең маңызды жазушылар, суретшілер мен зиялыларды шақырды. Олар 1789 жылы Француз төңкерісінің алғашқы кезеңінде Францияда қалды, бірақ кейін қауіпсіздігі үшін Англияға барды. Англияда ол корольдік отбасында "Столберг Гедерннің князесі Луиза" деген атақпен қабылданды. Альфьери екеуі Лондонды аралап, Англияның батыс өлкесін аралап, Францияға қайта оралды. Алайда, Францияда саяси жағдай олардың жағдайын нашарлатты. 1792 жылы 10 тамыздағы көтеріліс оларды Парижден қашуға итермеледі, тек екі күн бұрын республикалық билік оларды тұтқындау үшін үйлеріне барды. Олар алдымен Германияға, содан Флоренцияға қашып кетті. Содан кейін Луиза мен Альфьери Флоренцияда қоныстанды. 1793 жылы Альфьери Арно өзеніне қарап тұрған Палаццо Джанфильяцци сарайын сатып алды. Бұл жерде Луиза өзінің әйгілі салонын қайтадан құрды. Луиза Альфьеримен бірге 1803 жылы оның қайтыс болғанға дейін өмір сүрді.

Кейінгі өмірі

Альфьери қайтыс болғаннан кейін Луизаның серігі суретші Франсуа Ксавье Фабр болды. Олардың қарым-қатынасы романтикалық болған деп ойлау ықтимал емес. Луиза 1809 жылға дейін Флоренцияда өмір сүруді жалғастырды, содан кейін Франция мен Ұлыбритания соғысы кезінде Наполеон оны Парижге шақырды. Ол Чарльз Эдуардың баласын туған-тумағандығын сұрады, Ұлыбританияда көтеріліс тудыруға болатын заңды мұрагерді табуға үміттене отырып. Ол "жоқ" деп жауап бергенде, кездесу дереу аяқталды. Бір жыл өткен соң, оған Флоренцияға оралуға рұқсат берілді. Луиза 1824 жылғы 29 қаңтарда қайтыс болды. Ол Флоренциядағы Санта-Кроче базиликасында (Кастеллани капелласында) жерленген; Альфьери де базиликада (Макиавелли мен Микеланджелоның қабірлері арасында) жерленген.