Иоганн Бернхард Базедов: Неміс педагогы және философы

Кіріспе

Неміс білім реформаторы және философ (1724–1790)

Иоганн Бернхард Базедоу (11 қыркүйек 1724 – 25 шілде 1790) – неміс білім реформаторы, мұғалім және жазушы. Ол Дессаудағы қысқа ғана өмір сүрген, бірақ әсерлі прогрессивтік мектеп – «Филантропинумды» құрды және балаларға арналған танымал суреттермен толыққан «Elementarwerk» оқулығының авторы болды.

Ерте өмір

Базедоу Гамбургте шаш жасаушының ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі (Генрих Базеду) «өте қатал, тіпті зорлыққа дейін жететін» адам ретінде сипатталған, ал анасы Анна Мария Леонхард «ес-ақылдан жаңылуға жақын меланхолиядан» зардап шеккен, бұл оның балалық шағын бақытсыз еткен. Ол әкесінің кәсібін жалғастыруы жоспарланған, бірақ 14 жасында үйден қашып, Холштейндегі ауылдық дәрігердің қызметшісі болып жұмыс істеді. Оның жұмыс берушісі Иоганнның ерекше зиялық қабілетін танып, оны ата-анасына хатпен үйге қайтарды, ол оларды ұлын Гамбургтегі Йоханнеумда оқытуға көндірді. Сол жерде Иоганн Лессинг басылымнан шыққан әйгілі «Волфенбюттель фрагменттерінің» авторы, рационалист Х. С. Реймарусқа (1694–1768) ықпалына түсті. 1744 жылы Базедоу Лейпциг университетіне теология факультетіне студент болып түсті, бірақ философияны оқуға көшті, әсіресе Вольфтың «Ақыл философиясы» оған үлкен әсер етті. Бұл оны өз христиандық сенімін зерделеуге итерді, нәтижесінде ол «христиандық пен табиғаттанудың арасындағы орталықта» тұрды. Осылайша, ол діни қызметтен бас тартып, радикализм мен реформаторлыққа бет бұрды. «Адамзаттың достарынан» (филантропия = адамзатқа деген сүйіспеншілік) алынған қаржылық қолдау Базедоуды филантропиялық қозғалыстың негізін қалаушы ретінде бекітті және ол алғашқы филантропиялық ұғымды жасады. Филантропия білім беру реформасын ілгерілетуде маңызды рөл атқарды және басқаша сәттілікке жетпес еді. Базедоу Гётемен дос болды, оның арқасында Ангальт-Дессаудың князі Францпен танысты, ол Базедоудың білім беру реформасы жоспарларын ынталы түрде қолдады және Дессауда жаңа мектеп, Филантропинумды құруға қаржылай көмектесуге келісті. Мектеп 1774 жылдың желтоқсанында ашылды, оның негізгі ұстанымы «барлығы табиғатқа сәйкес» болды. Байлар мен кедейлер бірге білім алуға тиіс болды, оқу бағдарламасы практикалық сипатта болды және неміс тілінде жүргізілді (латын немесе грек тілінде емес), қолөнерге үйретілді, ойындар мен дене шынықтыруға баса назар аударылды, ал мектеп формасы қарапайым және ыңғайлы болды. Мектеп 1793 жылға дейін салыстырмалы түрде қысқа ғана уақыт бойы ашық болғанмен, оның реформалық ықпалы зор болды және Германияда және шетелде көптеген ұқсас мекемелердің құрылуына түрткіс берді.

Basedow was born in Hamburg, the son of a wigmaker. His father (Heinrich Basedau) has been described as "severe almost to brutality", and his mother, Anna Maria Leonhard, as suffering from "melancholy almost to madness", which made his childhood a less than happy one. It was planned that he should follow his father's profession, but, at the age of 14, he ran away from home, finding employment as a servant of a country physician in Holstein. His employer recognized Johann's extraordinary intellectual gifts and sent him back home to his parents with a letter which persuaded them to allow their son to be schooled at the Johanneum in Hamburg. Here, Johann came under the influence of the rationalist H. S. Reimarus (1694–1768), author of the famous Wolfenbütteler Fragmente, published by Lessing. In 1744, Basedow went to the University of Leipzig as a student of theology, but turned instead to the study of philosophy, being particularly influenced by Wolff's "Philosophy of Reason". This made him examine his own Christian faith, arriving at a position that was "in a centre between Christianism and naturalism". Thus, he rejected his clerical vocation and turned instead to radicalism and reformism. This financial support from "friends of humanity" (Philanthropy = love of humanity), established Basedow as the founder of the philanthropic movement and he developed the first philanthropic concept. Philanthropy was integral to the forwarding of the education reform movement and could not have been successful otherwise. Basedow was a friend of Goethe, and through him made the acquaintance of Prince Franz of Anhalt Dessau, who became a firm supporter of Basedow's plans for educational reform and agreed to back the founding of a new school, the Philanthropinum, in Dessau. The school opened in December 1774, its keynote being "everything according to nature". Rich and poor were to be educated together, the curriculum was practically based and conducted in German (rather than Latin or Greek), handicrafts were taught, there was an emphasis on games and physical exercise, and school uniform was made simple and more comfortable. Although the school was open for only a relatively short time until 1793, its reforming influence proved to be considerable and inspired the founding of many similar institutions in Germany and abroad.

Кейінгі өмірі

Базедоу, өкінішке орай, табиғаты немесе әдеті бойынша ең жоғары талаптарға сай тұрақтылықты, шыдамдылықты және ұқыптылықты қажет ететін қызметте табысқа жете алмайтын болды; оның мінезі жарамсыз болды, ал Филантропинумды басқаруы әріптестерімен үнемі келіспеушіліктерге толы болды. 1778 жылы ол институт директоры қызметінен қанағаттанды. Базедоу 1790 жылы Магдебургте қайтыс болды.