Кіріспе
Салыстырмалы зерттеу – әлеуметтік ғылымдардағы зерттеу әдістемесі, түрлі елдер мен мәдениеттерді салыстыру мақсатын көздейді. Осы зерттеу түрінің негізгі қиындығы – әртүрлі елдердегі деректер жиынтықтары санаттарды әртүрлі анықтауы (мысалы, кедейлік туралы әртүрлі түсініктерді пайдалану арқылы) немесе бірдей санаттарды қолданбауы мүмкін.
Comparative research is a research methodology in the social sciences exemplified in cross cultural or comparative studies that aims to make comparisons across different countries or cultures. A major problem in comparative research is that the data sets in different countries may define categories differently (for example by using different definitions of poverty) or may not use the same categories.
Анықтама
Салыстырмалы зерттеу, қарапайым тілмен айтқанда, екі немесе одан көп нәрсені салыстыру арқылы салыстырылып жатқан объектілердің бірі немесе барлығы туралы жаңа білім алу үшін жасалатын әрекет. Бұл тәсіл көбінесе бір зерттеуде әртүрлі ғылым салаларын қолданады. Әдістемелік тұрғыдан алғанда, көпшілік пікір салыстырмалы зерттеуге ерекше әдістемелік қағидалар тән емес дегенге келіседі. Көпсалалы көзқарас икемділігімен бағалы, алайда салыстырмалы зерттеулердің зерттеулерінің толыққанды еместігі туралы сынға жауап беруі керек. Дегенмен, салыстырмалы зерттеулерде басқаларына қарағанда жиі қолданылатын әдістер бар. Көп жағдайда сандық талдау сапалық талдаудан басымдық алады, және бұл сандық деректерді пайдаланатын салыстырмалы зерттеулердің көпшілігінде көрінеді. Сандық деректерді қайта талдау салыстырмалы зерттеулерде кең таралған, бұл, әрине, елдің саяси жағдайы сияқты кең ауқымды мәселелер үшін бастапқы деректерді алудың қымбаттылығымен байланысты. Бұл зерттеу әдетте жиынтық деректерді талдауға негізделген. Үлкен көлемдегі деректерді (әсіресе мемлекеттік дереккөздерден алынған) салыстыру кең таралған. Бұған классикалық мысал – Эспинг-Андерсеннің әлеуметтік әл-ауқат жүйелерін зерттеуі. Ол әлеуметтік әл-ауқат жүйелерінің түрлерінде айырмашылықтар бар екенін анықтады және оларды әлеуметтік әл-ауқат тауарларының коммерциялық емес деңгейіне қарай салыстырды. Ол әл-ауқат мемлекеттерін осы деңгейге байланысты үш түрге жіктеуге болатынын көрсетті. Одан әрі, коммерциялық емес деңгей сыныптық одақтар мен ұйымдастырудың, сондай-ақ режимнің тарихының үйлесіміне негізделгенін болжады. Сонымен қатар, гректердің салыстырмалы көзқарасының артында демократиялық полистің өмірін сипаттайтын философиялық және саяси сұрақтар тұрды. Философиялық ізденістер, милесиандардан бастап софистерге дейін, өз халқының бейнелері мен танымдық дәстүрлерін сынап бағалады; басқа халықтардың дәстүрлерін зерттеу, Геродоттың «Тарихтары» көрсеткендей, Грекиядағы демократиялық өмірді сипаттайтын философиялық сынның этикасымен байланысты болды. Сол сияқты, грек заңдары мен институттарын және олармен байланысты құндылықтар мен практикаларды (мысалы, исегория және парресия) грек саясатының бір бөлігі ретінде сынау, алғашқы тарихшылардың өзгелердің институттарын зерттеу арқылы отандық институттар туралы ойларға ұмтылуымен байланысты. Карл Дойчтың айтуынша, біз осы зерттеу формасын 2000 жылдан астам уақыттан бері қолданып келеміз. Нәрселерді салыстыру – ғылыми және философиялық ізденістердің негізгі бөлігі болып табылады, және ол ұзақ жылдар бойы жүргізіліп келеді. Көптеген авторлар салыстырмалы зерттеулердің тарихына қатысты консервативті баға береді. Бұл, көбінесе, дәстүрді анықтау туралы бос пікірталас, себебі салыстыруды салыстырмалы зерттеу деп санауға бола ма деген сұрақ туындайды. Оқудың бұл түрі бойынша оқулықтар 1880 жылдары пайда бола бастады, бірақ оның кең танымалдылығы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды. Салыстырмалы зерттеулердің әлеуметтік ғалымдардың құралдарының қатарында маңызды орын алуының көптеген себептері бар. Әлемдесу маңызды фактор болып табылады, ол білім алмасуға және басқа мәдениеттерге деген интеллектуалды қызығушылықты арттырды. Ақпараттық технологиялар салыстыру үшін сандық деректерді көбірек өндіруге мүмкіндік берді, ал халықаралық байланыс технологиясы осы ақпаратты оңай таратуға мүмкіндік берді.