Кіріспе

Сары шашақ тұқымдасына жататын гүлді өсімдік, Brassicaceae.

Capsella bursa pastoris, үшбұрышты, жалпақ пішіндес жемістері қалтаға ұқсағандықтан "қойшының қалтасы" деп аталады, бұл сары шашақ тұқымдасына (Brassicaceae) жататын шағын бір жылдық және рудералды гүлді өсімдік. Ол Шығыс Еуропа мен Кіші Азияға тән, бірақ әлемнің көптеген аймақтарында табиғи түрде өсіп, әсіресе суық климатты жерлерде, мысалы, Британ аралдарында археофит, Солтүстік Америка және Қытайда, сондай-ақ Жерорта теңізі мен Солтүстік Африкада кең таралған арамшөп саналады.

Сипаттама

Capsella bursa pastoris өсімдіктері тілімделген жапырақтарынан тұратын розеткадан өседі. Розеткадан көбінесе биік, бірақ кейде одан да биік немесе төмен сабақ шығады, онда бірнеше үшкір жапырақтар орналасқан, олар сабақтың бір бөлігін қамтиды. Британ аралдарында жыл бойы гүлдейтін гүлдері ақ түсті және кішкентай, диаметрі шамалы, төрт тілшесі және алты аталық мүшесі бар. Жақында, бұл өсімдіктің нематодаларды ұстау функциясын атқаратыны, яғни "протокарнивория" түріндегі қоректік стратегиясы тәжірибе арқылы дәлелденді. Capsella bursa pastoris Arabidopsis thaliana сияқты модельдік организммен тығыз байланысты және оның өмірлік циклы бойында экспрессияланатын гендердің алуан түрлілігіне байланысты, А. thaliana-да жақсы зерттелген гендермен салыстыру үшін модельдік организм ретінде де қолданылады. Көптеген гүлді өсімдіктерден өзгеше, ол жыл бойы гүлдейді. Оны швед ботанигі Карл Линней 1753 жылы Species Plantarum еңбегінде алғаш ресми түрде сипаттады, ал Фридрих Казимир Медикус 1792 жылы Pflanzen Gattungen (Pfl. Gatt.) басылымында жариялады.

Аттар

Уильям Коулс өзінің "Адам Едемде" (1657 ж.) атты кітабында былай деп жазды: "Оның тұқымы қойшылардың егістікке азық-түлік алып жүретін былғары қапқа ұқсағандықтан, оны "Шопанның қапшығы" немесе "Скрип" (қалта) деп атайды". Англия мен Шотландияда бұрын оны "ананың жүрегі" деп атаған, содан балалар тұқымдық қапшықты алу арқылы ойын ойнайтын, ол жарылып, баланы "анасының жүрегін қиратқан" деп айыптауға себеп болар еді. Косметикалық мақсаттар үшін жапырақтарын жас кезде жинаған абзал. Американың жергілікті тұрғындары оны ұнтақтап, ұн жасап, содан сусын дайындаған.

Дастархан дайындау

Азияда коммерциялық азық-түлік дақылы ретінде өсіріледі. Қытайда ол jìcài (荠菜; 薺菜) деп аталады және Шанхай мен оны қоршаған Цзяннань аймағында тағамдарда кеңінен қолданылады. Дәмді жапырақтары күріш кеспесі және басқа да ингредиенттермен бірге қуырылады немесе вонтонның ішіндегі толтырғыш ретінде пайдаланылады. Бұл жапондық көктемгі мерекесі – Нанакуса но секкуде дайындалатын символдық тағамның құрамына кіреді. Кореяда ол наенги (냉이) деп аталады және корей тағамы – намулдың (жаңа жасыл және жабайы көкөністер) тамыр бөлігі ретінде қолданылады. Колониялық Жаңа Англияда шопан қалтасының тұқымдары бұрышқа орнына қолданылған.

Химия

Фумарин қышқылы – C. bursa pastoris-тен бөліп алынған химиялық зат.