Кіріспе

Банауе күріш террасалары – Филиппиннің Ифугао облысындағы Банауэ тауларына игорот халқының ата-бабалары қазып салған террасалар. Террасалар кейде «Әлемнің сегізінші кереметі» деп аталады. Көпшілік оларды көбінесе қолмен, азын-малы құралдармен салған деп санайды. Террасалар теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан. Олар террасалардың үстіндегі жаңбырлы ормандардан бастау алатын ежелгі суару жүйесімен қамтамасыз етіледі. Егер осы сатыларды біріктірсе, жер шарының жартысын айналып өтетін еді. Жергілікті тұрғындар бүгінгі күнге дейін террасаларда күріш пен көкөніс өсіріп келеді, бірақ көбінесе жас ифугаолар егін шаруашылығына қызығушылық танытпайды, оның орнына террасалардың арқасында пайда болған қонақжайлы индустриясын таңдайды. Осының салдарынан ерекше «сатылар» біртіндеп тозып, үнемі қайта жаңарту мен күтімді қажет етеді. 2010 жылы тағы бір мәселе туындады – құрғақшылық, сол жылдың наурыз айында террасалар толығымен құрғап қалды. Антрополог Отли Бейер террасалардың жасы 2000 жылдан асып түседі деп есептейді, бірақ бірнеше зерттеушілер бұл пікірмен келіспейді және олар одан кешірек салынған деп санайды. Дегенмен, күріш – Филиппиннің ежелгі дәнді дақылы, ол кем дегенде б.з.б. 1500 жылдан (3500 жыл бұрын) бастап австронезиялық көші-қонмен аралдарға әкелінген. Қазіргі уақытта террасаларға төнетін қауіптер – Pheretima немесе Polypheretima elongata туысына жататын алып құрттар («оланг» ифугао тілінде), олар террасаларға зиян келтіреді, сондай-ақ Chrotomis mindorensis туысына жататын кеміргіштер мен ұлулар.

Ифугао күріш өсіру өсірімі

Террасалар Ифугао провинциясында орналасқан және Ифугао халқы оларды күтіп қадағалап келген. Ифугао мәдениеті күріш пен қара күріш – калинаян айналысында қалыптасқан, ал осы мәдениет күріш өсіруден бастап күрішті тұтынуға дейінгі ауыл шаруашылығымен байланысты әртүрлі мерекелерді тудырады. Егін жинау маусымы әдетте алғыс айту тойларын өткізуге шақырады, ал егін жинау аяқталғанда танго немесе тунгуль (демалыс күні) деп аталатын рәсімдер өтеді, онда кез келген ауыл шаруашылығы жұмысына қатаң тыйым салынады. Мереке кезінде баях (күріштен жасалған шарап), күріштен жасалған тәттілер мен бетел жаңғағы да тартылады. Ифугао халқы дәстүрлі шаруашылықпен айналысады, еңбектерінің көп бөлігін террасаларда және орманды жерлерде жұмсайды, сондай-ақ кейде тамырлы дақылдарды өсіреді. Ифугаолар жеуге жарамды моллюскаларды, жеміс ағаштарын және басқа да көкөністерді өсіреді, олар ұрпақтан-ұрпаққа Ифугао халқы арасында кең таралған. Бұл аймақтардың топырағында калинаян және басқа күріш сорттарын отыртудың қиындығы күріш террасаларын салуға әкелді, ол террасалардың үстіндегі басты суарнадан су тарту үшін тас және қазылған топырақтан жасалған тіреу қабырғаларын салуды талап етеді. Ифугаоның күріш террасаларымен байланысты жергілікті технологиялар анықталды, мысалы, сумен суару, тас және топырақпен жұмыс істеу, террасаларды күтіп ұстау туралы білімдері. Өмір мен өнердің көзі ретінде күріш террасалары қоғам мүшелерінің өмірін сақтап, қалыптастырды.

Органикалық шаруашылық

2009 жылдың наурыз айында Ифугао күріш террасалары генетикалық түрлендірілген организмдерден (ГМО) таза деп жарияланды. Осы жетістікті атап өту мақсатында жергілікті және қалалық билік, Greenpeace және Miss Earth Foundation бірлесіп Дианара сарайында шара ұйымдастырылды.

Мұралық атау

Банау күріш террасалары көзқарас нүктесінен Банау қаласына жақын орналасқан топтаманы білдіреді. Көптеген адамдардың қате пікіріне қарамастан, оның жиырма песо банкнотаға енгізілуіне байланысты, Банау күріш террасалары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне кірмейді. Олар көптеген қазіргі заманғы құрылыстардың болуына байланысты ЮНЕСКО-ның тұтастық критерийі бойынша төмен бағаланып, Филиппин Кордильераларының күріш террасаларына енгізілген жоқ. Филиппин Кордильераларының күріш террасаларының құрамына кірген бес топтама – Батад, Бангаан, Хунгдуан, Майояо орталығы және Нагакадан. Батад пен Бангаан Банау муниципалитетінің қарауында болғанымен, Банау күріш террасалары деп аталмайды. Банау күріш террасалары 1973 жылы №260 Президенттік жарлық бойынша Ифугао күріш террасалары аясында Филиппин үкіметі тарапынан Ұлттық мәдени құндылық деп жарияланды.

Туризм

Банау күріш террасаларындағы дамыған тағы бір экономикалық сала – туризм. Туризм индустриясы келушілер үшін бірнеше іс-шаралар ұйымдастырды, олар террасаларды қарау және террасалардың іргесіндегі тайпаларды аралауды қамтиды. Келушілерге Ифугаоның дәстүрлі сиқыршы-дәрігері – Мумбакиге де көңіл бөлу ұсынылады: олар рухани емдеу рәсімдерін жасай алады. Дегенмен, соңғы жылдары ішкі туризм азайды. Бұған себеп – жергілікті гидтердің шетелдік қонақтарға көбірек қызмет көрсетуге дайындығы туралы хабарлар. Батад экологиялық туристік гидтер қауымдастығы (BETGA) Батад Барангуэй әкімшілігімен бірлесіп, қазір Батад жотасынан ауылға бетон жол төсеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Бұл парк 1991-2012 жылдар аралығында басылған жаңа үлгідегі мың песолық банкнотаның артқы жағында, сондай-ақ 2010-2021 жылдар аралығында басылған жаңа ұрпақ валютасының жиырма песолық банкнотасының артқы жағында бейнеленген.

Ифугаодағы басқа да елеулі күріш террасалары

Банау күріш террасаларынан басқа, тағы 4 ұқсас терраса бар: Батад күріш террасалары, Майояо күріш террасалары, Хапао күріш террасалары және Кианган күріш террасалары. Бұл таулы аймақтағы топырақ түрлері қыш ыдыстар немесе қыш құмыралар жасауға қолданылатын топыраққа ұқсас (сондай-ақ, құрылыста қышты күйдіру арқылы қолданылады). Батад күріш террасалары Банауэдегі Батад ауылында орналасқан, бұл террасалар амфитеатрға еске түсіреді. Майояо күріш террасалары "тинавон" деп аталатын күріш сортына арналған, бұл сирек кездесетін органикалық күріш түрі, ол қызыл және ақ түрлерінде өсіріледі. Хапао күріш террасалары Хундуанда орналасқан және Сагада тас формациясынан жасалған тас қабырғалармен қоршалған, олар 650 жылға дейін сонады. Кианган күріш террасалары Банауэде орналасқан, онда нагакадан және жюлуган күріш сорттары өсіріледі.