Кіріспе
Ішінара пісірілген күріш. Парболат күріш, сондай-ақ конверттелген күріш, оңай пісірілетін күріш, селла күріш және миникет (көбінесе Үндістандағы Батыс Бенгалия және Одиша штаттарында, сондай-ақ Бангладеште осылай аталады) – қабығында ішінара қайнатылған күріш. Парболингтің үш негізгі кезеңі: суға малғану, буға пісіру және кептіру. Бұл кезеңдер күрішті қолмен өңдеуді жеңілдетеді, сонымен қатар оның қоректік құндылығын арттырады, құрылымын өзгертеді және оны қоңыздарға төзімді етеді. Бұл әдіс әлемнің көптеген аймақтарында қолданылады. Парболинг кезінде қоректік заттар, әсіресе тиамин, қабықтан эндоспермге өтеді, сондықтан парболат ақ күріш қоректік құрамы жағынан қоңыр күрішке жақын. Осы қабық компоненттерінен туындаған ақшыл қоңыр түсіне байланысты парболат күріш кейде шафран селла деп аталады.
Parboiled rice, also called converted rice, easy cook rice, sella rice, and miniket (as predominantly called in West Bengal and Odisha in India, and in Bangladesh) is rice that has been partially boiled in the husk. The three basic steps of parboiling are soaking, steaming and drying. These steps make the rice easier to process by hand, while also boosting its nutritional profile, changing its texture, and making it more resistant to weevils. The treatment is practiced in many other parts of the world. Parboiling drives nutrients, especially thiamine, from the bran to the endosperm, hence parboiled white rice is mostly nutritionally similar to brown rice. Given the pale tan color that results from these bran components, parboiled rice is sometimes called saffron sella.
Процесс және химия
Пісірілген күріштегі крахмал гелатинизацияланады, содан кейін салқындатылғаннан кейін кері бұрылады. Гелатинизация процесінде амилоза молекулалары крахмал түйіршіктерінің құрылымынан шығып, түйіршіктердің сыртындағы сулы ортаға таралады. Толыққандай гидратацияланған кезде олар ең жоғары тұтқырлыққа ие болады. Пісірілген күріш түйіршіктері толығымен гелатинизацияланғанда мөлдір болуы керек. Салқындату кері бұрылуға (ретроградацияға) әкеледі, осы арқылы амилоза молекулалары қайтадан бірігіп, тығыз құрылымды құрайды. Бұл 3-ші типті, қабыспайтын крахмалдың пайда болуын күшейтеді, ол пребиотик ретінде әрекет етеді және адам денсаулығына пайдалы. Дегенмен, бұл түйіршіктерді де қаттырақ және әйнектейтіндей етеді. Пісірілген күріш пісіруге аз уақыт кетеді, ол қаттырақ және аз жабысады. Солтүстік Америкада пісірілген күріш көбінесе сатуға шығарылғанға дейін жартылай немесе толығымен пісіріледі. Мырыш немесе темір сияқты минералдар қосылады, бұл олардың диетадағы сіңірілу мүмкіндігін арттырады.
Ескі әдістер
Ескі әдістерде таза күріш 36–38 сағатқа суық суға салынып, ылғалдылығы 30–35% дейін жеткізілді. Одан кейін күріш жаңа суық сумен қайнату құрылғысына салынып, жарыла бастағанға дейін қайнатылды. Кейін күріш тоқылған кілемшелерге жайылып кептіріліп, суытылып, ұнтақталды.
Хузенлауб процесі
1910 жылдары неміс-британ ғалымы Эрих Густав Хузенлауб (1888–1964) және британ ғалымы және химигі Фрэнсис Херон Роджерс күріштегі дәрумендердің көбірек сақталуын қамтамасыз ететін бір түрлі алдын ала қайнату әдісін ойлап тапты, қазір бұл Хузенлауб процесі деп белгілі. Дәнді толығымен вакуумде кептіріп, содан кейін буға ұстап, тағы да вакуумде кептіріп, қабығын арылатылады. Бұл күріштің қоректік құндылығын сақтап қана қоймай, оны қоңыз-құрттарға төзімді етеді және пісіру уақытын қысқартады.
Қазіргі заманғы әдістер
Кейінгі әдістерде күріш ыстық суға салынып, содан кейін қайнатуға буға пісіріледі, бұл дәстүрлі әдістердегі жиырма сағатқа қарағанда үш сағатқа ғана созылады. Бұл әдістер күріштің сары түс алуына да себеп болады, сондай-ақ ұнтақталғанда аз сынықтар пайда болады. Парболингтің басқа да түрлеріне жоғары қысыммен буға пісіру және әртүрлі кептіру тәсілдері (құрғақ жылу, вакуум және т.б.) кіреді.
Тамақ
Қара күрішпен салыстырғанда, күрішті алдын ала қайнату (parboiling) тиамин, ниацин, биотин және пантотен қышқылының шамамен 70%, 28%, 49% және 25% жоғалуына себеп болады. Кәдімгі ұнтақтауға қарағанда, бұл микроэлементтердің шамамен 65% жоғалады, ал күрішті алдын ала қайнату олардың көбірек сақталуын қамтамасыз етеді. [[Файл:Арсенді барынша жою және қоректік элементтерді сақтау үшін күріш пісірудің жақсартылған тәсілі.jpg|thumb|300px|Арсенді барынша жою және қоректік элементтерді сақтау үшін күріш пісірудің жақсартылған тәсілі]]