Кіріспе

VI ғасырдағы шіркеудің дін қызметкері

Аңыз

Теофил Киликиядағы Адана қаласының архидиаконы болды, ол кезде Византия империясының бір бөлігі болды. Ол бірауыздан епископ болып сайланды, бірақ кішіпейілділікпен қызметтен бас тартқаннан кейін, оның орнына басқа адам сайланды. Жаңа епископ, негізсіз және зұлым әңгімелерге сүйене отырып, Теофилді архидиакондық лауазымынан әділетсіз айырды. Осыдан Теофил бұрынғы шешіміне өкініп, әзірге жыншыға барып, Шайтанмен байланысуға көмектесуін сұрады. Шайтан Теофилден Мәсіх пен Құдай ана Мәриямнан бас тартуын талап етіп, оған өз қанымен келісімшарт жасауды ұсынды. Теофил келісімге келді, ал Шайтан оған епископ лауазымын сыйлады. Бірақ кейіннен жанын сақтап қалуға қорқып, Теофил өкініп, Мәриямға кешірім тіледі. Қырық күн ораза ұстағаннан кейін, Мәриям оған көрініп, сөзбен жазалады. Теофил кешірім сұрады, ал Мәриям Құдайға шарапат етуге уәде берді. Одан кейін ол тағы отыз күн ораза ұстады, сосын Мәриям оған қайтадан көрініп, оны кешірді. Дегенмен, Шайтан Теофилден қол үзгісі келмеді. Үш күннен кейін Теофил оянып, кеудесінде кінәлі келісімшартты тапты. Ол дереу келісімшартты заңды епископқа әкеліп, жасаған барлық ісін мойындады. Епископ құжатты өртеп жіберді, ал Теофил келісімшарттан арылып, қуаныштан көз жұмды. 11 ғасыр бойы Құдай ана Мәриямның діни маңызы артты. Бұл оқиғаны Петр Дамиан, Бернард Клерво, Антоний Падуанский, Бонавентура және кейін Альфонс Лигуори Мәриямның шарапатының күші мен қажеттілігін көрсету үшін пайдаланды. Теофил туралы әңгіме 13 ғасырдағы ақыны Рутебуфтың «Теофилдің Ғажабы» (Le Miracle de Théophile) атты керемет пьесасының негізі болды, ол француз театрының ең ерте сақталған туындыларының бірі. Уақыт өте келе, әңгімеге көптеген өзгерістер енгізілді. Кейбір нұсқаларында Теофилді қызғаныш жетеледі. Тағы бір нұсқада келісімге сақинамен мөр басылды.

Өнердегі аңыз

Теофил туралы аңыз алғаш рет 11 ғасырда сурет өнерінде, безендірілген әріптеме түрінде пайда болады, онда Құдай анасы (екі қанатты періште арасында отырған) және Теофил оның етегінде бейнеленген. Аңыздың ең толық сақталған баяны Франциядағы Суйлак қаласындағы Сент-Мари аббат шіркеуінде кездеседі. Бұл мүсінде аңыздың төрт эпизоды көрсетілген: келісімшартқа қол қою, шайтанға адалдық серт беру, Теофилдің тәубесі және Құдай анасының келісімшартты қайтаруы. Аңыз 13 ғасырдағы өнерде ең көп таралды; көбінесе жарықтандырылған қолжазбаларда және боялған шыныларда кездеседі. Марсель Пруст оны "Сванн жолында" Франция мүсін өнерінің маңызды тұлғасы ретінде қысқаша еске алады.