Кіріспе

Американдық ақын Сэмюэл Рот (1893 жылдың 3 шілдесі, 1974 жылы) – американдық баспагер және жазушы. Ол 1957 жылғы «Рот АҚШ-қа қарсы» ісіндегі талапкер болды, бұл істе АҚШ Жоғарғы Соты Бірінші түзетуде қорғалмаған деп танылатын әдепсіз материалды анықтау үшін конституциялық өлшемдерді қайта қарастырды. Бұл шешім 1960 жылдардағы Бірінші түзету бойынша либералды шешімдерге үлгі болды. Рот мемлекеттік және федералдық әдепсіздік айыптары бойынша тоғыз жыл түрмеде отырды, оның сегіз жылы Льюисбург федералдық түрмесінде өтті: 1936 жылдан 1939 жылға дейін және 1957 жылдан 1961 жылға дейін.

Өмірбаян

Рот 1893 жылы Нюшеде, сол кезде Галиция, қазіргі Украинада дүниеге келді. Оның иврит есімі "Мшиллиам" (Мешулам) еді. 1897 жылы, төрт жасында отбасы Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіне көшіп келді. Ол сегіз жасында жұмыртқа сатушы, он жасында газет сатушы, ал он төрт жасында нан пісіруші болып жұмыс істеді. 16 жасқа келгенде "Нью-Йорк глобусы" газетінде төменгі шығыс жақтағы тілші болып жұмыс істеді. Газет жабылып, Рот үйсіз қалды, бірақ жазу және басылымдармен айналысуын жалғастырды, сондай-ақ стипендия бойынша Колумбия университетінде бір жыл оқыды.

Жетістіктер (1920-шы жылдар)

Роттың ертедегі поэзиясын Эдвин Арлингтон Робинсон, Луи Унтермейер, Морис Сэмюэл және Езра Паунд, сондай-ақ басқалар мақтады. Ол «The Maccabean» және «The Hebrew Standard» сияқты беделді журналдарда және антологияларда жарияланды. Оның 18 сонеттен тұратын «Нуща» (шамамен 1915-1918 жылдары жазылған) поэмасы туған қаласына арналған жоқтау болып табылады. «The Menorah Journal» журналындағы «Синай сонеттерінде» поэманың кейіпкері Синайға барып, Құдайға Он Буйрықты қайтаруды жоспарлайды, себебі адамдар Құдайдың өсиетін орындамады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Рот кітап дүкені ашты. 1921 жылы ол өзінің очерктерін журналдарға сату ниетімен Еуропа жазушыларымен сұхбаттасу үшін Лондонға сапар шекті. Осы кезеңде ол «екі әлемнің» (Еуропа мен Америка) жағдайы және екі құрлықтағы еврейлердің хал-ахуалы туралы екі кітап жазды. «Еуропа: Америкаға арналған кітап» (Boni & Liveright, 1919) – Еуропаның құлдырауы және Американың болашағы туралы ұзақ, болжамды өлең. «Now and Forever» (McBride, 1925) – Рот пен британдық жазушы Израиль Зангвиллдің еврей халқы үшін диаспора мен сионизмнің артықшылықтары туралы ой-пікір алмасуы. Зангвилл Ротты «оның поэзиясы мен қайраткерлігі» үшін мақтады. 1920-ші жылдардың ортасында иммигранттарға ағылшын тілін үйрету мектебін ашып, тапқан ақшасына Рот төрт әдеби журналға негіз салды. Олардың ішінде «Esquire» журналының алдағысы және, мүмкін, алғашқы американдық «ерлер журналы» болған «Beau» журналы да бар. Оның өмір сүру мерзімі қысқа болған журналдық империясының ең маңызды өнімдері – тоқсандық «Two Worlds» және айлық «Two Worlds Monthly» журналдары болды. Ол (кейбір жағдайларда рұқсатсыз) Джеймс Джойстің «Улисс» романының бөлімдері сияқты, жыныстық мазмұны бар заманауи авторлардың туындыларын жариялауды жөн көрді. Джойс Роттың осы өңделген бөлімдерді басып шығаруын тоқтату туралы сот шешіміне қол жеткізді. Джойстің баспашысы Сильвия Бич, жазушының тікелей өтінішімен, 1927 жылы Ротқа қарсы халықаралық наразылық акциясын ұйымдастырды, бірақ сол кездегі авторлық құқық заңнамасы пираттық туралы айыптаудың дұрыстығын күмәнді етті. Оған қарсы 167 автордың жақсы ұйымдастырылған наразылығының нәтижесінде Рот халықаралық әдеби оқшаулыққа түсті, ал Random House 1934 жылы «Улисс» романының цензурадан босатылуына қол жеткізді. Рот көп ұзамай «Леди Чаттерлидің ғашығы» романының пираттық басылымын шығарды, бұл, мүмкін, Америкадағы алғашқы мұндай әрекет болды. 1929 жылы Нью-Йорктегі Зұлымдыққа қарсы қоғам оның Бесінші авенюдегі қоймасына шабуыл жасағаннан кейін, Рот Welfare Island және Филадельфиядағы түрмелерде бір жылдан астам уақыт әдепсіз материалдарды таратуы үшін жазасын өтеді. Банкроттық қысыммен жазылған «Жүдейлер өмір сүруі керек» атты кітабы кейбір сыншылар тарапынан еврейлердің өзін-өзі жек көруінің мысалы ретінде қарастырылды.