Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиқырлы шахмат фигурасы
Fairy chess piece
Принцесса – ол піл немесе жылқы сияқты қозғала алатын сиқырлы шахмат фигурасы. Піл ретінде қозғалғанда ол басқа фигуралардың үстінен секіре алмайды, бірақ жылқы ретінде қозғалғанда секіре алады. Бұл фигура көптеген атауларға ие болды және көбінесе архиепископ немесе кардинал деп аталады; оны піл+жылқы комбинациясы деп те атауға болады. Осы мақаладағы шахмат қозғалыстарында принцессаны белгілеу үшін А әрпі қолданылады.
The princess is a fairy chess piece that can move like a bishop or a knight. It cannot jump over other pieces when moving as a bishop but may do so when moving as a knight. The piece has acquired many names and is frequently called an archbishop or a cardinal; it may also simply be called the bishop+knight compound. Chess moves in this article use A as notation for the princess.
Қозғалыс
Принцесса слон немесе жылқы ретінде қозғала алады.
The princess can move as a bishop or a knight.
Тарих және номенклатура
Принцесса – ең қарапайым сипатталған қиял-шахмат фигураларының бірі, сондықтан ол ұзақ тарихқа ие және көптеген аттармен белгілі болған. Ол алғаш рет түрік үлкен шахматында, шахматтың ортағасырлық ірі түрінде қолданылған, онда ол визир деп аталды (қазіргі вазирмен шатастырмау керек, ол (1,0) секіруші болып табылады). 1617 жылғы Каррера шахматы, шахматтың бір түрі арқылы ол Батысқа енгізілді, онда ол кентавр деп аталды және содан бері көптеген шахмат түрлерінде қолданылып келеді. Жозе Рауль Капабланка өзінің үлкен шахмат нұсқасы – Капабланка шахматында архиепископ атауын енгізді. Ол бастапқыда оны канцлер деп атады, бірақ кейіннен аттарды өзгертті, ал ладья+ат комбинациясы канцлер деп белгілі болды. Бұл есімдердің екеуі де Рим-католик шіркеуіндегі епископтан жоғары дәрежелі лауазымдарға сілтеме жасайды, бірақ архиепископ көптеген адамдарға одан да анық көрінеді, сондықтан ол көбірек танымал болды. Шындығында, архиепископ атауы басқа да күшейтілген епископтар үшін де қолданылған, мысалы, шағылыстыратын епископ (ол тақтаның жиектерінен шағылысады) және епископ+вазир комбинациясы. Grand Chess ойынының авторы Кристиан Фрилинг Капабланкаға ұқсас тәсіл қолданып, фигураға кардинал деген ат қойды. Принцесса – мәселе шешушілер арасында ең көп қолданылатын атау. Патшайымға ұқсастықпен, ол ладья+епископ комбинациясы болып табылады, үш қарапайым шахмат фигурасының (ладья, ат және епископ) негізгі үш комбинациясы әйелдер патшаларының атымен аталуы керек деп шешілді. Епископ+ат комбинациясы ладья+ат комбинациясынан әлсіз болғандықтан (епископ ладьядан әлсіз болғандықтан), епископ+ат комбинациясына ханшайым деген ат берілді, ал ладья+ат комбинациясына императрица деп аталды.
The princess is one of the most simply described fairy chess pieces and as such has a long history and has gone by many names. It was first used in Turkish Great Chess, a large medieval variant of chess, where it was called the vizir (not to be confused with the piece more commonly referred to as the wazir today, which is the (1,0) leaper). It was introduced in the West with Carrera's chess, a chess variant from 1617, where it was called a centaur, and has been used in many chess variants since then. The name archbishop was introduced by José Raúl Capablanca in his large variant Capablanca chess. He originally called it the chancellor, but he later changed the names, and the rook+knight compound became known as the chancellor. Both of these names refer to higher ranks than the bishop in the Roman Catholic Church, but archbishop does so more obviously to most people and thus became more popular. In fact, the name archbishop has been used for other augmented bishops as well, such as the reflecting bishop (which reflects off the sides of the board) and the bishop+wazir compound. Christian Freeling, the inventor of Grand Chess, took a similar approach to Capablanca, naming the piece the cardinal. Princess is the most widely used name among problemists. By analogy with the queen, which is a rook+bishop compound, it was decided that the three basic combinations of the three simple chess pieces (rook, knight, and bishop) should all be named after female royalty. Since the bishop+knight compound is obviously weaker than the rook+knight compound (as the bishop is weaker than the rook), the name princess was assigned to the bishop+knight compound, while the rook+knight compound was named the empress.
Құны
Принцесса шамамен 8 пешке тең, бұл патшайымнан бір кем. Компьютерлік өзіндік ойын зерттеулері көрсеткендей, 8×8 тақтада патшайым мен ханшайым арасындағы айырмашылықты өтеуге бір ғана пеш жеткілікті, сондай-ақ 10×8 тақтада ханшайым мен пештің тіпті патшайымнан сәл артықшылығы бар. Бұл интуицияға қайшы болып көрінуі мүмкін, өйткені бұл бөлшектердің слон емес компоненттерінің (мұнара мен аттың) құн айырмасы 2 пешке жақын, бұл слон мен аттың қозғалысы арасындағы ерекше үлкен синергияны білдіреді. Математикалық әдіспен Мушкетер шахматында салыстырмалы құнын анықтаған кезде, 8x8 тақтада ханшайымның құны 770 сантипионға бағаланды. Ханшайым мен мұнараның арасындағы ойын көбінесе тең аяқталады, сондай-ақ патшайым мен ханшайым да. Патша мен ханшайым патшаға қарсы міндетті түрде жеңіске жетеді; шахматты 17 қадамда мәжбүрлеуге болады. Салыстырмалы түрде, патшайымға 10 қадам, ал мұнараға 16 қадам қажет. Ханшайым жалғыз патшаны өзінің патшасының көмегінсіз, егер қарсы патша бұрышта тұрса және ханшайым одан диагональ бойынша екі қадамдай қашықтықта болса, шахматқа ала алады, бірақ бұл позицияны мәжбүрлеу мүмкін емес. Ральф Бетца (әртүрлі әскерлермен шахмат ойынын ойлап тапқан, онда ханшайым әскерлердің бірінде қолданылған) ханшайымды шамамен жеті ұпайға бағалады, ол «әлсіз патшайым» екенін және оның 12 бағытта қозғалуы патшайымның 8 бағытынан артық екенін атап өтті. Дегенмен, оның осы ойынға арналған үш баламалы әскерінің барлығы да FIDE-нің стандартты әскерінен күштірек, олар тең болуы керек еді, бұл ойыншылардың өздеріне беймәлім бөлшектерді төмен бағалау бейіміне сәйкес келеді; Ларри Кауфман бұл ханшайым үшін ерекше дұрыс екенін түсіндірді.
The princess is worth approximately 8 pawns, which is one less than a queen. Computer self play studies show that a single pawn is enough to compensate the difference between queen and princess on an 8×8 board, as well as that, on 10×8 boards, princess plus pawn even has a slight advantage over queen. This may seem counterintuitive, as the value difference of these pieces' non bishop components (rook vs. knight) is closer to 2 pawns, implying an unusually large synergy between the bishop and knight move. A mathematical approach used to determine relative piece value in Musketeer Chess estimated the value of the princess as 770 centipawns on an 8x8 board. Princess versus rook is usually a draw, as is queen versus princess. King and princess versus king is a forced win for the side with the princess; checkmate can be forced within 17 moves. In comparison, the queen requires 10 moves and the rook requires 16. A princess can checkmate a lone king without the aid of its own king in a position where the enemy king is in the corner and the princess is two spaces diagonally away from it, but this position cannot be forced. Ralph Betza (inventor of chess with different armies, in which the princess was used in one of the armies) rated the princess as about seven points, intermediate between a rook and a queen, noting that it was "a weak Queen" and that its 12 directions of movement is greater than the queen's 8 directions. However, all three of his alternate armies for that game are actually stronger than the standard FIDE army which they were supposed to equal, reflecting the general tendency for players to undervalue pieces which they are unfamiliar with; Larry Kaufman commented that this is particularly true for the princess.