Швециядағы тұңғыш банк – Stockholms Banco (1661-67). Банкнота басып шығарған алғашқы еуропалық банк, кейін жабылды. Швецияның орталық банкінің алдағысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швециядағы тарихи банк (1661–67)
Historic bank in Sweden (1661–67)
Stockholms Banco (сондай-ақ Palmstruch's Bank, Palmstruchska banken деп те аталады) банкноттарды басып шығарған алғашқы еуропалық банк болды. Ол 1657 жылы Йохан Палмструхпен Стокгольмде құрылған, 1661 жылы банкноттарды басып шығара бастады, бірақ қаржылық қиындықтарға ұшырап, 1667 жылы таратылды. Stockholms Banco Швецияның орталық банкінің тікелей алғы шебері болды, ол 1668 жылы Riksens Ständers Bank ретінде құрылды және 1866 жылы Sveriges Riksbank деп қайта аталды, бұл әлемдегі ең көне сақталған орталық банк.
Stockholms Banco (also known as the Palmstruch's Bank, Palmstruchska banken) was the first European bank to print banknotes. It was founded in 1657 by Johan Palmstruch in Stockholm, began printing banknotes in 1661, but ran into financial difficulties and was liquidated in 1667. Stockholms Banco was the immediate precursor to the central bank of Sweden, founded in 1668 as Riksens Ständers Bank and renamed in 1866 as Sveriges Riksbank, which is the world's oldest surviving central bank.
Stockholms Banco-ның құрылуы
Йохан Палмструх 1650 жылдары банктік мекеме құру туралы екі сәтсіз ұсыныс жасаған еді, оның үшінші ұсынысы, банк табысының жартысын патшаға төлеу туралы уәдемен, қабылданды. Сөйтіп, король Карл X Густав 1656 жылдың 30 қарашасында екі жарлыққа қол қойып, айырбас банкін және несие банкін құрды. Олардың біріншісі (1657 жылдың шілдесінде ашылған) шот иелері ақшаны қолма-қол ақша ретінде немесе чек арқылы алуға мүмкіндік беретін, төлемді (пайызы жоқ) депозиттерді қабылдады. Екіншісі (1659 жылдың басында ашылған) банктің иелері қаржыландыратын және мүлікпен сақтандырылған несиелер берді. Бұл екі бөлім Palmstruch бас менеджері болған «Stockholms Banko» банкіне біріктірілді. Банктің өзі үлкен жаңалық емес еді, себебі ол 17 ғасырда Амстердам мен Гамбургте құрылған ірі және табысты банктердің сәтті көшірмесі болды, бірақ банк Швецияның валютасын тұрақтандыруға көмектеседі деп үміттенді. Швецияда сол кезде бірыңғай валюта болған жоқ, оның орнына мыстан (коппармынт) және күмістен (сильвермынт) соғылған бір далер болды. Мыс далердің металл құрамы күміс далердің металл құрамымен тең болу керек болғандықтан, мыс далерлер үлкен және ауыр тақташа тәрізді монеталар болды. Бірақ іс жүзінде күміс далердің құны жоғарырақ болды және олар көбінесе жинақталды, сондықтан әдетте тек осы үлкен коппармынт далерлері ғана қол жетімді болды. Palmstruch-тің осы екі банкті біріктірудегі алғашқы маңызды жаңалығы – банктің өзге иелерінен немесе өзінен капитал талап етпей, шот иелері салған ақшаны несиелерді қаржыландыру үшін пайдалану болды. Бірақ бұл көп ұзамай проблемаға айналды, себебі депозиттер көбінесе қысқа мерзімді, ал несиелер ұзақ мерзімді болды, яғни шот иелері салған ақшаны қайтарып ала алмады. Бұл мәселе 1660 жылы монетадағы мыстың мөлшері 17%-ға төмендетілген кезде одан да күшейді, себебі шот иелері олар салған мыс далерлерін қайтаруды талап етті, өйткені олар енді монета ретінде емес, металл ретінде құндырақ болды. Банк бұл талаптарды орындай алмады, себебі ақша несиелерге жұмсалған еді.
Johan Palmstruch had made two failed proposals for the creation of a banking institution in the 1650s before his third proposal, with the addition of a promise to pay half of the bank's profits to the crown, was accepted. King Charles X Gustav thus signed two charters on November 30, 1656 to create an exchange bank and a loans bank. The first of these (which opened in July 1657) took deposits for a fee (and accruing no interest) with the account owner later able to withdraw the money as cash or to write cheques. The second (which opened at the beginning of 1659) provided loans, financed by the bank owners and secured against property. These two departments were combined into Stockholms Banko with Palmstruch as general manager. The bank itself was no great innovation, as it was a botched imitation of the large and successful banks in Amsterdam and Hamburg that had been founded earlier in the 17th century, but it was hoped that the bank would help to stabilise Sweden's currency. Sweden at that time did not have a single currency, rather there was one daler minted in copper (kopparmynt) and another minted in silver (silvermynt). As the metal content of a copper daler had to be worth as much as that of a silver one, this meant that copper daler were large and heavy plate sized coins. In practice, however, the silver daler was worth more and these were often hoarded, so generally only these large kopparmynt daler were commonly available. Palmstruch's first major innovation in combining these two banks was to use the money deposited by account holders to finance the loans rather than requiring capital to be provided by himself or the other bank owners. This soon became a problem, however, as deposits were usually short term and the loans long term, meaning that deposited money was unavailable to be withdrawn by account holders. This problem was rendered more acute when the copper content of the coins was lowered 17% in 1660 as account holders demanded the return of the copper daler they had deposited since they were now worth more as metal than as coins. It was impossible for the bank to fulfil these requests as the money had been paid out as loans.
Кредит вексельдері Еуропаның алғашқы заманауи банкноттары
Palmstruch-тің екінші маңызды жаңалығы – банк депозиттер мен несиелер арасалмағын теңгеру мәселесін шешу үшін қағаз банкноттарды енгізу болды. Шот иелері сұраған сомаларды жабу үшін 1661 жылы ол еркін ауыстырылатын, металлмен болашақта төлеуге берілген уәдемен қамтамасыз етілген, дөңгелек номиналдағы кредиттік ноталарды (Kreditivsedlar) жасауды бастады. Бұл – еуропалық алғашқы банкноттар еді. Бұл банкноттар тез арада үлкен танымалдыққа ие болды, себебі оларды үлкен мыс далерден әлдеқайда оңай тасымалдауға болады, әсіресе ірі төлемдер жасағанда (хатты конвертте жіберуге болады, ал бұрын үлкен монеталарды жылқы мен арбамен тасымалдау қажет еді). Тағы бір себеп – монеталардағы мыс мөлшері азайғандықтан, ескі монеталар жаңалары соғылудан бұрын айналымнан тез шығарылып, ақша тапшылығы туды, оны тек монеталарды банкноттармен алмастыру арқылы шешуге болады еді. 1661 жылы шығарылған алғашқы банкноттардың барлығына Палмструхтың өзінен бөлек банк қызметкерлері де қол қойған. Бұл банкноттар 5, 25, 100 және 1000 мыс далер (коппармынт) номиналымен шығарылды. 1666 жылы "Palmstruchare" деп аталған осы банкноттардың екінші сериясы 10, 25, 50 және 100 күміс далер (күміс монета) номиналымен шығарылды.
Palmstruch's second major innovation was the introduction of paper banknotes as a solution to the bank's problems balancing deposits and loans. To cover the amounts requested by the account holders, in 1661 he began to make out credit notes (Kreditivsedlar) in round denominations which were freely transferable and backed by the promise of future payment in metal. These were the first European banknotes. These banknotes became very popular very quickly simply because they were much easier to carry than the large copper daler, especially for making large payments (a note could be sent in an envelope — previously the large coins had to be transported by horse and cart). A further reason was that when the amount of copper in the coins was reduced the old coins were taken out of circulation faster than new ones could be minted, meaning that there was a shortage of money which could only be solved by replacing the coins with banknotes. The first banknotes, issued in 1661, were all signed by Palmstruch himself as well as by the other clerks of the bank. These were issued in denominations of 5, 25, 100 and 1000 copper daler (kopparmynt). A second series of these banknotes, known as Palmstruchare, was issued in 1666 in denominations of 10, 25, 50 and 100 silver daler (silvermynt).
Жетіспеушілік және мұра
Палмструхтың банкноттарды ойлап табуы ақырында шешкен мәселелерден гөрі көп қиындықтарға себеп болды. Банк банкноттарды көрінетін шексіз мөлшерде басып шығара алды, ал 1663 жылы несие беру жылдам өскенде, банктің берген несиелері басқа шот иелерінің салымдарына тәуелді болмай қалды. Сол жылдың күзіне қарай несиелер мен банкноттардың шығарылуы банкноттардың құнын түсіретін деңгейге жетті. Адамдар несиелік қағаздарын төлеу үшін банкке келгенде, банкте барлық талаптарды орындауға жеткілікті металл қоры болмады, және қазан айынан бастап банкке барған сайын оларға бас тартуға мәжбүр болды, ал 1664 жылы банк қызметі толығымен тоқтатылды. Үкімет пен Риксдаг (Швеция Парламенті) қарыздарды қысқартуға және банкноттарды монеталарға айырбастауға мәжбүр болды. Банкті тарату 1667 жылы аяқталды, ал Палмструх банктегі шығындар үшін кінәлі деп айыпталып түрмеге қамалды. 17 қыркүйекте 1668 жылы Палмструхтың банк басқару құқығы парламент басқаратын Riksens Ständers Bank-қа берілді. Stockholms Banco банкротқа ұшырағандықтан, бұл жаңа банкке 18 ғасырға дейін банкноттар шығаруға рұқсат берілмеді. Riksens Ständers Bank кейіннен Sveriges Riksbank деп аталды және бүгінгі күнге дейін Швецияның орталық банкі болып табылады.
The invention of banknotes by Palmstruch eventually caused more problems than it solved. The bank was able to print banknotes on a seemingly unlimited scale and as lending rose rapidly in 1663, the bank's loans ceased to be dependent on the deposits of other account holders. By autumn of that year loans and note issues had reached such levels that the value of the banknotes began to fall. When people returned to the bank to have their credit notes honoured, the bank did not have enough metal reserved to fulfil all these requests and from October onwards the bank was increasingly obliged to refuse, with operations ceasing entirely in 1664. The government and Riksdag (Swedish Parliament) were forced to take over, reducing the outstanding loans and exchanging the notes for coins. The liquidation of the bank was completed in 1667 and Palmstruch was imprisoned, blamed with the bank's losses. On September 17, 1668, Palmstruch's privilege to operate a bank was transferred to the Riksens Ständers Bank, operated by the parliament. Due to the failure of Stockholms Banco, this new bank was not permitted to issue banknotes until the 18th century. The Riksens Ständers Bank was later renamed Sveriges Riksbank and remains the central bank of Sweden to this day.