Кіріспе

Оңтүстік Азиядағы ислам діни қозғалысы, қазіргі Оңтүстік Азия қозғалысы. Әһли Хадис – 19 ғасырдың ортасында Сейид Ахмад Шахид, Сейед Назир Хусайн және Наваб Сиддик Хасан Ханның ілімдерінен Солтүстік Үндістанда пайда болған салафилік реформа қозғалысы. Бұл 18 ғасырғы Шаһ Валиулла Дехлауи және уахаби қозғалысы дәстүрлерімен байланысты 19 ғасырғы Үндістанның Тариқа Мухаммадия қозғалысының тармағы. Қозғалыстың жақтастары өздерін әртүрліше – «Муваххидин» және «Әһли Хадис» деп атады. Бастапқыда (үнді) «Вахабилер» деп аталатын қозғалыстан ерекшеленіп, 1864 жылға қарай «Әһли Хадис» атауын қабылдады. Бұл, Мұхаммедке (ﷺ) ескерілген хадистер жиынтығына адалдығын және саяси бейтараптығын көрсету мақсатында жасалды. Қозғалыс қасиеттілерге табынумен байланысты амалдарға қарсы күресімен ерекшеленді, оларды тәухид (ислам монотеизмі) доктринасын бұзу деп есептеді. Оның жақтастары ертедегі Әһли Хадис мектебінің көзқарастарымен бірдей екенін айтады. Кейбір ғалымдар оның негізінен араб салафилерінен айқын ерекшеліктері бар екенін санайды. 1986 жылы Пәкістанда «Жамият Әһле Хадис» саяси қанатын құрды. Қозғалыс Сауд Арабиясынан қолдау мен қаржы алады. Шаһ Валиулла Дехлауи Меккеге қажылық жасағаннан кейін, 14 ай Мәдинада Құран, хадис және классикалық ханбали теологы Ибн Таймияның (728 А.Х./1328 ж.с.) еңбектерін, хадис ғалымы Мұхаммед Тахир әл-Курани, Ибрахим әл-Курани ұлының басшылығымен оқыды. Үндістанға оралғаннан кейін тәухидті уағыздап, Сүннетке қайта оралуға шақырды және Ибн Таймия сияқты ижтихадқа құқылы екенін мәлімдеді. Шаһ, ижтихадтың барлық дәуірдегі мұсылман ғалымдары үшін маңызды екенін, өйткені әр дәуірдің жаңа мәселелеріне қатысты Алланың бұйрықтарын білу міндетті екенін айтты. Сондай-ақ, ол қасиеттілерге табыну және қабірлердегі әдет-ғұрыптарға қарсы болды, оларды бейіштендіру деп санады. Шаһтың бидъатқа (діни жаңалықтарға) қарсы күресі, ижтихадқа баса назар аударуы және саяси қызметі Ибн Таймияның зор ықпалында болды. Оның «Изалат әл-Хифа», «Құрат әл-Айнайн» сияқты трактаттарында баяндалған, «Хулафа ар-Рашидун» үлгісіндегі ислам халифатын жаңғырту қағидалары Ибн Таймияның 14/7 ғасырларда айтқан ілімдерін қайталады. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Шаһ Абдул-Азиз Шаһ Валиулланың еңбектерін жалғастырды. Ол бүкіл құрлықтағы студенттерге хадистің маңыздылығын түсіндірген мухаддис еді. Мұғалім, уағыздаушы және әлеуметтік-діни реформатор ретінде Шаһ Абдул-Азиз субконтиненттегі әлеуметтік-саяси оқиғаларды жақыннан бақылап отырды. Британдықтар Бенгалия, Бихар және Орисада билікті басып алып, Үндістанда үстемдікке ие болды. 1799 жылы британдықтар төртінші англо-майсур соғысында Майсур патшалығын жеңді. 1803 жылы британдық әскерлер Делиге кірген кезде, Моғол империясы Британдық Шығыс Үндістан компаниясының протекторатына айналды, осылайша субконтинентте саяси үстемдікке ие болды. Осыған байланысты Шаһ Абдул-Азиз Үндістанды Дар әл-Харб (соғыс ордасы) деп жариялаған шешуші фәтуа шығарды. Бұл субконтиненттегі колониялық билікке қарсы бірінші маңызды фетва болды, ол оңтүстік азиялық мұсылмандарға колониялық билікке қарсы күресуге және елді азат етуге шақыру жасады. Шаһ Валиулланың үлкен ұлы және мұрагері Шаһ Абдул-Азиздің мұсылмандарды Үндістанды ислам билігіне қайтаруға шақырған бұл шешуші фетвасы оның шәкірті Сейид Ахмед Шахидке зор ықпал етіп, болашақ жихадты жоспарлауға түрткі болды. Қысқа уақыт жалдамалы әскерде болғаннан кейін, Сейид Ахмед діни зерттеулерін жалғастырып, көрнекті діни ғалым және көреген көшбасшы ретінде қайта пайда болды, көптеген шәкірттер жинады. Ол Шаһ Валиулланың мұрагері ретінде танылды және көптеген сунниттер оның ісіне ерікті түрде қосылды.

Үндістанның джихад қозғалысы

Осы жағдайлардың арқасында ағылшын үкіметіне қарсы джихадқа шақыру мұсылман халқының арасында кеңінен тарала бастады. Шах Абдул-Азиздің жүрегінен туған немересі және Шах Валиулланың немересі Шах Исмаил Делви діни жаңғыру қозғалысын жетекшілік етті. Ол тек шешен сөзді ғана емес, сонымен қатар батыр әскер және әскери қолбасшы да болды. Шах Мұхаммед Исхақ, Шах Абдул-Азиздің немересі, 1823 жылы Абдул-Азиздің қайтысынан кейін діни реформасын жалғастырды. Осы үш теолог Тариқа-и Мухаммадияның негізін қалады, бұл реформалық қозғалыс Үндістанда "Ваххаби қозғалысы" деп белгілі болды. Шах Абдул-Азиз өмірінің соңғы жылдары Саид Ахмет Барелиге өзінің кімшегін сыйлап, оны өзінің ізбасары етіп тағайындады. Саид Ахмет түрлі суфи ордендерінің жемқорлығына қарсы күресті және шәкірттерін Тариқа-и Мухаммадияға ("Мухаммадия ордені") қабылдады. Бұл орденнің шәкірттері шариғатқа қатаң бағынуға және Құран мен Хадистермен дәлелденбеген ештеңеге ермеуге ант беруге міндетті болды. Саид Ахметтің көрнекті шәкірттерінің бірі – Бенарестегі Хаджи Абдул Хақтың шәкірті Улият Али Хан, ол "Нежди шейх" деп танымал болды. Абдул Хақ ислам ғалымы болды және Ваххаби қозғалысының орталығы – Арабияның шалқары Неджд аймағында жылдар бойы оқыды. Отанына оралғаннан кейін ол оның көптеген соғысшыл идеяларын уағыздады және 1821 жылы Саид Ахметтің қажылығына дейін Оңтүстік Азияда Ваххаби доктриналарын орнатып үлкерді. 1828 жылдың 24 ақпанында джихадтың үш басшысының бірі, Саид Ахметтің бас кеңесшісі Мәулви Абдул Хаи қарттықтан және аурудан қайтыс болды. Сикхтердің билеушісі Ранджит Сингхке жолдаған хаттарында Саид Ахмет сикхтермен қақтығысқысы келмейтінін, тек ағылшындарды жеңуде олардың көмегін күтетінін түсіндірді. Ранджит Сингх Саид Ахметті "батыл, қайратты және бекем адам" деп құрметтеді. 1830 жылы көптеген Патан тайпаларының басшылары Ваххаби муджахидтеріне қарсы көтеріліп, Ваххаби эмигранттарына қарсы қырғынды ұйымдастырды. Бұл жағдайдан көңілі қалған Саид Ахмет қозғалысқа деген қызығушылығын жоғалтып, Арабияға көшіп кетуді жоспарлады. Алайда, Шах Исмаил сияқты аға кеңесшілер бұл идеяға қарсы шығып, қозғалыстың мақсаттарын жетістікке жеткізуге тырысты, сәтсіздіктерге қарамастан. 1831 жылдың 17 сәуірінде Саид Ахмет Шах Исмаилдың ілесіп, Кашмирді басып алу мақсатымен Балакотқа соңғы сапарына аттанды. Пәштун басшысы Забардаст Хан сикх қолбасшысы Шер Сингхпен құпия келісім жасасып, уәде етілген күштерді жібермеді. 1831 жылдың 6 мамырында 10 мың муджахид әскері 12 мың сикх сарбазынан тұратын күшпен кездесті. Сол күні шайқаста Саид Ахмет, Шах Исмаил және Ваххаби қозғалысының көрнекті басшылары қаза тапты. Сикхтердің Балакоттағы жеңісі Лахорда қуанышпен қарсы алынды. Балакоттағы жеңіліс Ваххаби қозғалысына ауыр соққы болды. Саид Ахмет Шахид пен Шах Исмаил Делвидің қайтысынан және жеңілісінен кейін оның көптеген ізбасарлары Оңтүстік Азияда джихад қозғалысын жалғастырды. Басқалары Шах Мұхаммед Исхақтың (1778–1846) ізбасарлары болды, ол Шах Абдул-Азиздің немересі және Делидегі Рахимия медресесінің басшысы болды. Шах Мұхаммед Исхақтың кейбір шәкірттері Әһли Хадис қозғалысын ресми түрде құрды.

Ахли хадистің құрылуы

XIX ғасырдың ортасында Солтүстік Үндістанда ислам дінін реформалау қозғалысы басталды, ол Мухаммадия тәриқатының дәстүрін жалғастырды. Бұл қозғалыс Құран, сүннет, хадис және ерте дәуірден кейін исламға енгізілгеннің бәрін теріске шығарды. Бұл қозғалыстың жетекшісі Бопалдың Навабы Сиддик Хасан Хан (1832–1890) болды. Оның әкесі Шах Абд әл-Азиздің (1746–1824) және Саид Назир Хусайнның (1805–1902) ықпалымен сүнни дініне кірді. Саид Назир Хусайн – Шах Мухаммад Ишақ (1782–1846) шәкірті болған, ал Шах Мухаммад Ишақ – Шах Абд әл-Азиздің немересі және оның халифасы (жалғасы). Ислам бірлігін қалпына келтіру және мұсылман сенімін нығайту мақсатында олар діннің бастапқы көздеріне – «Құран мен Хадисқа» қайта оралуға және олар бидғат (жаңалықтар), ширк (көпқұдайлық), адастырушылық және шарлатандық деп санайтын нәрселерді жоюға шақырды. Сиддик Хасанның әкесі Сайид Аулад Хасан – Сайид Ахмад Шахидтің жақтасы болды және оның танымал джиһад қозғалысына қатысу үшін онымен бірге Ауғанстанға, Хайбер-Пахтунхваға барды. Ханға ықпал еткен тағы бір маңызды тұлға – Йеменнен оралған «Нажди шейх» Абд әл-Хакк Бенараси болды. Ол Оңтүстік Азияда Йемен теологы Әл-Шауканидің ілімдерін үйреткен алғашқы ғалым болды. Бенараси – Ханның Делидегі хадис ұстазы болды, оған ширк, бидғат, тақлид сияқты ілімдерді үйретті және кейіннен Әл-и Хадис ілімдерінің негізін қалауда маңызды рөл атқарды. Йемен реформаторларымен қатар, Шах Мухаммад Исмаил Делвидің (1779–1832) ілімі де Әл-и Хадис ортасында үлкен маңызға ие болды. Шах Мухаммадтың «Тақвият әл-Иман» (Иманды нығайту), «Әл-Сират әл-Мустақим» (Тура жол), «Як Рузи» (Бір күндік) сияқты теологиялық еңбектері Әл-и Хадис қозғалысының негізгі ілімдерін түсіндірді. Бұл еңбектердің барлығы сенушілерді тәухид (бірқұдайлық) қағидасын ұстануға шақырды және қасиеттілерге құлшылық ету, қабірлерге бару, суфилік рәсімдер және т.б. сияқты түрлі амалдарды ширк (көпқұдайлық) деп айыптады. XIX ғасыр бойы Әл-и Хадис ғалымдары түрлі сылтаулармен «Вахаби істері» (1850–1870 жылдар) кезінде қуғынға ұшырады. Ақырында қозғалыстың басшылары уахабилерге қарсы репрессиялық науқанды тоқтату үшін британдықтармен келісімге келді. Әл-и Хадис ғалымы Мұхаммед Хусейн Баталвидің Британдық Үндістан әкімшілігіне берген өтініші бойынша Үндістан үкіметі 1886 жылы ресми хат-хабарларда «Вахаби» терминін қолдануды тоқтату туралы хабарлама шығарды. Реформа қозғалысының жеңісі ретінде үкімет бұл қауымды «Әл-и Хадис» деп атауға келісті. Париж университетінің саясаттанушысы Антуан Сфейр бұл қозғалыстың элиталық сипаттамаға ие екенін айтты, бұл, әлдебір дәрежеде, Оңтүстік Азиядағы азшылық мәртебесіне себеп болды. Аймақтағы кедейлер мен жұмысшы табы арасында кең таралған халықтық ислам мен суфизм Әл-и Хадис сенімі мен практикасына қарсы келеді. Суфизмге деген осы көзқарас қозғалысты Барельви қозғалысымен, тіпті Барельвидің мәңгілік қарсыластары – Деобандилермен де қақтығысқа түсірді. 1920 жылдары Әл-и Хадис Шри-Нагарда өз қозғалысының орталығын ашты. Джамму мен Кашмирдегі мұсылмандардың көпшілігін құрайтын Ханафи мектебінің жақтастары Әл-и Хадис жақтастарын әлеуметтік бойкотқа алып, оларға физикалық шабуыл жасады, ақырында оларды діннен тайғандар деп жариялады және негізгі мешіттерде намаз оқуға тыйым салды. 1930 жылдардан бастап бұл топ Пәкістанның саяси саласында да белсенділік таныта бастады, ал 1970 жылдары Эхсан Элахи Захир қозғалысты толыққанды саяси аренаға енгізіп, мешіттер мен ислам мектептерінің желісін құруға ықпал етті.

Негіздер

Оның жақтастары Тәқлидке қарсы. Олар төрт негізгі исламдық құқық мектебінің (мадхаб) және төрт имамның талаптарына бағынудан бас тартады. Сондықтан оларды гаир муқаллидин (өзгеріске ұмтылушылар) деп атайды. Олар құқық мектептерінің дәстүрлерін жоққа шығарып, Құран мен сахих хадистерден тікелей нұсқау алуды рұқсат деп санайды. Бұл оларды кіші құрлықтың суфилік секталарымен қақтығысқа түсіреді, олармен жиі пікір таластырады, сондай-ақ құқықтық мәселелерде Ханафи мектебінің ізбасарларымен келіспейді. Ханбали теологы Ахмад ибн Таймияның классикалық еңбектері Әһли хадис үшін маңызды доктриналық қайнар көздердің бірі болып табылады. Оларға бұл еңбектер көрнекті йемендік дәстүрші ғалым Мұхаммед әл-Шауканидің ықпалымен таныстырылды. Сиддик Хасан ханның әкесі Шах Абд әл-Азизден білім алған, ал Сайед Назир Хусейн Шах Валиулла Дехлавидің немересі, Мұхаддис Шах Мұхаммед Исхақтың шәкірті болған. Әһли хадис осы қасиеттерімен танысады. Әһли хадис Пайғамбардың қабірін зиярат ету және әулиелерге қатысты түрлі әдет-ғұрыптарды қатты айыптайды, бұл қарсылығы араб Муваххидун қозғалысының қарсылығымен шайкес келеді. Олардың білім беру бағдарламаларында мұсылман академиялық мәтіндерінің алуан түрлі жиынтығы бар, бірақ қозғалыстың аз ғана жақтастары өздерін белгілі бір ислам құқық мектебіне жатқызады, шешімдер мен амалдарды қабылдауда жеке жауапкершілікке басымдық береді. Ислам ғалымы Мұхаммед Асадулла әл-Ғалибтің айтуынша, Әһли хадис қозғалысының мақсаты мен міндеті: "Өмірдің барлық саласында Кітап пен Сүннетті дұрыс ұстану және Таухидті уағыздау мен орнату арқылы Алланың разылығын табу. Әһли хадис қозғалысының әлеуметтік және саяси мақсаты – Ақида мен Амал реформалары арқылы қоғамды жаңарту."

Әдебиет

Басқа да исламдық реформа қозғалыстары сияқты, Ахли хадис те белгілі бір ортақ ерекшеліктерімен және сенімдерімен ерекшеленеді. Әдетте, ерлердің визуалды белгі ретінде қарастырылатын, қырқылмаған сақалдың ерекше стилі болады. Ибада (исламдық құлшылық) рәсімдері тұрғысынан, бұл қозғалыстың практикасы Оңтүстік Азияда басымдықты құратын Ханафи мадхабынан (заң мектебінен) айқын түрде ерекшеленеді. Ерлер үлкен намазға тұрғанда қолдарын кіндіктен жоғары ұстайды, иілу алдында бас деңгейіне дейін көтереді және намаз оқығаннан кейін дауыстап «Амин» дейді. Бұл қозғалыс ханбали заң мектебінің үкімдерін ұстанған уахабилер қозғалысынан да ерекшеленеді, ал Ахли хадис жақтастары өздерін ешқандай бір мадхабты (заң мектебін) ұстанбайтындығын жариялайды. Алигарх мұсылман университетінің Исламтану кафедрасының бұрынғы төрағасы және директоры профессор Абдул Алидің айтуынша: «Ахли хадис қозғалысы Делидегі Шах Вали Алланың ой-пікір мектебінен шабыттандырылды. Ол он сегізінші ғасырда хадистің зерттелуіне жаңа мән берді, сондай-ақ құқықтық мәселелерде тақлид принципіне қарсы шығып, ижтихад принципін қорғады, бұл хадисқа заңгерлік мектептердің үкімдерінен басымдық беру құқығын берді. Шах Вали Алланың осы бағыты Ахли хадис қозғалысының бастауы болды. ХІХ ғасырда Үндістанда басталған Ахли хадис қозғалысы уахабизмнен өзгеше болды, себебі ол өз шабытын Надждтің Мұхаммед ибн Абд әл-Уахабтан емес, Делидегі оның үнді замандасы Шах Валиулладан алды. Сонымен қатар, екі қозғалыстың да тақлид пен жаңашылдықты қабылдамауында діни тазару элементтері болды».

Ваххаби қозғалысымен

Ваххабилер қозғалысы – 18 ғасырда Арабия түбегінде пайда болған жаңғырушы қозғалыс. 19 ғасырдың соңында уахаби ғалымдары Әһли Хадиспен байланыс орнатып, көптеген уахаби студенттері Оңтүстік Азияға барып, Әһли Хадис ғалымдарының басшылығымен білім алды, кейіннен Араб уахабилерінің көрнекті ғалымдары болды. Ваххабилер де, Әһли Хадис те ортақ сенімді ұстанды, суфилердің қабірлерге бару, қайтыс болған әулиелерден (Ислам қасиеттілері) көмек сұрау сияқты амалдарына қарсы болды. Екі қозғалыс та ортағасырлық сунни теолог және заңгер Ибн Таймияның ілімдерін қайта жаңғыртты, оны «Шейх әл-Ислам» деп есептеді. Бопал мұсылман княздығының ресурстарын пайдалана отырып, Мұхаддис Наваб Сиддық Хасан Хан Үндістанда Әһли Хадис ісіне күшті қолдау көрсетті. 19 ғасырдағы Арабияның тұрақсыздығынан зардап шеккен көптеген уахаби ғалымдары Үндістанға барып, Әһли Хадис қамқорлығымен білім алды. Хамад ибн Атик сияқты көрнекті саудиялық ғалымдар Сиддық Хасан Ханмен хат алысып, 19 ғасырғы нәжді ғалымдары арасында классикалық трактаттардың жетіспеушілігіне байланысты түрлі классикалық еңбектерді жіберуді сұрады. Ол үлкен ұлы Сад ибн Атиқты Сиддық Хасан Хан мен Сәйід Назир Хусейннің басшылығымен тоғыз жылдан астам білім алу үшін Үндістанға жіберді. Сад ибн Атик үшінші Сауд мемлекетінің ірі ғылыми қайраткеріне айналды. Ол Ибн Саудтың Рияд қаласының қадии, сондай-ақ Риядтың Ұлы мешітінің имамы болып тағайындалды, бұл оған білім беру жүйесінде зор ықпал етті. Оның шәкірттерінің арасында Абд әл-Азиз ибн Баз болды, оған Үндістанның Әһли Хадисі зор әсер етті. Сад ибн Атиктің тағы бір ұлы, сондай-ақ Әл-Аш-Шейхтің басқа да көрнекті нәжді ғалымдары 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Үндістанның Әһли Хадисімен бірге оқыды. Ол өзін және Үндістан мұсылман қауымын бұл атаудан алшақтатты, былай деп жазды: «Қабірлерге және пирлерге табынбайтын, адамдарды харам амалдардан тыйым салатын үнді мұсылмандарын уахаби деп атау бірнеше себепке байланысты мүлдем жалған: Біріншіден, олар өзін солай таныстырмайды, керісінше, өздерін сүннилер деп атайды. Егер олардың сенімінде уахабилікке қатысты нәрсе болса, олар өзін осы атпен атайтын және бұл есімге наразы болмас еді. Бір Құдайға ғибадат ететіндер Абд әл-Ваххабтың уахабилер деп аталуына қарсылық білдіреді, себебі ол басқа ұлтқа және оның барлық саясатына тиесілі, бірақ олар Құдайды бүкіл әлемнің билеушісі және қорғаушысы деп санайды және егер олар Абд әл-Ваххабтың аумақтық тамырланған ізбасарлары болса, бұл [әмбебаптық] ұстаным әлсірейді». 1931 жылы Әһли Хадис ғалымы шейх Ахмад ибн Мұхаммед әл-Дехлави Дар-ул-Хадис институтын құрды, ол кейін Мединаның Ислам университетіне қосылды. Бұл Хижаз аймағында хадис ғылымын зерттеуді ынталандырып, Мұхаммед Насируддин әл-Албани мен оның 1960-шы жылдардағы мухаддис топтарына жол ашты. Сауд Арабиясының Бас мүфтиі Ибн Баздың қолдауымен қазіргі заманғы салафи мазхабы нығайды. Әһли Хадис ықпалына түскен Ибн Баз хадис ғылымдарын жаңғыртуға құштарлық танытты. Үшінші Сауд мемлекеті құрылғаннан кейін және мұнай өркендегеннен кейін Сауд шейхтері қаржылық және жаппай жарияланымдар арқылы Әһли Хадис қолдауымен қарыздарын өтеді. Мүфти Мұхаммед ибн Ибрахимнің ұстаздарының арасында Әһли Хадис ғалымдарының шәкірттері де болды және ол да Оңтүстік Азия Әһли Хадис ісіне қолдау көрсетуге тырысты. Мүфти Мұхаммедтен кейін Сауд Арабиясының Бас мүфтиі ретінде Ибн Баз бұл қозғалысты қатты қолдады. Сауд Арабиясының университеттерінде оқыту үшін шейх Абдул Ғаффар Хан сияқты танымал Әһли Хадис ғалымдары тағайындалды. Оның белгілі шәкірттері Сафар әл-Хавали мен Муқбил бин Хади әл-Вади'и болды. Сауд Арабиясының қолдауымен Оңтүстік Азияда Әһли Хадис желісі кеңейді, 1988 жылы 134 адамнан 2000 жылы 310 адамға дейін (131 пайыз) өсті және қазіргі уақытта олардың саны 500-ге жуық. Пакистандықтардың мәліметтері бойынша 2006 жылы Әһли Хадис медреселерінде 34 мың оқушы оқыды, ал 1996 жылы бұл көрсеткіш 18 800-ге жетті. Әһли Хадис басқа да ойлау мектептерінен мұсылмандарды дінге айналдыруда үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Салафия қозғалысымен

Араб әлемінің алғашқы салафий реформаторлары Ахли хадис ғалымдарына әсер етіп, оларға ықпал дарытты. Ирактық салафи ғалымы Хайр әл-Дин әл-Алуси (1317 һ.ш./ 1899 м.ж.) Ахли хадис ғалымы Сиддик Хасан Ханмен хат алмасып, оны діни реформатор деп бағалады. Ахли хадис әсерімен Саид Рашид Рида (1354 һ.ш./ 1935 м.ж.) сияқты салафи ғалымдар фиқһ (заңтану) саласында мазхабқа бағынбау немесе мазхабтар пайда болғанға дейінгі көзқарасқа шақырды. Субконтинентте Ахли хадис ықпалында болған Әбд әл-Бақи әл-Афғани (1905 ж. қайтыс болған) Сириядағы реформа қозғалыстарында да белсенділік танытты. Сириялық ислам ғалымы Мұхаммед Насыр әл-Дин әл-Албани да Ахли хадис әсеріне ілесіп, ұлы мухаддис ретінде танылды. Салафийя ғалымдары Ахли хадиспен бірге түрлі суфилік амалдарға қарсы тұру, тәқлидті (көруілділікпен ілесуді) айыптау, дұрыс теология мен хадис ғылымдарын жаңғырту секілді ортақ мүдделерді бөлісті.

Ұйымдар

Бұл қозғалыстың жетекші жақтастары өздеріне қарсы тұрған уламалардың (діни ғалымдардың) қарсылығына қарсы күштерін біріктірді және 1906 жылы Бүкіл Үндістан Әхли Хадис конференциясын құрды. Джамият Әхли Хадис Үндістанның бөлінуіне қарсылық білдірген Бүкіл Үндістан Азад Мұсылман Конференциясында өкілдік етті. Бүкіл Үндістан Әхли Хадис конференциясының мүше ұйымдарының бірі – Сайид Миян Надир Хусайнның шәкірттері құрған және Бенгал және Ассам бөлімдеріне бөлінген «Анжуман-и Хадис» ұйымы. 1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның бөлінуінен кейін Пәкістанның Әхли Хадис орталығы Карачиде және оның төңірегінде орналасты. 1930 жылы Әхли Хадис Үндістанда шағын саяси партия ретінде құрылды. Олардың басшысы Эхсан Элахи Захир 1987 жылы қаза тапты. Әхли Хадис шиилердің ілімдеріне қарсы. Сонымен қатар, Бангладеште 25 миллион адам бар, олардың күшті бекіністері елдің 40 ауданында орналасқан. Ұлыбританияда Әхли Хадис қозғалысы 42 орталықты ұстап тұр және 1990 жылдары 5000, ал 2000 жылдары 9000-ға жуық мүшелігі бар деп есептеледі. Бұл қозғалыс 1960 жылдан бері Ұлыбританияда болғанына қарамастан, оны кең ауқымды академиялық зерттеулерге жатқызуға болмайды және қозғалыс туралы дереккөздер өте шектеулі және сирек. Үндістан үкіметі «Лашкар-е Тайба» тобын Үндістан аумағындағы түрлі шабуылдар жасауда айыптайды, соның ішінде 2008 жылы Мумбайда болған, 160-тан астам адамның өмірін қиған шабуылдар да бар.

Ауғанстан

1990 жылдары Деобанди Талибаны Ауғанстанда билікке алғаш келгенде, олар салафизмнің бағыттарын басып таратқан. Бірақ, 2001 жылғы 9 қыркүйекке дейінгі АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруінен кейін, Талибан салафистермен одақтасуға мәжбүр болды. Көптеген салафишіл жауынгерлер мен Әһли Хадис ұйымдары 2001–2021 жылдар аралығындағы Ауған Талибанының басшылығымен Талибан көтерілісіне қосылды. Ауғанстандағы соғыста Талибан жеңіске жетіп, Ислам Әмірлігін қайта орнатудан кейін, жүздеген Әһли Хадис ғалымдары Ауғанстан Ислам Әмірлігіне бей’ат (адалдық серті) беру үшін жиналды. Әһли Хадис дін қызметкерлері мен олардың өкілдері Ауғанстанның әртүрлі провинцияларында жиналып, Талибанды қолдауын қайта растап, ИМ-ға қарсы Талибанның жорылын ресми түрде қолдайтындарын жариялады.