Қытайдың «Құдайлардың тағайындалуы» (Fengshen Yanyi) – 16 ғ. Ming әулетінде жазылған, мифология, тарих, дін мен фантастиканы біріктіретін көрнекті шығарма.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XVI ғасырдағы қытай романы
16th century Chinese novel
"Құдайлардың тағайындалуы" (Фэншен Яньи) – XVI ғасырдағы қытай романы, Мин әулеті (1368–1644) кезінде жазылған құдайлар мен демон (шенмо) жанрындағы маңызды халықтық қытай шығармаларының бірі. 100 тараудан тұратын бұл роман алғаш рет 1567–1619 жылдар аралығында кітап түрінде жарық көрген. Онда тарих, халық мұрасы, мифология, аңыздар және фантастика элементтері үйлесім тапқан. Оқиға Шан әулетінің құлдырау (б.з.д. 1600–1046) және Чжоу әулетінің өркендеу (б.з.д. 1046–256) дәуірінде өрбуде. Роман қытай мифологиясының, халықтық діннің, буддизмнің, конфуциандық және даосизмнің көптеген элементтерін, сондай-ақ құдайлар, демон, бейімделетін жандар мен рухтарды қамтиды. Авторлығы Сюй Чжунлинге жатқызылады.
The Investiture of the Gods, also known by its Chinese names Fengshen Yanyi and is a 16th century Chinese novel and one of the major vernacular Chinese works in the gods and demons (shenmo) genre written during the Ming dynasty (1368–1644). Consisting of 100 chapters, it was first published in book form between 1567 and 1619. The work combines elements of history, folklore, mythology, legends and fantasy. The story is set in the era of the decline of the Shang dynasty (1600–1046 BC) and the rise of the Zhou dynasty (1046–256 BC). It intertwines numerous elements of Chinese mythology, Chinese folk religion, Chinese Buddhism, Confucianism, and Taoism, including deities, demons, immortals and spirits. The authorship is attributed to Xu Zhonglin.
Сюжет
Роман – Шан әулетінің соңғы билеушісі Чжоу патшасының, оның орнына Чжоу әулетін орнататын Цзи Фаның құлатылуы туралы романтикалық қайта баяндау. Бұл әңгімеде көптеген қытай мифологиялық тұлғаларының ауызша және жазбаша әңгімелері де күреске қатысады. Бұл тұлғаларға адам кейіпкерлері, өлмейтіндер және түрлі рухтар (әдетте аватар түрінде бейнеленеді, мысалы, түлкілер мен фазан, кейде пипа сияқты жансыз заттар) кіреді. Шан патшасы Чжоу өзінің кәнизагы Даджидің сиқырына беріліп, шын мәнінде әдемі әйел кейпіндегі түлкі рухы болып табылады. Ол өз халқын қыспақтап, оған қарсы шыққандарды, тіпті оған сөйлеуге батылы жеткендерді де қуғынға түсіреді. Цзи Фа (Чжоу патшасы Ву), өзінің стратегиялық кеңесшісі Цзян Цзяның көмегімен, тиранды құлату және бейбітшілік пен тәртіпті қалпына келтіру үшін әскер жинайды. Әңгіме барысында Шан және Чжоу патшалықтары арасында шайқастар болып, екі жақ та түрлі табиғаттан тыс күштерді – құдайларды, өлмейтіндерді, жын-шайтандарды, рухтарды және сиқырлы қабілеттері бар адамдарды – соғыста көмекке шақырады. Юаньши Тяньцзун ("Жаспардың алғашқы Иесі") Цзян Цзяға Фэншен-бангты сыйлайды, ол оған Көктің құдайларын тағайындауға мүмкіндік береді. Чжоудың батырлары мен Шаннан құлаған олардың кейбір жаулары ақырында көктегі дәрежеге ие болып, құдайлар ретінде жоғарылатылады, сондықтан роман осылай аталады.
The novel is a romanticised retelling of the overthrow of King Zhou, the last ruler of the Shang dynasty, by Ji Fa, who would establish the Zhou dynasty in its place. The story integrates oral and written tales of many Chinese mythological figures who are involved in the struggle as well. These figures include human heroes, immortals, and various spirits (usually represented in avatar form, such as vixens and pheasants, and occasionally as inanimate objects such as a pipa). Bewitched by his concubine Daji, who is actually a vixen spirit disguised as a beautiful woman, King Zhou of Shang oppresses his people and persecutes those who oppose him, including those who dare to speak up to him. Ji Fa (King Wu of Zhou), assisted by his strategist Jiang Ziya, rallies an army to overthrow the tyrant and restore peace and order. Throughout the story, battles are waged between the kingdoms of Shang and Zhou, with both sides calling upon various supernatural beings – deities, immortals, demons, spirits, and humans with magical abilities – to aid them in the war. Yuanshi Tianzun ("Primeval Lord of Heaven") bestows upon Jiang Ziya the Fengshen bang, a list that empowers him to invest the gods of Heaven. The heroes of Zhou and some of their fallen enemies from Shang are eventually endowed with heavenly ranking and essentially elevated as gods, hence the title of the novel.
Кейбір анекдоттар
Романда түрлі мистикалық жандардың адамдар әлеміне кіріп, өздерінің сиқырлы күштерімен адамдардың тағдырын және тарих бағытын өзгертетін көптеген әңгімелер кездеседі. Алдыда осы романға енген ең белгілі әңгімелердің бірнешеуі келтірілген.
The novel features many stories in which various supernatural beings enter the human realm and change the fates of mortals and the course of history with their magical powers. The following are some of the better known of its component anecdotes.
Нува мен Жоу патшасы
Жоу патшасы ежелгі қытай құдайы Нюва ғибадатханасына барып, құрбандық шалып, дұға етеді. Ол дұға жасап жатқанда, жел соғып, Нюваның мүсінінің жамылғысын ұшырып алады. Ол құдайдың мүсінінің өте әдемі екенін көреді. "Оған үйленсем, қандай жақсы болар еді!" – деп, патша мүсін алдында құдайға тіл тигізеді. Ол қабырғаларға құдайға деген құштарлығын білдіретін өлеңдер жазады. Ол Нюваны білмей-ақ ренжітеді, ал Нюва Жоу патшаның Шан әулетінің соңғы билеушісі болатынын көреді. Ол мың жылдық түлкі рухын, тоғыз басты фазан рухын және жаде пипа рухын Жоу патшаны жазалау үшін жібереді, себебі Нюва Жоу патшаның 28 жыл бойы қуанышпен өмір сүретінін көргенде қатты ашуланды. Патша осы рухтарға, әдемі әйелдердің кейпінде келгендерге, әуес болады, мемлекеттік істерді ұмытып, қатыгездікпен билік ете бастайды. Халық оның зұлымдығынан зардап шегеді, содан кейін Джи Фаға қосылып, оны құлату үшін көтеріледі.
King Zhou visits the temple of the ancient Chinese goddess Nüwa to offer incense and pray. As he was doing so, there came a gust of wind which blew up the cover on Nüwa’s statue. He notices that the statue of the goddess is very attractive. The lewd king spouts blasphemy before the statue, "It'd be good if I could marry Her". He writes poems on the walls to express his lust for the goddess. He has offended Nüwa unknowingly and Nüwa foresees that King Zhou is destined to be the last ruler of the Shang dynasty. She sends the thousand year old vixen spirit, nine headed pheasant spirit and jade pipa spirit to torture King Zhou, because the goddess was very angry when she saw that King Zhou could enjoy himself for 28 years. The king becomes obsessed with the spirits, who disguise themselves as beautiful women, and starts to neglect state affairs and rule with cruelty. The people suffer under his tyranny and eventually join Ji Fa to rise up and overthrow him.
Даджи мен Бо Йикио
Жоу патшасы Батыс герцогы Цзи Чанды жеті жылға жуық уақыт бойы Юлиде (里) үй қамауына алады. Цзи Чанның үлкен ұлы Бо Йикао Чжаогеге (қазіргі Хэби, Хэнань) келіп, патша Жоудан әкесін босатуды сұрайды. Даджи Бо Йикаоға ғашық болып, патшадан Бо Йикаоға оған гуцинь ойнатуды үйретуге рұқсат сұрайды. Даджи Бо Йикаоны азғыруға тырысады, бірақ ол оны қабылдамай, тілге келтірмей мазақтайды. Ашуға буған Даджи патша Жоуға Бо Йикао оны зорлағандығын және музыкасы арқылы патшаны қорлағандығын айтады. Патша ашуға мініп, Бо Йикаоны өлімге кеседі, денесін кесек-кесек етіп, ет пісіріп әкесіне тамақтандырады. Цзи Чан болашақты болжай біліп, ұлының тағдырын бұрыннан сезген еді. Ол қайғысын жасырап, еттен жасалған торттарды жейді. Осы оқиғадан кейін Жоу патшасы Цзи Чанға сенім артқандықтан, оған үйіне қайтуға рұқсат береді. Цзи Чан әскерін жинап, ұлын өш алуды жоспарлайды.
King Zhou places Ji Chang, the Western Duke, under house arrest in Youli (羑里) for almost seven years. Ji Chang's eldest son Bo Yikao comes to Zhaoge (present day Hebi, Henan) to plead with King Zhou to release his father. Daji falls in love with Bo Yikao and requests the king to permit Bo Yikao to teach her how to play the guqin. Daji attempts to seduce Bo Yikao but he rejects and ridicules her. The irate Daji complains to King Zhou that Bo Yikao molested her and insulted the king through his music. The king is furious and he has Bo Yikao executed, minced into pieces and made into meat pies, and served to his father. Ji Chang knows divination and has already foreseen his son's fate. He suppresses his sorrow and consumes the meat cakes. After that incident, King Zhou lowers his guard against Ji Chang and allows the latter to return home. Ji Chang builds up his forces and plans to avenge his son.
Цзи Чанг пен Цзян Цзя
Цзян Цзя – Куньлун тауларының ұстазы Юаньши Тяньцзюньнің шәкірті. Ол 72 жасында ұстазынан кетеді. Ол балық аулау үшін үш фут биіктікте, әрі жемсіз, тек тік балық ілгішін ғана қолданады. Оның көршілері оның балық аулаудың ерекше тәсіліне қызығады. Олар оған бұл туралы сұрайды. Цзян: "Мен бір балықты емес, патшаны және оның көптеген вассалдарын аулауға тырысып жатырмын. Менің ілмегіме шын ниетпен ілгісі келетіндер ғана ілінеді", – дейді. Цзян Цзя оның талантын мойындайтын және оған мұқтаж болған дана билеушіні күтіп отырғанын білдіреді. Кейбіреулер Цзи Чанға Цзян туралы айтады, содан кейін Цзи Чан оған қызығушылық танытады. Бір күні Цзи Чан Цзян Цзяға барады. Цзян герцогтен арбасын тартуға көмектесуін сұрайды. Цзи Чан олай істейді және 800 қадам жылжығаннан кейін тартуды тоқтатады. Цзян Цзя герцогке оның болашақ мемлекеті (Чжоу әулеті) 800 жылға созылатынын айтады. Цзи Чан арбаны тағы бірнеше қадамға тартқысы келеді, бірақ ол алға жылжуға тым шаршап қалған. Кейін Цзян Цзя Чжоудың канцлері болып тағайындалады және Цзи Чанға оның мемлекетін құруға көмектеседі.
Jiang Ziya is an apprentice of master of the Kunlun Mountains Yuanshi Tianzun. He leaves his master at the age of 72. He only uses a straight fishhook without bait, three feet above the water, for angling. His neighbours are puzzled by his odd method of fishing. They ask him out of curiosity. Jiang replies, "What I'm angling is not a single fish, but the king and the great many vassals. Only those who really wish to go on the hook will be fished by me." Jiang Ziya means that he is waiting for a wise ruler who recognises his talent and needs him. Some people tell Ji Chang about Jiang and Ji Chang becomes interested in him. One day, Ji Chang pays a visit to Jiang Ziya. Jiang demands that the duke helps him pull his cart. Ji Chang does so and stops pulling after he has moved 800 steps forwards. Jiang Ziya tells the duke that his future kingdom (the Zhou dynasty) will exist for 800 years. Ji Chang wishes to pull the cart for a few more steps but he is too exhausted to move forward. Jiang Ziya becomes the chancellor of Zhou afterwards and assists Ji Chang in building his kingdom.
Би Ган жүрегін жоғалтады .
Пайғамбарлықтан алынған пайғамбарлықтан Цзян Цзя Чжоу патшасының адал әрі қайырымды ханзадасы Би Ганның жуырда өлетінін айтады. Ол Би Ганға сыйлық береді. Бір күні кешке Чжоу патшаның қонақ үйінде бірнеше "өлімсіздер" пайда болады және патша оларды көріп қуанды. "Өлімсіздер" - бұл Дәджидің жамылған түлкі рухтары, ал тойға қатысқан Би Ган бірдеңе дұрыс емес екенін сезеді. Би Ганның күдіктері төл рухтары мас болғаннан кейін өздері білмей тұрып құйрықтарын көрсеткенде расталады. Би Ган сарбаздар тобын жинап, түлкі рухтарын аңсаған жеріне қарай іздеп, бәрін өлтіреді. Би Ган түлкілердің терісін киіп, патшаға сыйлық жасайды. Даджи жамылғыны көргенде қорқып, қайғырады және жасырын түрде Би Ганға кек алуды жоспарлайды. Көп ұзамай Даджи патша Чжоуға жүрек соғысы болғанын және оның азабын "жеті апертуралы нәзік жүрек" (七巧心) ғана жеңілдете алатынын айтады. Ешкімде мұндай жүрек жоқ, тек Бі Ган ғана қасиетті адам ретінде қадірленеді. Би Ган Цзян Цзяның сыйлаған сыйлығын жұтып, оның жүрегін тартып алады, оны денесінен шығарып, патша Жоға ұсынады. Би Ган бірден өлмейді, қан тамызы да төгілмейді. Оның орнына ол сарайдан шығып, Цзян Цзяның тапсырмасына сай, артына қайтпай үйіне қайтады. Ол үйіне жақындап қалғанда, бір әйел: "Ей, сендер не істеп жүрсіңдер? Арзан көкөністерді сабақтары (жүректері) жоқ!" (Жүрек деген сөз өсімдіктің сабағын білдіреді.) Би Ган бұрылып, қызығып: "Көбіксіз көкөніс қалай болады?" деп сұрайды. Әйел жаман күлімсіреп: "Сіз дұрыс айтасыз, мырза. Адам жүрексіз өмір сүре алмайтындай, көкөніс те сабақсыз өмір сүре алмайды". Би Ган айқайлап, құлап, қайтыс болады. Саудагер - бұл жамылған нефритті пипа рухы.
From the prophecy revealed by the oracle bones, Jiang Ziya predicts that King Zhou's loyal and benevolent courtier, Bi Gan, will die soon. He gives a charm to Bi Gan. One night, during a banquet hosted by King Zhou, several "immortals" appear and the king is delighted to see them. The "immortals" are actually Daji's fellow fox spirits in disguise, and Bi Gan, who is also present at the banquet, senses something amiss. Bi Gan's suspicions are confirmed when the fox spirits reveal their tails unknowingly after getting drunk. Bi Gan gathers a group of soldiers and they track the fox spirits back to their den and kill all of them. Bi Gan uses the foxes' hides to make a cloak and presents it to King Zhou. Daji is horrified and saddened when she sees the cloak, and she secretly plots vengeance on Bi Gan. Not long later, Daji tells King Zhou that she has a heart attack and only a "delicate seven aperture heart" (七巧玲瓏心) can relieve her agony. No one in the palace has that type of heart except Bi Gan, who is revered as a saint. Bi Gan swallows the charm given by Jiang Ziya, grabs his heart, pulls it out of his body, and presents it to King Zhou. Bi Gan does not die immediately nor sheds a single drop of blood. Instead, he walks out of the palace and follows Jiang Ziya's instructions to go straight home without looking back. When he is only a few steps away from home, a female huckster yells from behind, "Hey! Cheap cabbages without stems (hearts)!" (The "heart" rhetorically refers to the stem of the plant.) Bi Gan turns around, then asks the huckster in curiosity, "How can there be cabbages without stems?" The woman puts on an evil grin and replies, "You're right, sir. Cabbages cannot live without stems just as men cannot live without hearts." Bi Gan shouts, collapses, and dies. The huckster is actually the jade pipa spirit in disguise.
Тоғыз айдаһар аралының төртеуі
Тоғыз Аждаһа аралының төртеуі (九龙岛四圣) – төрт құрамына кіретін ойдан шығарылған кейіпкерлер. Бұл төрт адам – Ван Мо, Ян Сен, Гао Юцян және Ли Синба. Олардың әрқайсысы өте қадірлі, көрнекті тұлға ретінде белгілі. Бұл төрт көрнекті тұлғаны кейін Ұлы Көне Ұстаз Вэнь Чжун жеке өзі шақырып алып, У патшасының қаупін тоқтатуға тырысады.
The Foursome of Nine Dragon Island (九龙岛四圣) are a set of four fictional characters. These four individuals are Wang Mo, Yang Sen, Gao Youqian, and Li Xingba; each of them are renowned as superior men. These four superior men would later be personally recruited by Grand Old Master Wen Zhong in an attempt to put an end to the threat of King Wu.
Даджи шығармалары
Бұл Сю Чжунлин мен Лу Сисиннің "Фенгшен Яньи" романында Даджи жасаған әртүрлі жобалардың тізімі.
This is a list of the variety of projects created by Daji throughout the novel Fengshen Yanyi by Xu Zhonglin and Lu Xixing.
Қола тостер
Даджи ұсынған, азаптау және өлім жазасын орындау үшін арналған қола тостер алғаш рет осылай ұсынылған. Бұл - биіктігі жиырма футтан асатын, ені сегіз футтан асатын цилиндр пішіндес қола құрылғы. Оның әр жағында екі доңғалақ бар, сондықтан оны жылжытуға болады. Құрылғының ішінде үш қабат көмірдің үстінен үш қабат от бар. Құрбандарды жалаңаш қылып байлап, содан кейін шұңқырға салады. Осы шұңқыр ұлы кеңесші Мэй Боны өлімге кесу үшін қолданылды. Мэй Боны өлімге кесу кезінде отты күшейту үшін үлкен желдеткіштер пайдаланылды. "Қола тостер" туралы тек 6-тарапта ғана айтылған.
The Bronze Toaster, intended as a torture and execution device, was first suggested by Daji. It is a bronze cylindrical device that is over twenty feet tall and eight feet wide. It has two wheels on each side so it can be moved around. There are three layers of charcoal over three layers of burning fire inside the device. The victims were stripped naked and tied before being placed into the pit. The pit was used to execute Grand Counselor Mei Bo. Big fans were used to intensify the fire during the execution of Mei Bo. The Bronze Toaster was only mentioned in Chapter 6.
Жылан ордасы
Жылан орлығы, тағы бір азаптау құралы, алғаш рет 17-тарауда таныстырылды. 25 фут ені бар жылан орлығы Жұлдыз таңдау беседкасының астында қазылды. Оған улы өрмекшілер мен аса улы жыландар салынды. Бұл орлық толық құрылыс аяқталғаннан кейін, шаштары қырқылып, киімдері шешілген 72 бақытсыз қыз байланып, жыландарға жем болу үшін орлыққа тасталды. Бұл азаптау құралы 17-тараудан кейін бірнеше рет еске алынды.
The Snake Pit, another torture device, was first introduced in Chapter 17. The 25 feet wide snake pit was dug beneath the Star Picking Belvedere. Venomous spiders and exceedingly venomous snakes were put into the pit. Once this pit was finally constructed, seventy two unfortunate maidens, with their hair shaved and clothes stripped, were tied and thrown into the pit to feed the snakes. This torturing device was mentioned multiple times after Chapter 17.
Шарап құмы мен ет орманы
17-тарауда Шарап көлі мен Ет орманы таныстырылды. Шарап көлі Жылан шұңқырының сол жағында, ал Ет орманы оң жағында орналасқан, осылайша Жұлдыз теру сарайының алдында кішкентай саябақ құрылды. Елу қыз бен елу евнух таңдалып, 50 жұпқа біріктірілді. Әрбір жұп суға тасталды және олар көлдегі шарапты ішіп, су спортының түрлерін көрсетуге міндеттелді. Әр жұп толық мас болғаннан кейін, оларды Ет орманына жіберіп, пісірілген үйрек, қуырылған шошқа және басқа да көптеген тағамдардан дәм татуға мүмкіндік берілді. Күн батқанда бірнеше жұпты қанға батқанша ұрып, Даджиге жасырын түрде жем ретінде берілді, осылайша оның адам етіне деген құштарлығы басылды. Даджи ойлап тапқан бұл азаптау әдісі алғаш рет 17-тарауда, сондай-ақ кейін көп рет еске алынды.
The Wine Pool and Meat Forest were introduced in Chapter 17. The Wine Pool was located on the left side of the Snake Pit, while the Meat Forest was on the right, thus forming a small park before the Star Picking Belvedere. Fifty maidens and fifty eunuchs were chosen and tied together to form 50 pairs. Each individual pair would then get thrown into the pool and would be asked to drink the pool's wine while performing swimming tricks. Once each pair is readily drunk, they would be put into the Meat Forest to enjoy an abundance of cooked duck, roasted pig, etc. By sunset a few pairs would then be beaten to a bloody pulp and secretly fed to Daji to ease her need for human flesh. This method of torture, created by Daji, was first mentioned in Chapter 17, as well as multiple times afterward.
Елендер галереясы
17 тарауда Елік галереясы туралы да айтылған. Даджи осы Елік галереясын Цзян Цзяға соңғы нүкте қоюдың сенімді жолы ретінде таңдады, оған Елік галереясын құрудың мүмкін емес миссиясын орындау тапсырылған болатын. Бұл үлкен мұнара тәрізді құрылыстың биіктігі қырық тоғыз футқа жетеді (Жұлдызды іріктеу Белведерінен екі есе үлкен), ол жаде бағаналармен, мәрмәр едендермен, аңызға толы асыл тастармен жабдықталған шатырлармен және төбелермен, сондай-ақ үлкен інжу-маржандар мен теңіз маржандарынан жасалған қоршаулармен толық.
The Deer Gallery is also mentioned in Chapter 17. Daji had chosen this Deer Gallery as an ensured way to put an end to Jiang Ziya, who had been entrusted to complete the impossible mission of creating the Deer Gallery itself. This large tower like structure was forty nine feet in height (double the size of the Star Picking Belvedere), fully equipped with columns of jade, floors of marble, roofs and ceilings of legendary jewels, and railings of great pearls and sea corals.
Сын
Роман қазір қытай әдебиетінің ұлы халықтық эпикалық романдарының бірі саналатын болса да, бұрынғы әдеби сыншылар оны кейбір жағынан сынаған. Лу Сүн өзінің 1924 жылғы "Қытай көркем әдебиетінің қысқаша тарихы" кітабында осы туындыны басқа ірі қытай романдарымен салыстырып, "Фэншен Яньиде Су шегінің реализмі мен Батысқа саяхаттың көркемдік шеберлігі жетіспейді" деген пікір білдірген.
Although the novel is now seen as one of the great vernacular epic novels of Chinese literature, it has received some criticism from literary critics of the past. In comparing the work to other major Chinese novels, Lu Xun remarked in his 1924 book A Brief History of Chinese Fiction that Fengshen Yanyi "lacks the realism of Water Margin and the imaginative brilliance of Journey to the West."
Аудармалар
Бұл 100 тараудың ішіндегі тек алғашқы 46 тарауын қамтитын қысқартылған аударма. Бұл кітап Нио Джо Ланның "Фенг Шен: Құдайларға Көтерілу" деген аудармасымен де жарық көрді (Джакарта, 1940).
This is an abridged translation containing only the first 46 chapters out of 100. The book was also translated to Dutch as Feng Shen: De Verheffing tot Goden by Nio Joe Lan (Jakarta, 1940).