Кіріспе
XI ғасырдағы швед викингі Ингвар (Ескі скандинав тілінде: Yngvarr víðfǫrli, швед тілінде: Ingvar Vittfarne) – Грузия корольдігінде шайқасқан экспедицияға жетекшілік еткен швед викингі. Рустар Х ғасырында Каспий теңізіне бірнеше экспедиция ұйымдастырған. "Ингвардың кең саяхаттар сағасы" (Yngvars saga víðförla) 1041 жылы Каспий теңізіндегі соңғы викингтер жорығын сипаттайды, тарихи фактілерді көптеген аңыздармен толықтырады. Экспедицияның мақсаты, болжам бойынша, Волгалық болгарлар мен хазарлар кедергі бола алмағаннан кейін, ескі сауда жолдарын қайта ашу болған. Ингвар Ежелгі сапарға шыққан бұл экспедицияны Швециядан бастап, Волга өзені арқылы саррацендер еліне (Серкланд) жеткен. Сондай-ақ, викингтер 1042 жылы грузиндер мен византиялықтар арасындағы Сасирети шайқасына қатысқан деген мәлімет бар. Швецияның Уппланд аймағындағы Меларен көлі маңында жиырма төрт, жалпы саны жиырма алты Ингвар рун тасы осы викингтің саррацендер еліне жасаған сапарына қатысқан швед сарбаздары туралы айтады. Ингвардың бауырына арналған таста жазылған мәліметтерге сәйкес, ол алтын іздеп шығысқа аттанған, бірақ саррацендер елінде қаза тапқан.
Ingvar the Far Travelled (Old Norse: Yngvarr víðfǫrli, Swedish: Ingvar Vittfarne) was a Swedish Viking who led an expedition that fought in the Kingdom of Georgia. The Rus' undertook several Caspian expeditions in the course of the 10th century. The Yngvars saga víðförla describes the last Viking campaign in the Caspian in 1041, embellishing the historical facts with a great deal of legend. The expedition probably aimed to reopen old trade routes after the Volga Bulgars and the Khazars no longer proved obstacles. Ingvar the Far Travelled launched this expedition from Sweden, travelling down the Volga River into the land of the Saracens (Serkland). While there, the Vikings apparently took part in the 1042 Battle of Sasireti between the Georgians and Byzantines. No less than twenty six Ingvar runestones – twenty four of them in the Lake Mälaren region of Uppland in Sweden – refer to Swedish warriors who went out with Ingvar on his expedition to the Saracen lands. A stone to Ingvar's brother indicates that he went east for gold but died in Saracen land.
Шығу тегі
Ингвардың тегі туралы үш теория бар. Ото фон Фризен мен Елена Мельникованың басты ұстанымына сәйкес, Ингвар туралы айтылатын жыр оның тегін дұрыс жеткізеді, демек ол варяг Эймундрдың ұлы, ал Эймундр швед басшысы Аки мен швед патшасы Жеңімпаз Эриктың қызынан туған. Екінші теория бойынша, Ингвар Швеция князі Эймундрдың ұлы, ол Жеңімпаз Эриктың ұлы және Олоф Скотконның інісі болған. Тола – Sö 179 нөміріндегі Харальдрдың анасы, ал Рагнхильдер – U 513 және U 540 рун тастарындағы Онундр, Эйрикр, Рагнарр және Хаконның анасы.
Экспедиция
Швед лидангін құрастырушы король Анунд Якоб немесе оның інісі және мұрагері Емунд Ескі болуы мүмкін. Қатысушылар хусбилер бойынша тең бөлінді, ал 26 Ингвар рун тасының 24-і Швециядан (қазіргі мағынада, яғни Свеаланд) және қалған екеуі Гёталардың Эстергётланд аймағынан болды. Аттундаланд халқы қатыспады, және бұл, әлдебір себеппен, негізгі күш кеткен кезде Швецияда қорғаныс әскерін сақтап қалу үшін жасалған болуы мүмкін. Анунд Якоб Новгород князі Ярослав I-ге үйленген Ингегерд Олофсдоттердің ағасы болды, ол 1019 жылы ағасы Святополктан Киевті жаулап алды. Бұл варягтардың көмегімен жасалды, ал Ингвар сағасы бойынша, оларды Ингвардың әкесі Эймунд бастаған. 1030 жылы ол Армения Корольдығының астанасы Аниге сапар шекті. Кейін Ярославтың көшпелі печенегтер тайпасымен аразы суысты. Экспедиция бірнеше жыл бойы Киевте печенегтерге қарсы күресті, содан кейін 1042 жылы Қара теңізге және христиандық елге – Саркландқа ("Сарацендер елі", мұнда Грузияны білдіреді) аттанды, онда олар грузин патша әскерімен бірге грузин көтерілісшілеріне және Византияның қосымша күштеріне қарсы Сасирети шайқасына қатысты.
Салдары
Ингвар туралы аңыз бойынша, тек бір кеме ғана қайтып келді. Қалған 26 рун тасы осыған куәлік етеді, себебі олардың ешқайсысы да аман қалған жауынгер туралы айтпайды. Ең көп кездесетін сөз тіркестері Грипсхольм рун тасындағы жазуға ұқсас:
Бремендік Адам осы апатты корольдің Бремен епископы Альвардты қабылдамауы мен оның орнына Осмундты епископ етіп сайлауының жазасы деп есептеді. Ларссон экспедицияның бір бөлігінің шайқаста жойылғанын, ал сагадағы ауруға шалдыққандары туралы сипаттаманың шынайы жағдайға сәйкес келетінін айтады. Саға бойынша, Ингвардың Свейн есімді ұлы болған. Свейн көптеген швед кемелерінен құралған үлкен флот жинап, Киев Русіне қарай жүзіп кетті. Свейн шығыс славян патшайымынан әкесі Ингварға арналған шіркеу салып, оны қасиетті деп жариялауын өтінді. Бірақ орыс патшайымы оған келіспей, тек кереметтер жасаған адамдар ғана қасиетті деп аталады деді. Свейн оның әкесінің жүрегінде Құдайға сенгенін, өмірі бойы Оған қызмет еткенін және мұның қасиеттілікке жеткілікті екенін айтты. Сонда Гярдарики патшайымы шведтерге бұл жергілікті шіркеуді Ингвар шіркеуі деп атауға рұқсат берді. Дегенмен, ол қасиетті деп жарияланбады. Свейн жергілікті қызға үйленіп, Ресейде абыройлы адам немесе патша ретінде қоныстанды. Үйленбес бұрын, ол басқа дінді ұстанатын қызға үйленуге болмайтынын айтқан. Швед дін қызметкері шығыс славян тілін білмегендіктен, Свейн оның дінге өту рәсімі мен үйлену тойында аудармашы қолдануға мәжбүр болды. Қыз Свейннің әдемі көздері бар екенін ойлап, оны сүйгісі келді. Бірақ ол оны сүйгенге дейін үйлену және дінге өту рәсімдерін күтуге тура келді. Ресейге жасаған жорықтары жақсы өтті, ол басқа дінді ұстанатын адамдарды өлтіріп, дінге өтуге көндіргеннен кейін швед әскерлері осы жерде қоныстанды. Свейн әскерлері Киев Русінде басқа дінді ұстанатын тайпаларға қарсы көптеген соғыстарға қатысып, Киевтің ұлы князіне бірнеше рет көмектесті. Ұзақ уақыттан кейін ол туған жеріне қайтып келді. Ол келгенде оны батыр ретінде қарсы алды. Көптеген шведтер Свейнге құрметпен қарады. Ол және оның серіктері бірде айдаһарды өлтірген екен. Бұл туралы швед сарайында да айтылды. Көптеген шведтер тіпті Ингвардың ұлы Свейннің Швецияның келесі патшасы болғанын қалады. Ол бас тартты, бірақ оның үлкен әскері Киев Русінде қоныстануға шешім қабылдады, себебі климат қолайлырақ болды, ал швед жерлері шөл және суық еді. Сағаның авторы Кеттил Свенмен қоштасты. Ол Свенді соңғы рет Ресей өзендерімен жүзіп бара жатқанда көрді. Ал Кеттил Исландияға оралып, оқиғаны айтып берді.