Кіріспе

1791 жылы Гаити революциясы жоспарланған Боис-Кайман жері, құлдардың алғашқы маңызды жиыны болған, онда Гаити революциясының алғашқы ірі құл көтерілісі жоспарланды.

Гаити революциясы кезіндегі рөлі

Бойс Кайман рәсімінен бұрын, вуду рәсімдері құл болған африкалықтардың ұйымдасуға мүмкіндік алатын әлеуметтік жиын ретінде қарастырылды. Ақ құл иелері бұл кездесулерді және ұйымдасу мүмкіндіктерін зиянсыз деп санап, рұқсат берді. Сондай-ақ, вуду Гаитиде қара нәсілділердің біртекті мәдениетін қалыптастырғаны айтылады. 1791 жылдың 14 тамызында, француз колониясы Сен-Домьингудағы Ле-Капқа жақын орналасқан орманда құпия рәсім өткізілді, онда жақын маңдағы плантациялардан құлдар жиналды. Рәсімді көрнекті африкалық құл басшысы және хунган Дутти Букман, сондай-ақ мамбо Сесил Фатиман басқарды. Көптеген баяндамаларда оқиғаның егжей-тегжейлері әртүрлі айтылғанмен, рәсімнің маңыздылығына қатысты көптеген құпиялар сақталған. Сол түні болған оқиға туралы бірінші қолдан жазылған ешқандай мәлімет жоқ. Бұл туралы алғаш рет 1814 жылы жарық көрген ақ колонист Антуан Далмас жазған «Сан-Доминг революциясының тарихы» еңбегінде айтылған. Гаити жазушысы Херар Дюмель аймаққа сапар шегіп, рәсім туралы ауызша куәліктер жинады. Ол Дутти Букманның Бойс-Кайман сөйлеген сөзінің ең алғашқы нұсқасын жазды. Ол былай деп аударылады: «Күнді жаратқан, аспаннан бізге жарық сыйлаған, теңізді көтеріп, дауылды қоздырған Құдай – Ол бар, түсіндіңдер ме? Бізді бұлттың арасында жасырып, ақтардың іс-әрекетін бақылап тұр! Ақтардың Құдайы оларды қылмысқа итермелейді, бірақ бізден жақсылық күтеді. Бірақ бізді кек алуға шақыратын Құдай да бар. Ол біздің қолымызды бағыттап, көмектеседі. Ақтардың көз жасымызды қалайтын Құдайдың бейнесін тастаңдар. Барлық жүрегімізде сөйлейтін еркіндікті тыңдаңдар». Бұл үзінді ресми «Гаити тарихы және Гаити революциясы» еңбегіндегі рәсімдік оқиғалардың жалпы шолуы болып табылады: Букман есімді хунган 1791 жылдың 24 тамызында Солтүстік тауларындағы құлдармен кездесу ұйымдастырды. Кездесу аралдың солтүстік тауларында орналасқан Бойс-Кайман жерінде вуду рәсімі түрінде өтті. Жаңбыр жауып, аспан бұлттармен толы болды, содан кейін құлдар өз жағдайына наразылық білдіре бастады. Көпшілік арасында әйел біреу рухани күштердің ықпалымен билеуге кірісті. Ол қолына пышақ алып, шошқаның мойнын кесіп, қанын кездесуге қатысушылардың барлығына таратты, олар аралдағы барлық ақтарды өлтіруге ант берді. Ғасырлар бойы рәсімді драматизациялаған фактілер мен әшекейлерге қарамастан, ең көп кездесетін оқиға – мамбо Сесил Фатиманның Езили Данторға қара креолдық шошқаны құрбан етуі және оның қаны арқылы жасалған келісім. Далмас құрбандықтың алғашқы жазба есебін ұсынды: «Қара шошқа, құлдардың айналасында, олардың әрқайсысы сиқырлы күшке ие деп санайды, әрқайсысы ең таңғажайып сыйлық алып жүреді, ол барлық күшті рухқа құрбандық ретінде ұсынылды. Құлдар оның мойнын кесіп, қанмен мазақтап, оның қылынан бір тал алып, оның көмегімен жеңіске жетеді деп сенді. Қара креолдық шошқа Гаитидің анасы Езили Данторға құрбандыққа шалынды және оның символы болды (ол Дагомея Амазонкасына немесе Миноға ұқсайды, бұл Фон тілінде «Біздің аналар» дегенді білдіреді). Бұл Дагомея әскерінің дәстүрлерінің араласуы болды, бұл Сан-Домьидегі көптеген құл африкалықтардың этносы, испандардан қашу үшін Гаитидің биік тауларына (Гаити – тайно тілінде биік тауларды білдіреді) қашып кеткен таинолар еді».

Маңыздылығы мен мұрасы

Бой Каиман рәсімі ұлтшылдарға көбінесе шабыт көзі ретінде және қанаушылыққа қарсы тұру символы ретінде қолданылып келді. Поп-мәдениетте Бой Каиман музыка мен басқа да көркем туындыларда қарсылық пен бірлік символы ретінде еске алынды. 1970 жылдары Roots Music тобы Бой Каиман оқиғасын Дювальердің тоталитарлық режиміне қарсы тұрудың, ата-бабаларындай, параллелі ретінде көрсетті. 1990 жылдары Гаитиге американдық протестанттардың көптеп келуіне байланысты, кейбір нео-евангелистік христиандар Бой Каиман оқиғаларын гаитиліктердің "шайтанмен жасаған қан келісімі" деп түсіндірді. Бұл сенімге христиандық медиа тұлғасы Пэт Робертсон 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісінен кейін жасаған даулы мәлімдемелерінде сілтеме жасады. Робертсон гаитиліктердің 18-шы ғасырдан бері "шайтанмен келісім жасасқаннан" кейін "бірінен соң бірі қарғысқа ұшырап келе жатқанын" мәлімдеді. Робертсонның бұл пікірлері айыпталды.