Кіріспе
Норвегияның Тронхейм мен Бодё арасындағы темір жол желісі
Нордланд желісі (Nordlandsbanen) – Норвегияның Тронхейм мен Бодё арасындағы темір жол желісі. Бұл Норвегиядағы ең ұзын және электрлендірілмеген темір жол. Маршрут Трёнделаг (бұрынғы Сёр-Трёнделаг және Норд-Трёнделаг) және Нордланд округтері арқылы өтеді, қала маңындағы, алыс қашықтыққа жүретін жолаушылар және жүк пойыздарын тасымалдайды. Тронхейм орталық станциясынан Штенкьер станциясына дейінгі бөлік ең көп пайдаланылады, сағат сайын Trøndelag Commuter Rail қызметі көрсетіледі. Үш тармақ желісі бар: Ставне–Леанген желісі Леанген станциясында, Мерёкер желісі Хелл станциясында және Намсос желісі Гронг станциясында. Тронхеймнен Хеллге дейінгі бөлік 1882 жылдың 22 шілдесінде ашылды. Келесі бөлік, бастапқыда Хелл–Суннан желісі деп аталған, 1902 және 1905 жылдар аралығында кезең-кезеңмен ашылды. Желі 1926 жылдың 30 қазанында Сноса станциясына дейін, ал 1929 жылдың 30 қарашасында Гронгқа дейін ұзартылды. Солтүстікке қарай құрылыс баяу қарқынмен жалғасты, бірақ 1940 жылғы оккупациядан кейін Вермахт оны жеделдетті. Желі Хельгеландтың көп бөлігінен өтіп, келесі бес жылда жеті кезеңмен Дунланд станциясына дейін ашылды. Содан кейін солтүстікке қарай жалғастыру үшін желі стандарттарға сәйкес келтірілуі керек болды. Ол 1955 жылы Рёкланд станциясына, 1958 жылы Фауске станциясына және 1962 жылдың 1 ақпанында Бодё станциясына ашылды.
Бағыт
Дәстүрлі түрде Нордланд желісі Хелльден Бодоға дейін жүреді деп есептелген, бірақ Ұлттық темір жол басқармасы оны ресми түрде Тронхейм орталық станциясынан Бодоға дейін жүретін, [қашықтығы] шақырымдық желі деп жіктеді. Бұл оны Норвегиядағы ең ұзын темір жол желісі етеді. Желі стандартты өлшемдегі, жалғыз рельстік, бірақ электрленбеген. Орталықтандырылған қозғалыс басқару Мосjøеннің оңтүстігінде орнатылған, сондай-ақ жартылай автоматты пойыз басқару жүйесі де бар. GSM-R желісінің барлық бөлігінде қолданылады. Нордланд желісі Норвегияның Ұлттық темір жол басқармасына тиесілі және олардың күтімінде. Тронхеймнен желі көбінесе Тронхеймс-фьордты бойлай Штенкьер станциясына дейін созылады, Стьёрдален және Иннерред аймандарынан өтеді. Хелль станциясынан, Тронхеймнен, Меракер желісі бөлінеді. Штенкьерден солтүстікке қарай желі Сносаватнеттің шығыс жағалауын Сноса станциясына дейін жалғастырады, содан кейін Намдал айманына кіреді. Гронг станциясында желі Намсос желісімен қиылысады. Одан әрі желі ішкі аймақтар арқылы өзен аңғарымен жоғары көтеріліп, Хельгеланд айманына жетеді. Мұнда Маяватн станциясында теңіз деңгейінен жоғары биіктікке жетеді, содан кейін Мосjøен станциясының жанында теңіз деңгейіне дейін төмендейді. Желі Мо-и-Рана станциясына дейін, көбінесе фьордтардың қабырғаларын бойлай қиын учаскелермен жалғасады. Модан желі 1,2% еңіспен Дундерленд аңғарына дейін көтеріледі. Дундерленд станциясынан желі Салтфьеллет таулы үстіртіне қарай 1,8% еңіспен [қашықтығы] шақырымға дейін көтеріледі. Ол Стьоди станциясынан оңтүстікке қарай, теңіз деңгейінен жоғары ең биік нүктесіне жетеді, Солтүстік поляр шеңберінен өткеннен кейін шамамен [қашықтығы] шақырымнан кейін. Содан кейін желі келесі [қашықтығы] шақырымға дейін 1,8% еңіспен төмендейді, Рогнан станциясына жақындап теңіз деңгейіне жетеді, осы кезде Салтен айманына жетеді. Фаускеден желі батысқа қарай Бодо станциясына дейін жүреді.
From Mo the line runs up the Dunderland Valley at a 1.2% gradient. From Dunderland Station the line climbs at a 1.8% gradient for onto the Saltfjellet mountain plateau. It reaches its highest elevation just south of Stødi Station , at above mean sea level, about after passing the Arctic Circle. The line then descends for the next at a 1.8% gradient until reaching almost sea level at Rognan Station , by which time it has reached the district of Salten. From Fauske the line heads west to Bodø Station.
Тронхейм тозақ
1870 жылы Тронхеймнен солтүстікке қарай темір жол салуды зерттеу үшін комитет құрылды. Мақсаты – Швецияның Йемтланд аймағымен байланысатын темір жол салу болатын. Шекараның швед жағында да ұқсас зерттеулер жүргізілді. Вердал арқылы салудың алғашқы нұсқасы қабылданбады. Бастапқыда жолдың құны 4,7 миллион норвегиялық кронаға бағаланған және тар темір жол ретінде салынды. 1871 жылы темір жол компаниясының акциялары сатылымға шығарылды, оның 1,2 миллион NOK-ын Тронхейм муниципалитеті сатып алды. Норвегия Парламенті сол жылы жол салудан бас тартты, бірақ бұл жергілікті темір жол комитетінің құрылуына себеп болды. Жолды салуға қатысты заңдар 1872 жылдың 2 мамырында Парламентте қабылданды. Мемлекет компанияға салған ақшасына пропорционалды үлес алатын болды. 1873 жылы Швеция Парламенті Торпшаммардан Норвегия шекарасына дейін тар темір жол салуға келісім берді, онда ол Сундсвалль–Торпшаммар желісімен қосылатын еді. 1874 жылы швед билігі барлық темір жолдар стандартты енде салынуы керек деп шешті, ал Норвегия Парламенті 1874 жылы өз конфигурациясын сол енге өзгертуге шешім қабылдады, бұл бағалау бойынша құнды 4,7 миллионнан 8,9 миллион NOK-қа дейін арттырды. Тронхеймдегі қазіргі Тронхейм–Сторрен желісі Калвскинет станциясында аяқталады. Бұл соқыр бекет болды, және екі желінің бірігуіне мүмкіндік беру үшін Братторада 1,4 миллион NOK құнымен жаңа станция салынды. Стьёрдальселва өзені тозақтың солтүстігінде кедергі келтірді, және желіні өзеннің оң жағалауымен Хеграға дейін жүргізу арзанға түсер еді. Алайда, халықтың көп бөлігі Стьёрдалшальсенде, өзеннің солтүстік жағалауында орналасқан. Жергілікті тұрғындар осы үлкен қаланы айналып өтетін желіге қарсы наразылық білдірді, бірақ көпірдің құны Парламентті оңтүстік бағытты таңдауға мәжбүр етті. Бұл Стьёрдал тұрғындарына пойызға жету үшін едәуір ұзақ жолға түсуге себеп болды, себебі олар темір жолға жету үшін өзеннен өтуі керек еді. Бұл темір жолдың бу кемелерімен бәсекелесу қабілетін және, демек, желінің жалпы тиімділігін төмендетті. Алғашқы жарылыс 1875 жылы салтанатты шара барысында жасалды, бірақ нақты жұмыс 1876 жылға дейін басталмады. Тронхеймге соңғы бөліктің құрылысы, станциямен бірге, жоспарлар бойынша келіспеушіліктерге байланысты 1878 жылға дейін басталмады. 1878 жылы Лиангеннен Недре-Стьордал және Овр-Стьордал арасындағы шекараға дейін рельстер төселді. 1879 жылдың 27 тамызында алғашқы пойыз Тронхеймнің сыртындағы Ротфолл станциясынан ұлттық шекараға дейін жүрді. Швециядағы желі аяқталғанға дейін Норвегия мемлекеттік темір жолы 1880 жылдың 11 ақпанынан бастап аптасына бір рет пойыз қатынатты. Толық қызмет 1881 жылдың 17 қазанында басталды, бірақ желі әлі Остерсундқа дейін аяқталмаған еді; Тронхейм орталық станциясы да 1882 жылға дейін ашылмады. Ресми ашылу 1882 жылдың 22 шілдесінде болды.
Тозақ Суннан
1872 жылы Оле Тобиас Олсен Morgenbladet газетінде Мо-и-Рана және Хапаранда (Швеция) арқылы Санкт-Петербургке (Ресей) темір жол салу туралы ұсыныс жасады. Ол шотланд темір жолдарынан шабыттанды және жаңа балықты экспорттау үшін бұл жолды пайдалануды жоспарлады. Келесі жылы инженер Ботния шығанағына дейін баратын бағытты зерттеу үшін мемлекеттік грант алуға қол жеткізді. 1875 жылы Олсен Тронхеймнен Штейнкьер және Намсос арқылы Вестфьорденге дейін темір жол салуды ұсынды. Нәтижесінде 1877 жылдан бастап маршрутты зерттеу жұмыстары басталды. 1881 жылғы 27 сәуірде комитет округтік кеңеске ұсыныс жасады және жұмысын тоқтатты. Алайда, 1889 жылы ғана округтік кеңес жаңа теміржол комитетін тағайындады, оны Векселсен басқарды. 1891 жылы Оверланд басқарған округтік жол комитеті теміржол комитетіне ресми өтініш жолдап, олардың жоспарлары туралы толық ақпарат сұрады, осылайша тиісті жолдарды жоспарлауға мүмкіндік болды. Бұл комитеттердің жұмысын серпіліс берді және Нордланд округінің кеңесімен ынтымақтастық басталды, бұл ұлттық саясаткерлердің жобаға басымдық беруін арттыруға бағытталды. Темір жол пошта және әскери қызмет үшін де стратегиялық маңызға ие деп есептелді, себебі солтүстікке тасымалдау уақыты айтарлықтай қысқарады және ауа райының нашар әсері азаяды, әсіресе қыс айларында бу кемелерінің тиімді тасымалына кедергі келтіретін жағдайлар болды. 1896 жылғы 2 наурызда парламент 87 дауысқа 27 қарсы дауыспен Хеллден Суннанға дейінгі темір жолды мақұлдаған заң қабылдады. Құрылыс құны 8,75 миллион норвегиялық кронға (NOK) бағаланды, оның 15 пайызы жергілікті гранттар есебінен, ал қалғаны мемлекеттік қаржыландырудан көзделді. Құрылыс 15 жылға жоспарланды. Бастапқы шешім бойынша темір жол екі кезеңде салынуы керек еді, бөліну нүктесі Левангердегі Риннан болды – Риннлейрет әскери лагерінің орны. Құрылыстың соңғы мақұлдауы парламентте 1898 жылғы 11 маусымда жасалды. Иннерред арқылы маршрутты таңдау көп талқыланбады, өйткені желі барлық қалалар мен көптеген маңызды ауылдардан өтетін табиғи бағытты ұстанды. Суннан – Сносаватнет көлінің төменгі жағында орналасқандықтан, құрылысты тоқтатуға қолайлы орын болды, бұл бу кемелерімен байланысқа мүмкіндік берді. Хелл стансасын қайта жаңарту қажет болды, ал ескі станса ғимараты Суннан стансасына көшірілді. Skatval стансасының, Levanger стансасының, Verdal стансасының, Sparbu стансасының орналасуына қатысты даулар туды, ал бастапқыда Mære стансасы және Steinkjer стансасы алынып тасталды. Штейнкьер арқылы өтетін желі даулы болды, себебі бұл ұсыныс қаланы екіге бөлетін еді, және станса өзеннің қай жағында салынуы керек екені туралы қызу пікірталас болды. Жобаны жоғары қарай жүргізіп, Штейнкьерсаннан және Фурскуген арқылы өткізіп, қаладан қашып кету туралы ұсыныс қабылданбады, өйткені ол Штейнкьерсаннадағы әскери лагерьті қиратар еді және порттан тым алыс болар еді. Құрылыс кезінде төрт жұмысшы қаза тапты, үшеуі Левангерде траншеядағы жер көшкінінде, ал біреуі – тіреу тірегінің астында қалып қайтыс болды. Желінің екінші бөлігін, Левангерден Суннанға дейінгі құрылысы 1901 жылы басталды. Ерте бастаудың себебінің бірі – жаз айларында оңтүстік бөлімде жұмыс істеген ескі жұмысшыларды жұмыспен қамтамасыз ету болды. Рёрада бастапқыда Хиллаға дейін қосымша жол салу жоспарланған, бірақ бұл жоспарлау кезеңінде кейінге шегерілді. Штейнкьерді морена қоршап тұрды, оны ұзын және терең кесік арқылы кесіп өту қажет болды. Жер жұмыстарының көлемі зор болды, жартысы бу экскаваторымен алынып, негізінен Штейнкьер арқылы темір жолдың жолағы үшін қайта құрылған жерді салуға пайдаланылды. Хеллден Стьордалға дейінгі ұзын бөлім 1902 жылғы 1 ақпанда жол жүргізуге ашылды. Stjørdalshalsen-нен Levanger-ге дейінгі ұзын бөлім 1902 жылғы 27 қазанда ресми түрде ашылды, ал 29 қазанда тұрақты қызметтер басталды. Левангерден Вердалға дейінгі ұзын бөлім 1904 жылғы 1 қарашада ашылды. Вердал мен Суннан арасындағы ұзын бөлімнің ресми ашылуы келесі күні өтті. Алайда 1902 жылы Дандерленд темір кен компаниясы Сторфоршейдегі кен орнын Модағы Гуллсмедвик портына қосу үшін жеке темір жол салуды бастады. Ол 1904 жылғы 1 қарашада құрылыс компаниясынан ресми түрде қабыл алынды. Жол жүргізу қызметі 1906 жылы басталды.
Суннан Гронг
Бастапқы ұсыныста Стейнкьерден Бейтстад арқылы Намсосқа және одан әрі Нордландқа дейін жүретін желі қарастырылған. Намдэленді темір жол желісіне қосу ағаш, шаруашылық өнімдері мен теңіз өнімдерін экспорттауды жеңілдету үшін маңызды деп есептелді. 1877 жылы Гроң муниципалитеті Штенкьерден Сноса арқылы Гроңға дейін Нордланд желісін салуды және оның орнына Гроңнан Намсосқа дейінгі тармақты салуды ұсынды. 1892 жылғы есепте Тронхеймнен Бейтстад арқылы Намсосқа дейінгі жолдың ұзақтығы 6 сағат 40 минутқа созылады деп есептелді. Сол кездегі бу кемелерімен салыстырғанда, бұл 16 сағатқа дейін созылған. 1890 жылдары аймақ бойынша теміржол құрылысына мемлекеттік қаржыны жұмсауды қолдау және жергілікті жер үшін ең тиімді бағытты таңдау мақсатында көптеген қоғамдық жиналыстар өткізілді. Бейтстад желісі Сноса желісінен 3-4 есе көп халқы бар аймақтардан өтетін болды. Барлық бұрынғы темір жол желілері ең көп адамға қызмет ететін бағыттармен салынды, себебі бұл ең жақсы экономикалық әсерді береді, темір жолға көбірек кіріс әкеліп, оны тиімдірек етеді. Намсос сонымен қатар Nærøy және Vikna қалаларына қақпа болды. Бейтстадқа темір жолдың қажеті жоқ деп есептелді, өйткені ол Тронхеймсфьордпен байланысты, ал Намсосқа тармақ желісі бәрібір салынар еді. Намдэленнің барлық муниципалитеттері, Гроңнан басқасы, Бейтстад желісін қолдады, ал Штенкьер мен оңтүстіктегі муниципалитеттер Сноса желісін қолдады. 1899 жылы Суннаннан Намсос арқылы Гроңға дейінгі желінің құны 11,68 миллион NOK деп бағаланды. Керісінше, Суннаннан Сноса арқылы Гроңға дейінгі желі 6,59 миллион NOK-қа бағаланды. Гроңнан Намсосқа дейінгі тармақ 4,28 миллион NOK-қа бағаланды. Осылайша, Сноса желісі қысқарақ және 824 000 норвегиялық кронаға арзан болатын. Екі бағытқа да 500 000 NOK коммуналдық грант бөлінген. 1899 жылы округтік теміржол комитеті өзінің ұсынысын жариялады, үш мүшесінің көпшілігі Сноса желісін, ал екі мүшесінің аздығы Бейтстад желісін ұсынды. 1905 жылдан бастап үкімет Довре желісі, Раума желісі, Сёрландет желісі және Нордланд желісі сияқты бірнеше ірі теміржол жобаларын қаржыландыру бойынша жұмыс бастады. 1908 жылдың 10 маусымында Парламент 1908 жылғы теміржол жоспарында осы желілерді бірауыздан мақұлдады, онда Суннаннан Сноса арқылы Гроңға дейінгі ұзақ бөлім, бірақ Намсосқа дейінгі тармақсыз қамтылған. Аудандық бюджеттен қаржы бөлмеуге уәде берілді, егер Намсосқа дейінгі тармақ мақұлдалмаса. Бұл өте жоғары тәуекелді ойын болды, өйткені Парламент Гроңға дейінгі желіні салудан бас тартуға шешім қабылдауы мүмкін еді. 1912 жылы Норвегияның тау-кен басқармасы Нордланд желісінің Гроңнан Туннсьоенге дейінгі тармағын ұсынды, онда пирит кенін өндіру жоспарланған. Намсос желісін салу туралы шешімді Парламент 1913 жылы қабылдады. Жұмыс 1916 жылы басталды және 1934 жылы аяқталды. Басты пойыз қызметі Тронхеймнен Намсосқа дейін күнделікті айналым жасады, Гроңға жетуіне 4,5 сағат уақыт кетті.
Гронг Мо и Рана
Нордланд саясаткерлері Хелл-Суннан сызығын салу туралы шешім қабылдағаннан кейін Нордландқа теміржол салу жұмыстарын бастады. Гронгтан Бодёге дейінгі сызық 1923 жылғы 17 қарашада Парламент бекіткен ұлттық теміржол жоспарының бөлігі ретінде мақұлданды. Бұл үшін алдымен Гронгтан Мосьоенге дейінгі бөлікті салу қажет болды. Егжей-тегжейлі жоспарлар екі бағытқа бөлінді: біріншісі, Storforsen–Мосьоен, келесі жылы мақұлданды, ал сызықтың қалған бөлігі 1926 жылы мақұлданды. Жұмыссыздық деңгейі жоғары болғандықтан, 1923 жылдың соңында Спельрум және Гулсмедвик учаскелерінде жұмыстар басталды. Басты маршрутты талқылау Гронгтың солтүстігіндегі сызықтың қалай жүргендігіне қатысты болды, онда Медья туннелінің ұзындығын қысқартатын жолдан бас тартты. Гронг қаласының үстінде сазды топырақтан сақтану үшін станция салынды. Сондай-ақ, Брекквасселвте екі маршрут болды. Туннель құрылысы 1926 жылы басталды. Сызықтың Мосьоенге дейінгі бөлігін 1940 жылдың күзінде, ал Эльсфьордқа қарашада ашу жоспарланған. 1940 жылдың сәуіріндегі Норвегияның неміс басқыншылығы құрылыс қарқынын күрт өзгертті. Нордланд сызығына жоғары әскери басымдық берілді және сызықты дереу ашуға бұйрық берілді. Норвегия науқаны кезінде үш көпір қирады, оларды ауыстыру үшін жаңа уақытша құрылыстар салу немесе зақымдарды жөндеу қажет болды. Гронгтан Мосьоенге дейінгі қозғалыс 5 шілдеде басталды, екі күннен кейін ресми түрде ашылды. NSB күнделікті Тронхейм–Гронг пойызын Мосьоенге дейін ұзартты. Сонымен қатар, қажет болған жағдайда әскери пойыздар да пайдаланылды. Асығыс аяқталудың салдарынан толық жылдамдыққа 1942 жылдың 1 шілдесіне дейін қол жеткізілмеді. Сызықтың пайдалануының артуымен Германиядан бірнеше 63 класты локомотивтер әкелінді. Мосьоеннен солтүстікке қарай, Эльсфьордқа дейінгі бөліктегі жұмыс 1935 жылы басталды, ол сол жылы Парламент мақұлдаған егжей-тегжейлі жоспарға негізделген. Эльсфьордтың екі жағында сызық жүргізу туралы ұсыныстар жасалды, соңында шығыс жағы таңдалды. Бұл сегменттегі басты дау – сызық Россингтанген бойымен және көпір арқылы фьордты кесіп өтуі керек пе, әлде фьордты айналып өтетін ұзын жол таңдалуы керек пе екендігі болды. Эльсфьорд станциясы 1938 жылы құрылыс кеңсесі ретінде пайдалануға берілді. Вермахт 1940 жылдан бастап осы бөлімде құрылыс жұмыстарын күшейтті, шілде айында онда 1950 адам жұмыс істеді, ал қыркүйекте 4966 адамға дейін көбейді. Жексенбіде жұмыс істеуге әрекеттер жасалды, бірақ жұмысшылар шаршап қалғандықтан бұл мүмкін болмады. Футса неміс салған көпір арқылы кесілді. Жылдам аяқталуға кедергі келтірген басты фактор – соңғы төрт туннельді жаруға кеткен уақыт болды. Эльсфьордқа дейінгі сызықтағы уақытша пайдалану 1941 жылдың 15 наурызында басталды. Теміржол немесе автомобиль байланысы болмағандықтан, бұл сегменттің практикалық пайдасы шамалы болды. Келесі назар Финнидфьордқа дейінгі бөлікті аяқтауға ауысты, соның ішінде Финнидфьордтың солтүстігінде және оңтүстігінде бірнеше туннельдерді жару. Жолдың жанында жолдардың болмауы барлық жабдықтаманы фьорд арқылы тасымалдауды талап етті. Хатфлагет туннелін жару әсіресе қиын болды, себебі бақылаудың жетіспеуі салдарынан құрылыс кезінде туннельдің бір бөлігі құлап кетті. Бұл соңғы бөліктің 21 наурызда ашылуына мүмкіндік берді. Станция әлі толыққанды бітпеген еді. Дундерленд сызығына қосылатын жолдар тез салынып, 5 мамырда ашылды. Жолдың нашар жағдайынан Мосьоеннен Моға дейінгі сапар үш сағатқа созылды. Осы бөлімдегі жұмыстың көп бөлігі кейін түзетіліп, жақсартылуы керек болды. Тек осы сегментте ғана 18 жұмысшы қаза тапты. 1942 жылдың қыркүйегінен бастап жұмыс күшін әскери тұтқындар толықтырды. 1945 жылы Нордланд және Поляр сызықтарында олардың саны 47 лагерьге бөлініп, 21 600-ге жетті. Соғыс аяқталғанға дейін олардың шамамен он пайызы қайтыс болды. Сторфоршейден Гронфьелдалға дейінгі сызық 1943 жылдың сәуірінде аяқталды. Соғыс кезіндегі соңғы ашылу 1945 жылдың 1 мамырында Дундерлендке болды. 1945 жылдың мамырында соғыс аяқталғаннан кейін NSB құрылыс жұмыстарын өз бақылауына алды. Олар қазіргі сызықтарды стандарттарға сәйкес келтіруге басымдық берді. Дундерленд сызығы мемлекетке сатып алынып, 1 шілдеде NSB-ге берілді. 87 класты дизельді көп агрегаттар 1951 жылға дейін Эльсфьорд пен Мосьоен арасында, кейін Маяватнға дейін енгізілді. 1949 жылы Тронхеймнен тікелей пойыз жүріп, келесі жылы түнгі пойыз қызметі енгізілді. Мо-и-Ранаға ұйқы вагондары 1956 жылы, ал Мосьоенге 1970 жылы қосылды. Лёйнсдальға дейінгі сызықтың алдын ала жер жұмыстары соғыс аяқталғаннан кейін аяқталды, және бұл бөлік 1947 жылдың 8 желтоқсанында ашылды. Соғыс аяқталғаннан кейін сызыққа инвестициялар күрт төмендеді. Келесі кезең, Рёкландқа, 1955 жылдың 1 желтоқсанына дейін ашылмады. Осымен Мо-и-Рананың солтүстігінен жүк және жолаушылар пойызы жүрді, бұрын барлық пойыздар сонда тоқтаған. NSB-нің алғашқы дизель локомотиві, Di 1, 1953 жылдан бастап Тронхеймнен Моға пайдаланылды. Келесі жылы Di 3 локомотивтері де пайдаланыла бастады, бірақ 1956 жылға дейін олардың саны өте шектеулі болды. Сызықтың құны шамамен 100 миллион кронды құрады. Жүк тасымалы 1961 жылдың 1 желтоқсанында, ал жолаушылар пойыздары 1962 жылдың 1 ақпанында басталды. Нордланд сызығының ресми ашылуы 1962 жылдың 7 маусымында король Олав V жүргізді.
Кейінгі операциялық тарихы
1964 жылы Сторфорсрей кен орындары қайта ашылды және тасымалдау үшін темір жолды қайта пайдалану қажет болды, оларды Di 3 локомотивтері сүйреп жүрді. Жүктеу жұмыстары туннельде жүргізілді. 1983 жылдан бастап Сторфоршейдегі кен қоры таусылып, кен өндіру Ортфеллге, солтүстікке қарай көшірілді. Бұл үшін Ранельва өзені арқылы өтетін тармақ желісі мен көпір салу қажет болды. Бастапқыда бұл желі екі Di 3 локомотивімен сүйретілген 33 вагоннан тұрды. 1960 жылдары жолаушылар пойыздарының ұзындығы он төрт вагонға дейін жететін, сондықтан оларды сүйреу үшін екі локомотив қажет болды. Желінің оңтүстік бөлігіндегі қозғалыс басқару орталықтандырылды, ол төрт кезеңде жүзеге асырылды: 1976 жылдың 11 қаңтарында Тронхеймнен Стьордалға дейін, 1977 жылдың 9 қаңтарында Левангерге дейін, 1977 жылдың 6 желтоқсанында Штенкьерге дейін және 1984 жылдың 23 қарашасында Сносаға дейін. Бастапқыда бұл жүйе Мо-и-Ранаға ғана қолданылды. Желінің солтүстік бөлігіне жаңартулар енгізілгеннен кейін, 1986 жылдан бастап оны Бодёға дейін пайдалануға болады. 1986 жылдан бастап Мо-и-Ранадан Тронхеймге таңертеңгі рейс және түстен кейін кері рейс ашылды. 1990 жылдан бастап Мосьоеннен Бодёға таңертеңгі рейс және түстен кейін кері рейс енгізілді. Тронхейм мен Штенкьер арасындағы бағытта күніне он рет пойыз қатынады. Алты айлық жұмыс істеу кезеңінде бұл қызметке жолаушылар саны 40 пайызға өсті. Бұл көрсеткіш 1994 жылдың 15 қарашасында Тронхейм әуежайының стансасы ашылғанда және 1995 жылдың 20 желтоқсанында Левангер ауруханасына қызмет көрсететін станса ашылғанда одан да артты. 1994 жылдың 10 қарашасында желіге автоматты пойыз басқару жүйесі енгізілді. NSB жолаушылар тасымалын жақсарту мақсатымен бірнеше станцияларды жапты. Станциялардың елу пайызы жалпы қозғалыстың тек екі пайызына ғана жауап берді, сондықтан NSB автобустарды пайдаланып, жолаушыларды ең жақын теміржол станциясына жеткізуді жөн көрді, бұл көптеген жолаушылар үшін жалпы тасымалдау уақытын қысқартады. 2001 жылдың 7 қаңтарынан бастап Штенкьерден Тронхеймға қатынайтын пойыздарда сағат сайынғы белгілі бір кесте енгізілді. 2001 жылдың маусым айынан бастап NSB Тронхейм мен Штенкьер арасындағы жұмыстық сағаттардағы пойыздардың санын арттырды, бұл аралықты жарты сағатқа қысқартты. NSB 2001 жылы 93-сыныпты локомотивтерін пайдалануға бастады: 7 қаңтардан бастап олар Рогнан мен Бодё арасындағы Salten Commuter Rail желісінде, жиірек рейс жасады. Бұл қызмет сәтті болды. Nordland Line NSB-нің бірінші буын радио байланыс жүйесі Scanet-ті қабылдамады, сондықтан ол 2004 жылдың 1 желтоқсанынан бастап GSM R жүйесін алғашқылардың бірі болып қабылдады. 2007 жылы Гронгтан Маяватнға дейінгі орталықтандырылған қозғалыс басқару жүйесі іске қосылды, ал 2011 жылдан бастап Эйтерстраумға дейін кеңейтілді. Сол жылы Тронхейм әуежайынан оңтүстікке қарай Гевингесен туннелі ашылды. Жаңа B5 вагондары 2012 жылы қалааралық пойыздарда пайдалануға енгізілді.
Сәулет
Меркер желісі бойындағы ғимараттар, осымен Тронхеймнен Гельге дейінгі станциялар да Питер Андреас Бликс жобалаған. Станциялар сол дәуірдегі басқа норвегиялық станцияларға ұқсас келеді. Осы ғимараттардың көпшілігі кейіннен кеңейтілгендіктен, сақталғандары аз. Бликс ғимараттары еркін үлгіде салынды, көбінесе олардың мақсатына сәйкес асимметриялық пішінге ие болды. Стильдік тұрғыдан алғанда, ғимараттар ортағасырлық және жаңа готикалық стильдердің ықпалында. Тронхейм орталық станциясы – Балтазар Ланге жобалаған, Жаңа Ренессанс стиліндегі гипстелген кірпіштен салынған ерекше ғимарат. Hell–Sunnan желісіндегі станцияларды Пол Дуй жобалаған. Олардың стилі швейцариялық шале және дракон стилінің бір жағынан, модерн стилінің екінші жағынан арасындағы кезеңді білдіреді. Кішігірім станциялардың көпшілігі тастан төменгі қабат пен ағаштан жоғарғы қабатпен салынды. Штейнкьер мен Левангер екеуі де гипстелген кірпіштен тұрғызылған. Суннаннан Гронға дейінгі бөлігін Эйвинд Гледич жобалаған, ол тарихи және неоклассицизм стильдерінің арасындағы кезеңдік стильде салынған. Стандарттау артып, Веггли класы немесе оның түрлері Намдал айманындағы көптеген кішігірім станцияларда қолданылды. Желі солтүстікке қарай жалғасқанда, архитектуралық әсемдікке жұмсалатын қаражат азайды, нәтижесінде ағаштан жасалған қарапайым жобалар пайда болды. Желі Салтенге жеткенде, бу локомотивтерінің уақыты аяқталып келе жатқаны және станциялардың функционалдық орналасуы өзгеретіні анық болды. Салтендегі кішігірім станциялардың көпшілігі бетоннан төменгі қабат пен ағаштан жоғарғы қабатпен салынды. Ал ең монументалды станциялар – бетоннан салынған Фауске және кірпіштен салынған Бодё болды.
Тозақ-Бодо
Stjørdalselva аузындағы Stjørdalsfjord (Trondheimsfjord бөлігі) атындағы станция Тронхейм әуежайы арқылы солтүстікке қарай кетеді және желі жағалаудың ішкі аймағы арқылы Åsenfjorden-ге өтеді. Содан кейін Вуддудален Асенге дейін табиғи дәліз ретінде пайдаланылады, ал одан Trondheimsfjord-тағы Скогн аймағына жетеді. Солтүстікке қарай, маршрут жоғарыда аталған фьордтың шығыс жағалауымен, ішінара ішкі аймаққа қарай, Вердалдан Steinkjer-ге дейін өтеді, ол Бейтстадфьорденнің бір шетін белгілейді. Сносаватнетке қарай, Нордланд желісі оның оңтүстік жағалауымен Snåsa-ға дейін созылады. Осы жерден желі Snorronfjellet айналып, Formofoss (және Grong) бағытында салынған Namdalen-ге дейін өтеді. Намсен аңғарының дәлізі шамамен 100 км солтүстікке қарай Smalåsen-де қалдырылады, онда Нордланд желісі Vefsna өзенінің дәлізіне Mosjøen-ге дейін, Vefsnfjord-те орналасқан қалаға дейін ауысады. Mo i Rana-ға жету үшін маршрут Drevjedalen аңғары арқылы ішкі жерді кесіп өтеді, Drevvatnet арқылы өтіп, Эльсфьордқа (қауымдастық) жетеді, одан кейін Бьерка арқылы Ранфьорденнің басты тармағына дейін, оның жағалауымен жүреді, мұнда Ранльваның аузы фьордтың солтүстік шетінде, Mo i Rana қаласында орналасқан. Ранелва аңғары Еуропалық E6 тас жолы мен темір жол үшін көлік дәлізі болып табылады, содан кейін ол Поляр шеңберінен өтеді және сәл солтүстікке қарай, теңіз деңгейінен шамамен 700 метр биіктікте (Saltfjellet) желінің ең жоғары нүктесіне жетеді. Төмен қарай, Saltelva аңғары Saltdalsfjorden-дегі Rognan-ға дейін пайдаланылады. Бұл маршрут тағы да фьордтың жағалауымен солтүстікке қарай Fauske-ге дейін созылады, онда батысқа бұрылып, Бодоға жетеді.
Операциялар
Nordland Line желісінде жергілікті, аймақтық және қашықтығы ұзақ жолаушылар мен жүк тасымалының араласуы бар. SJ Norge Тронхейм мен Бодё арасында күн сайын қалааралық қызмет көрсетеді, бұл қызмет сол маршрут бойынша түнгі рейстермен толықтырылады. Steinkjer қаласының оңтүстігінде SJ Trøndelag Commuter Rail қалалық теміржолын пайдаланады. Ол сағат сайын белгілі бір кесте бойынша жұмыс істейді, сонымен қатар, жұмыстың қызу уақытында қосымша рейстермен күніне он тоғыз рейс жүзеге асырылады. Бұл рейстер Тронхеймге және одан әрі Довре желісі арқылы Лундамо станциясына дейін барады. Тронхеймнен Штенхерге дейінгі сапар 2 сағат 6 минутқа созалады. CargoNet күніне екі пойызды пайдаланады, олар Тронхеймнен 11 сағат 35 минут, ал Ослодан 20 сағатқа жетеді. Cargolink аптасына бір рет жұмыс істейді. CargoNet Vossloh Euro локомотивтерін пайдаланады.
Болашақ
Nordland Line-ті электрлендіру және орталықтандырылған жол қозғалысын басқару (CTC) жүйесін орнату бойынша екі маңызды жоба ұсынылды. Соңғысы – Еуропалық пойыздарды басқару жүйесін (ERTMS) бүкіл елде енгізу аясында жүзеге асырылмақ. Қазіргі уақытта CTC жүйесі жоқ учаскелерге ең жоғары басымдық беріліп, Mosjøen–Bodø учаскесі 2019 жылы, ал Steinkjer–Mosjøen учаскесі келесі жылы аяқталуы жоспарланған. Trondheim–Steinkjer учаскесінің аяқталуы 2023 жылға белгіленген. 2014 және 2018 жылдар аралығында Hell мен Trondheim әуежайы арасындағы теміржол учаскесі екі жолға дейін кеңейтіліп, екі станция да жаңартылады. Басқа инвестициялармен, атап айтқанда Hell-ден Trondheim-ге дейінгі екі жолға дейінгі кеңейту және электрлендірумен бірге, бұл Trondheim-нен Steinkjer-ге дейінгі саяхат уақытын бір сағатқа дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Trondheim-нен Steinkjer-ге дейінгі электрлендіру, сондай-ақ Stavne–Leangen және Meråker желілеріндегі электрлендіру 2017 мен 2023 жылдар аралығында жүзеге асырылуы жоспарланған. 2015 жылғы есепте Nordland Line-тің қалған бөлігін электрлендірудің қоғам үшін пайдалы екені айтылды, бірақ Dovre Line-і үшін резервтік желілер ретінде қызмет ете алатын Røros және Solør желілеріне басымдық беру ұсынылды.