Галловей лордының тарихы: Фергус және оның ұрпақтары

Кіріспе

Галлоуэй әміршісі (1161 ж. қайтыс болған)

Фергус Галлоуэй әміршісі (12 мамыр 1161 ж. қайтыс болған) XII ғасырдың Галлоуэй әміршісі болған. Оның отбасылық шығу тегі белгісіз, бірақ ол скандинавиялық-гаэльдік тектен болуы мүмкін. Фергус алғаш рет 1136 жылы Шотландия королі Дэвид І-нің жарғысына куә ретінде тарихқа енген. Фергустың Англия королі Генрих І-нің заңсыз қызымен үйленгенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. Элизабет Фицрой Фергустың үш баласының анасы болуы мүмкін. Фергус, өзінің қызы Аффрайк арқылы, Аралдар королі Олаф Гудродарсонмен әлеуметтік одақ құрды. Осы одақтың нәтижесінде Крован әулетінің басты тармағы Фергустан тарады. Олаф әулеттің қарсыластарынан бірінің қолынан қаза тапқанда, Фергустың немересі Гудрёдр Олафссон Аралдарды басып алуға үлкермес бұрын, Галлоуэйге шабуыл жасалды. Фергус және оның немересі Ирландиядағы әскери операцияларды басқарған көрінеді, бірақ соңынан Аргилл лорды Сомаирл мак Гилла Бригте оларды жеңіп алды. Фергустың Гудрёдрды Сомаирлге қарсы қолдамағаны туралы ешқандай мәлімет болмауы, оның билігінің әлсірегенін көрсетеді. Заманауи дереккөздер сол онжылдықта Галлоуэйде әулеттік тартыстардың болғанын хабарлайды. Фергустың биліктен құлауы 1160 жылы Шотландия королі Малкольм IV өзінің ірі феодалдары арасындағы дауды шешіп, Галлоуэйге үш әскери жорық ұйымдастырғаннан кейін болды. Шотландияның жорығының себептері белгісіз. Бір жағынан, Фергус шотланд аймақтарына шабуыл жасап, оқиғаларды жеделдеткен болуы мүмкін. Шабуылдан кейін король Сомаирлмен келісімге келді, бұл оның Фергуспен шотландтарға қарсы одақтас болғанын немесе Фергустың құлауына көмектескенін көрсетеді. Қалай болғанда да, Фергус биліктен қуылды және Холируд аббаттығына зейнетке шығуға мәжбүр болды. Ол келесі жылы қайтыс болды. Галлоуэй билігі оның ұлдары Гилл Бригте мен Утред арасында бөліскен сияқты, ал шотландтық ықпал Галлоуэйге одан әрі енді.

Fergus of Galloway (died 12 May 1161) was a twelfth century Lord of Galloway. Although his familial origins are unknown, it is possible that he was of Norse Gaelic ancestry. Fergus first appears on record in 1136, when he witnessed a charter of David I, King of Scotland. There is considerable evidence indicating that Fergus was married to an illegitimate daughter of Henry I, King of England. It is possible that Elizabeth Fitzroy was the mother of Fergus's three children. Fergus forged a marital alliance with Óláfr Guðrøðarson, King of the Isles through the marriage of the latter to Fergus's daughter, Affraic. As a consequence of this union, the leading branch of the Crovan dynasty descended from Fergus. When Óláfr was assassinated by a rival branch of the dynasty, Galloway itself was attacked before Fergus's grandson, Guðrøðr Óláfsson, was able to seize control of Isles. Both Fergus and his grandson appear to have overseen military operations in Ireland, before the latter was overthrown by Somairle mac Gilla Brigte, Lord of Argyll. The fact that there is no record of Fergus lending Guðrøðr support against Somairle could be evidence of a slackening of Fergus's authority. Contemporary sources certainly report that Galloway was wracked by inter dynastic strife during the decade. Fergus's fall from power came in 1160, after Malcolm IV, King of Scotland settled a dispute amongst his leading magnates and launched three military campaigns into Galloway. The reasons for the Scottish invasion are unknown. On one hand, it is possible that Fergus had precipitated events by preying upon Scottish territories. In the aftermath of the attack, the king came to terms with Somairle which could be evidence that he had either been allied with Fergus against the Scots or that he had aided in Fergus's destruction. In any case, Fergus himself was driven from power, and forced to retire to the abbey of Holyrood. He died the next year. The Lordship of Galloway appears to have been partitioned between his sons, Gille Brigte and Uhtred, and Scottish influence further penetrated into Galloway.

Шығу тегі

Фергустың туыстық байланыстары белгісіз. Ол заманауи дереккөздерде әкесінің атымен аталмайды, ал оның кейінгі ұрпақтары өз жарғыларында одан артық ізделмейді. Заманауи дереккөздерде оны "Галлоуэйлік" деп атауы, оның аймақтағы ең ірі әулеттің басшысы болғанын көрсетеді. Бұл жағдай Фергустың замандасы Фрескинге де тән болған сияқты, ол Морейдегі маңызды қоныс иесі болды және де Моравия деп аталды. Фергустың туыстық тегін анықтауға көмектесетін бір дереккөз – ортағасырлық Артур романы "Roman de Fergus", көбінесе Оңтүстік Шотландияда өтеді, және Фергустың өзін бейнелейтін рыцарь туралы айтады. Бұл дереккөз бойынша рыцарь әкесінің аты, Фергустың көршісі, Аргилл лорды Сомаирл мак Гилла Бригте таныс есімнің бір түрі және Фергустың әкесі де осылай аталғанын көрсете алады. Алайда, бұл тарихи байланыстың дәлелі емес, роман жазушылары оны стереотиптік Галловид есімі ретінде қолданған болуы мүмкін. Атаулардың сәйкес келуінен басқа, бұл әңгіме Фергустың тарихи тұлғасы туралы сенімді ақпаратты қамтамайды. Оның тегіне қатысты нақты мәлімет болмаса да, Фергустың скандинавиялық гаэль және тума Галловид тегінен шыққан болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, Галловидтер Шотландияға емес, аралдарға көбірек назар аударған, ал оның әулетінің жерлері Ди өзенінің аңғарында және Уиторн маңындағы жағалау аймағында, скандинавиялықтар көп қоныстанған жерлерде шоғырланған. Дегенмен, Фергустың 1161 жылы қарт күйде қайтыс болғаны, оның 1100 жылдан бұрын дүниеге келгенін көрсетеді.

Ерте мансап

Фергус алғаш рет 1136×1141 жылдары тарихқа енген, ол ұлы Утредпен бірге Глазгодағы Сент-Кентигерн шіркеуіне Партик жерлерін беруге куә болған. Он екінші ғасырдағы Галлоуэй иелігінің нақты аумағы белгісіз. Фергус пен Утредтің сақталған құжаттары Урр және Флит өзендері арасындағы Галлоуэйдің орталық бөлігіндегі мүліктердің шоғырлануын көрсетеді. Кейінірек Фергустың ұрпақтары Ди өзені аңғарында жер бергені, осы бастапқы өзектен аумақтың кеңеюін білдіруі мүмкін. Фергустың иелігі Батыс Галлоуэйге дейін жеткендігі туралы мәліметтер бар. Оның ұрпақтары әрине, Крюгглтон қамалымен байланысты болған және айналасындағы жерлермен айналысқан. 1140 жылы Армағ архиепископы Маэль Маэдок Уа Моргаир Клерводан Ольстерге қайтып келе жатқанда, соңғысы Кругглтонға қонды, бұл туралы Бернард Клервоның «Vita Sancti Malachiae» еңбегінде жазылған. Бұл дерек қаланы шотландтармен байланыстырса да, шотланд патшалығының билігі Галловидия жағалауына жеткені күмәнді, сондықтан бұл мәлімдеме Маэль Маэдоктің бұрын Карлайл қамалында болғандығымен шатасудың нәтижесі болуы мүмкін, ол кезде Карлайл Шотландия королі Дэвид I-нің бақылауында болды. Шындығында, Маэль Маэдоктың Крюгглтонға сапарында жергілікті аймақтың иелері қатысқан болуы мүмкін, ал қамалды Фергустың немересі Роланд Фиц Утред салған болуы мүмкін. Фергустың тұңғыш ұлы болған Гила Бригте кейінірек Кри өзенінен батыс жағынан күш алғандығы, оның анасы осы аймақтың белгілі отбасының мүшесі болғандығының дәлелі болуы мүмкін. Мұндай одақ Фергустың батысқа қарай кеңеюін де түсіндіруі мүмкін. Қалай болғанда да, 1128 жылы Уиторн епархиясы қайта жандандырылды, мүмкін, Фергустың өзінің қатысуымен, бұл оның өзінің иелігінің барлық аумағын қамтитын епископтық орынды құруға тырысқандығын көрсетеді. Фергустың Батыс Галлоуэйге билігін кеңейтуіне жақын орналасқан Аралдар Королігінің ыдырауы да себеп болуы мүмкін. Аралдар королі Гудрёдр Крованның қайтысынан кейін аралдар хаосқа түсіп, қатыгез династиялық туыстық соғыстарға, норвегиялық үстемдікке және ирландтардың шабуылдарына ұшырады. Алайда, XII ғасырдың бірінші ширегінің соңында Гудрёдр Крованың кіші ұлы Олафр Англия королі Генрих I-нің араласуымен аралдарға қайта орналастырылған сияқты. Кровандар әулетін қалпына келтіру ағылшын тәжінің Ирландия теңізі аймағына ықпалын кеңейтудің бір бөлігі болды. Бұл кеңеюдің тағы бір аспектісі - Шотландия королі Александр I-нің інісі Дэвидті Генрих I-нің вассалы етіп тағайындау болды.

Fergus first appears on record in about 1136×1141, when he and his son, Uhtred, witnessed the grant of the lands of Partick to the church of St Kentigern at Glasgow. The exact extent of the twelfth century Lordship of Galloway is unclear. Surviving acta of Fergus and Uhtred reveal a concentration of endowments in central Galloway, between the rivers Urr and Fleet. Subsequent grants of lands by later descendants of Fergus in the Dee valley could represent the expansion of territory from this original core. There is evidence indicating that Fergus's domain extended into western Galloway as well. His descendants were certainly associated with the castle of Cruggleton and dealt with lands in the vicinity. In 1140, during the return journey of Máel Máedoc Ua Morgair, Archbishop of Armagh from Clairvaux to Ulster, the latter made landfall at Cruggleton, as evidenced by Vita Sancti Malachiae, composed by Bernard of Clairvaux. Although this source associates the castle with the Scots, it seems unlikely that Scottish royal authority extended to the Gallovidian coast, and the statement could therefore be a result of confusion with Máel Máedoc's previous stay at the castle of Carlisle, then controlled by David I, King of Scotland. In fact, Máel Máedoc's visit to Cruggleton may have involved the local lord of the region, The mid twelfth century lordship, therefore, seems to have been centred in the region of Wigtown Bay and the mouth of the river Dee. and the castle itself may have been built by Fergus's grandson, Roland fitz Uhtred.]] The fact that Gilla Brigte, who may well have been Fergus's eldest child, later appears to have drawn his power from west of the river Cree could be evidence that this man's mother was a member of a prominent family from this region. Such an alliance could also explain Fergus's apparent westward expansion. Whatever the case, the fact that the Diocese of Whithorn was revived in about 1128, possibly at the hands of Fergus himself, could indicate that he purposely established an episcopal see that encompassed the entirety of his domain. The apparent extension of Fergus's authority into western Galloway may have been facilitated by the disintegration of the expansive nearby Kingdom of the Isles. Upon the death of the reigning Guðrøðr Crovan, King of the Isles, the Isles plunged into chaos, enduring periods of vicious dynastic kin strife, overwhelming Norwegian overlordship, and Irish intrusion as well. By the end of the first quarter of the twelfth century, however, Guðrøðr Crovan's youngest son, Óláfr, seems to have been reinserted into the Isles by Henry I, King of England. This restoration of the Crovan dynasty appears to have formed part of the English Crown's extension of influence into the Irish Sea region. Another aspect of this expansion was the establishment of David, a younger brother of the reigning Alexander I, King of Scotland, as Henry I's vassal.

Ағылшынмен одақтасты

Фергустың Генрих I-нің қызымен некелескенін көрсететін көптеген дәлелдер бар (көптегендер бұл Элизабет Фицрой болған деп санайды). Мысалы, Фергустың үш баласы – Ухред, Гилла Бригте және Аффрик – ағылшын корольдік отбасымен туыс екенін көрсететін құжаттық деректер бар. Атап айтқанда, Роджер де Ховеден Генрих I-нің немересі, Англия королі Генрих II-нің Ухредті туысы деп атады. Гилла Бригтеге қатысты дереккөздер осындай мәлімдеме жасамайды, бұл оның Ухредтен басқа анасы болғанын көрсетеді, бірақ Гилла Бригтенің ұлы, Каррик графы Доннад, Генрих II-нің ұлы және мұрагері, Англия королі Джонның туысы ретінде есептелді. Ал Аффрик туралы Мон-Сен-Мишель аббаты Роберт де Ториньи оның ұлы Гудрёдр Олафссон, Дублин және Аралдар королінің Генрих II-ге Генрих I-нің қызы Матильда арқылы туыс екенін айтты. Генрих I-нің жиырма төрт шамасында заңды емес баласы болған көрінеді. Фергустың әйелінің аты-жөні белгісіз болғанымен, Ухредтің ең ерте кезде тіркелген күні оның шамамен 1123/1124 жылдары туғанын көрсетеді, ал Гудрёдрдің 1153 жылы норвегиялық патшаға құрмет көрсетуге жеткілікті жаста болғаны Аффрик шамамен 1122 жылға дейін дүниеге келгенін көрсетеді. Мұндай туған күндер Фергустың некесінің ағылшын тәжінің солтүстік-батыста билігін консолидациялап, Ирландия теңізіне ықпалын кеңейткен кезеңге сәйкес екенін көрсетеді. Ағылшылдардың пікірінше, Генрих I мен Фергустың одағы англо-нормандардың солтүстік-батыс жағының маңызды бөлігін бақылаған адаммен келісімге келуге мүмкіндік берген болар еді. Шындығында, Генрих I-нің біреуі, Сибилла, билікке келгеннен кейін көп ұзамай Александрға үйленді. Сондықтан Фергустың некесі оның Галлоуэйдегі жоғары мәртебесін ғана емес, сонымен қатар оның билеуші ретінде саяси тәуелсіздігінің деңгейін көрсетеді. Александр мен Фергустың одағы Генрих I-нің Солвей Ферттің солтүстігіне ағылшын билігін кеңейту ниетін көрсетеді.

There is a considerable amount of evidence indicating that Fergus married a daughter of Henry I (many believe it was Elizabeth Fitzroy). For example, there is documentary evidence suggesting that all three of Fergus's children—Uhtred, Gilla Brigte, and Affraic—were related to the English royal family. Specifically, Uhtred was called a cousin of Henry I's grandson, Henry II, King of England, by Roger de Hoveden. Although sources specifically concerning Gilla Brigte fail to make a similar claim, potentially indicating that he had a different mother than Uhtred, Gilla Brigte's son, Donnchad, Earl of Carrick, was certainly regarded as a kinsman of Henry II's son and successor, John, King of England. In regard to Affraic, Robert de Torigni, Abbot of Mont Saint Michel remarked that her son, Guðrøðr Óláfsson, King of Dublin and the Isles, was related to Henry II through the latter's mother, Matilda, one of Henry I's daughters. Henry I appears to have had about twenty four illegitimate children. Although the name and identity of Fergus's wife is unknown, The date of Uhtred's earliest attestation suggests that he was born in about 1123/1124 at the latest, whilst the fact that Guðrøðr was old enough to render homage to the Norwegian king in 1153 suggests that Affraic herself was born no later than about 1122. Such birth dates suggest that Fergus's marriage dates to a period when the English Crown consolidated authority in the north west and extended its influence into the Irish Sea. From the perspective of the English, an alliance between Henry I and Fergus would have secured an understanding with the man who controlled an important part of the north western flank of the Anglo Norman realm. In fact, one of Henry I's bastard daughters, Sybilla, was wed to the reigning Alexander, seemingly not long after the latter's accession. Fergus's own apparent marriage, therefore, appears to evidence not only his pre eminent status in Galloway itself, but the degree of political sovereignty he possessed as its ruler. The unions of Alexander and Fergus evidence Henry I's intent of extending English authority north of the Solway Firth.

Дэвид және шотландтық бірігу

12 ғасырдың басында Александрдың інісі Дәуіт билікке келді. Оның ағылшыздармен жақын байланысы болғандықтан, Александрдан Оңтүстік Шотландияның маңызды бөлігін алуына себеп болды. 1113 жылы Дәуіт бай ағылшын жесірі Мод де Сенлисқа үйленді және оның арқасында үлкен иелікке ие болды, ол кейіннен Хантингдон иелігі деп белгілі болды. Ғасырдың ортасына жақындағанда, Англо-Норман мемлекетінің солтүстік бөлігіндегі билік тепе-теңдігі Дәуіт пайдасына қарай бастады. 1120 жылы Генрих I-нің жалғыз заңды ұлы, Честер графы Ричард д’Аванш, Ақ кеме апатында қаза тапты. Оның Уэльс шебіндегі иелігі Генрих I мемлекеті үшін маңызды аймақ болды, сондықтан ағылшын патшасы Ранулф ле Месчинді Карлайл иелігінен Ричард д’Аванштің бұрынғы Уэльс шебіндегі иелігіне ауыстырды. 1124 жылы Александр қайтыс болғаннан кейін, Дәуіт таққа отырды. Оның кейіннен Роберт де Брюске Аннандальді сыйлауы, Шотландия тажының аймақты бақылауды нығайту ниетін көрсеткені ғана емес, сонымен қатар Камбрияға деген талаптарын жариялады. Фергустың Генрих I-нің қызына үйленуі осы кезеңге жатады. Егер осылай болса, бұл одақ Ранулфты жоюдың орнын толтыру және Дәуіттің күрт өсуінен туған билік тепе-теңдігінің бұзылуына қарсы тұру мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Ранулф солтүстіктен кеткеннен кейін Генрих I билік бос орынды түрлі «жаңа адамдармен» толтырды. Шындығында, Роберт де Брюс Ранулф кеткеннен кейін ғана Аннандаль иелігін алған болуы мүмкін. Егер осылай болса, ол Генрих I немесе Генрих I мен оның сол кездегі вассалы Дәуіттің бірлескен күш-жігерімен ағылшын-шотланд шекарасын қамтамасыз ету үшін аймаққа енгізілген болуы мүмкін. Фергустың осы уақыттағы өркендеуі Аннандальді иеленуге де әсер еткен болуы мүмкін. Генрих I Дәуіттің үлкен әпкесі Эдитке үйленген, бұл одақ оны Шотландия патшалық үйіне тығыз байланыстырды. Генрих I тірі болған кезде оның Дәуітпен қарым-қатынасы жақсы болды. Алайда, 1135 жылы Булонь мен Мортен графының інісі Стефан Блуа таққа отырғанда, көрші мемлекеттер арасындағы бейбітшілік бұзылды. Жыл соңына дейін шотландтар Карлайл мен Камберлендті басып алды, содан кейін бейбітшілік орнатылды. Келесі жылы қарым-қатынас нашарлап, 1137 жылы шотландтар қайтадан басып кірді, Нортумберлендті басып алды және Йоркке қарай жылды. Сол кездегі ағылшын жылнамашылары Ричард Хексем мен Риво абысы Эйлред Дәуіттің жорығында Галовид әскерлерінің шамадан тыс қатыгездіктерін айтты. 1138 жылы Норт-Аллертон шайқасында шотландтарға апат келді, онда Дәуіттің әскері ағылшындардан толық жеңіліске ұшырады. Галловидтер Дәуіттің науқанына қатысқандығы анық болғанымен, Фергустың операцияларға қатысы туралы нақты дәлел жоқ. Фергустың 1136 жылғы куәлігі Галловидтің патшаның жорығына қатысуына әсер еткен болуы мүмкін. Егер Фергустың әйелі Генрих I-нің заңсыз қызы болса, Фергустың өзі ағылшын мұрагерлік дағдарысына қатысы бар еді, өйткені ол Генрих I тағайындаған Матильданың жарты қарындасы болар еді. Фергустың қатысы туралы нақты растау кейінгі бейбіт келісім шартында болуы мүмкін, өйткені Ричард Хексем ағылшындарға кепілдік ретінде берілген тұтқындардың бірі Фергус есімді графтың ұлы екенін жазды. Осы есімде шотланд графы болмағандықтан, егер Ричард Хексем қателеспесе, онда Фергустың өзі айтылған болуы мүмкін. Қалай болғанда да, осы күннен кейін Фергустың ағылшын-шотланд істеріне қатысқаны туралы ешқандай дәлел жоқ.

The early twelfth century saw the rise of Alexander's younger brother, David. The latter's close connections with the English likely contributed to his eventual acquisition of a substantial part of southern Scotland from Alexander. In about 1113, David married Maud de Senlis, a wealthy English widow, and through her came into possession of extensive lordship that came to be known as the Honour of Huntingdon. As the mid part of the century approached, the balance of power along the northern part of the Anglo Norman realm began to shift in favour of David.|group=note In 1120, Henry I's only legitimate son died along with Richard d'Avranches, Earl of Chester in the White Ship disaster. The latter's lordship in the Welsh March was a critical region of Henry I's realm, and the English king responded by transplanting Ranulf le Meschin from his lordship of Carlisle to Richard d'Avranches' former lordship along the Welsh frontier. Upon Alexander's death in 1124, David succeeded to the throne. The latter's subsequent endowment of Annandale to Robert de Brus appears to have not only signalled the Scottish Crown's intention of consolidating control of the region, but served as a declaration of the kingdom's claims to Cumbria. Fergus's marriage to Henry I's daughter, which appears to date to about this period, may have been arranged with such developments in mind. If so, the union could have been orchestrated as a means to not only compensate for Ranulf's removal, but to counter the dramatic rise of David and the resultant imbalance of power his ascent created. With Ranulf thus vacated from the north, Henry I had filled the power vacuum with various so called "new men". In fact, it is possible that it was in the wake of Ranulf's removal that Robert de Brus originally received the lordship of Annandale. If so, the latter may have been inserted into the region by Henry I, or perhaps through collaborative effort between Henry I and his then vassal David as a means of securing the Anglo Scottish border. The apparent rise of Fergus at about this time may have also played a part in the infeftment of Annandale. Henry I himself was married to David's older sister, Edith, a union which closely bound him to the Scottish royal house. For as long as Henry I lived, relations between him and David remained harmonious. When the former died in 1135, however, the peace between the neighbouring realms was shattered when his nephew, Stephen of Blois, Count of Boulogne and Mortain, successfully seized the throne. Before the end of the year, the Scots surged forth and seized Carlisle and Cumberland before peace was restored. Relations broke down the following year, and the Scots again invaded in 1137, seizing Northumberland, and pushed forth towards York. The contemporary accounts of the English chroniclers Richard Hexham and Ailred, Abbot of Rievaulx single out Gallovidian soldiers for their excessive atrocities in David's campaign. Disaster struck the Scots in 1138 at the Battle of the Standard, when David's forces were utterly overcome by the English near Northallerton. Although Gallovidians clearly took part in David's campaigning, there is no specific evidence connecting Fergus to the operations until after operations ceased. It is possible that Fergus's attestation of 1136 could have had bearing on Gallovidian participation in the king's campaigning. If Fergus's wife was indeed a bastard of Henry I, Fergus himself had a stake in the unfolding English succession crisis, as she would have been a half sister of Stephen's opponent, Matilda, whom Henry I had nominated as his royal successor. Explicit confirmation of Fergus's involvement may exist in the terms of the subsequent peace treaty, as Richard Hexham recorded that one of the hostages that was handed over to the English for surety was the son of an earl named Fergus. The fact that there was no Scottish earl of that name suggests that, unless Richard Hexham was mistaken, it was Fergus himself who was referred to. In any case, after this date there is no further evidence of Fergus's involvement in Anglo Scottish affairs.

Дін қызметі

1128 жылы Уиторн епархиясы соңғы епархиялық епископтың тағайындалуынан кейін үш ғасыр өткен соң қайта жандандырылды. Бұл жандану 1128 жылдың желтоқсан айындағы папаның жарлығымен және 1128 мен 1140 жылдар аралығында Йорк архиепискобы Турстанға Гилла Алданның епископ сайлау ант беруінің тіркелмесі арқылы расталады. Жанданудың бастамашысы кім болғаны белгісіз. Дәуіттің шіркеудегі белгілі қызметі оның кінәлі болуын көрсетеді. Бірақ Дәуіттің Галлоуэйдегі билігі күмәнді. Фергустың өзінің сол кезде иелікке ие болғанына немесе өзі епархияны құрғанына нақты дәлел жоқ. Гилла Алданның ағылшын-норман дін қызметкерлерін бағалауына қарамастан, Гилла Алданның жергілікті тегінен болуы және Гилла Алданның шотланд шіркеуіне әсер етуге тырысқан Дәуіттен қарсы тұратын Йорк архиепискобына адалдығын білдіруі, Гилла Алданның шотландтық емес тағайындама екенін көрсетеді. Егер Фергус Уиторнның жандануына жауапты болса, онда бұл оның патшалық амбицияларына көмектескен болар еді, себебі шіркеудің тәуелсіздігін қамтамасыз ету саяси тәуелсіздікті қамтамасыз ету процесінің бір бөлігі болуы мүмкін. Гилла Алданның ізбасары 1154 жылы Руан архиепискобы Хью д'Амиенспен қасиеттіленген Кристиан болды. Фергус және оның отбасы шіркеудің ерекше демеушілері болды, августиндермен, бенедиктиндермен, цистерциандармен және премонстратанттармен жұмыс істеді. Сақталған харталық дәлелдер Фергустың Дунрод, Сент-Мэри аралы (кейінде монастырь салынған) және жақын маңдағы Галтуэй жерлерін Холирудтың августиндік аббаттығына бергенін көрсетеді. XV ғасырға қарай Хоспитальерлер орденіне тиесілі мүліктердің тізімі Фергустың өмірінің бір кезеңінде Галтуэй жерлерін (Балмаклеллан және Далри ортағасырлық приходтарының ішінде) осы орденге бергенін көрсетеді. Фергустың аты алтыншы жолда кездеседі. Ньюхаус аббаттығының некрологы Фергустың Уиторнда премонстратант үйінің негізін қалаушы болғанын көрсетеді. Ол да, Кристиан да Виторнда монастырь құрғаны айтылады. Кристианның епископтығы (1154–1186) және Фергустың лордтығы (×1160) Уиторн приорлығының шамамен 1154 және 1160 жылдар аралығында құрылғанын көрсетеді. Морис Пратоның жылнамасына сәйкес, бұл үй шамамен 1177 жылы Кристианмен премонстратант үйіне айналдырылды. Осылайша, бұл дереккөздер Фергустың Уитхорнда Августин үйін құруға жауапты болғанын, ал Кристианның кейіннен оны Премонстраттық мекеме ретінде қайта құруға жауапты болғанын көрсетеді. Мұндай өзгеріс Англияда немесе континентте ерекше емес еді. Фергус немесе Дәуіт – немесе, мүмкін, екеуі де – Фергустың иелігінде орналасқан цистерциандық Дандреннан аббаттығының негізін қалауға жауапты болуы мүмкін. Джон Фордун мен Уолтер Бауэр оның негізін тек Дәуітке ғана жатқызады, бірақ оның замандасы Джон Хексем үйді Дәуіттің белгілі негіздерінің арасында атап өтпеді. Ривоулкстың қауымының цистерциандық монахы Уолтер Дэниелдің Галлоуэй мен оның тұрғындарына қатысты сынды ескеретін болсақ, Фергустың жалғыз негізін қалаушы болмауы мүмкін. Дәуіттің цистерциандармен тығыз байланысы монастырьдің Ривоулкстың қызы ретінде Дәуіт пен Фергустың ынтымақтастығының нәтижесінде құрылғанын көрсетеді. Дундреннан аббаттығы шамамен 1142 жылы құрылған, бұл оның құрылуын Дәуіттің оңтүстік-батысқа билігін кеңейткен кезімен сәйкестіреді. Қалай болғанда да, егер Фергус пен Дәуіт аббаттықтың игілігіне қатысқан болса, оның Ривоулкстың цистерциандарымен қоныстануы төрт жыл бұрынғы Стандарт шайқасында Галловидияның әйгілі үлесіне байланысты өкініштің белгісі болуы мүмкін. Сонымен қатар, Тёрстанның өзі ағылшын қарсылығына жауапты болғандықтан, Фергус өзінің рухани жоғары тұрған адамына қарсы соғысқан және шіркеулік салдарларға ұшыраған болуы мүмкін. Цистерциандардың көзінде Фергус пен Дәуіт екеуі де науқан кезінде жасалған зұлымдықтарды тоқтатуға жауапты болды, ал Фергустың өзі Уолтер Дэниелдің Vita Ailredi бойынша мыңдаған өлімге жауапты болды. Фергустың негізін қалаған тағы бір діни үй – Соулсит аббаттығы, ол Стренерге жақын орналасқан премонстратант үйі. Уолтер Бауэр мен некрологтар осылай деп мәлімдейді. Алайда, бұл үйдің қазіргі Vita Sancti Malachiae куәландырған "Viride Stagnum" үйімен бірдей екендігі Soulseat-тің Маэль Маэдоктың өзі құрған цистерциан үйі ретінде пайда болғанын көрсетеді. Егер Маэль Маэдок пен Фергус соңғысының Кругглтонға келгенде кездессе, Фергус оған Соулситте діни үй құрған жерді берген болуы мүмкін. Егер Маэль Маэдок осы жерде цистерциан үйін құрған болса, ол Фергустың қолдауымен одан әрі Премонстраттық монастырьға айналдырылған болуы керек. Кругглтон қалашығындағы қамалдың жанындағы шіркеу де Фергуспен салынған болуы мүмкін. Бірақ, кейінгі ортағасырлық Hystoria Fundacionis Prioratus Insule de Traile Фергустың Сент-Мэри аралының приорлығын құрғанын айтады, бірақ осы дереккөз сақтаған фантастикалық негіздер замандас дереккөздермен расталмайды. Фергустың өлімінен кейінгі он жыл ішіндегі растау хаты бойынша Фергус үйді Холируд аббаттығына берген. Шотландия королі Уильям I-нің растау хаты Сент-Мэри аралының приорлығы Фергустың немересі Роланд фиц Утред, Галлоуэй лордының заманында болған болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ алғашқы тіркелген приор XIII ғасырда пайда болады. Сондықтан Фергустың осы үймен байланысы күмәнді. Осы үйге Фергустың қателікпен жатқызылуы Алан отбасының тегімен байланысты оның құрылысын көнелендіру әрекеті болуы мүмкін. Фергустың шіркеулік демеушілігінің себебі белгісіз. Бір жағынан, ол шотланд монархиясының кең демеушілігін имитациялаған немесе бәсекелескен болуы мүмкін. Екінші жағынан, Англия және Аралдардың билеушілерімен туыстық байланыстар оның шіркеулік қызығушылықтарында рөл атқарған болуы мүмкін. Маэль Маэдок және Эйлред сияқты ықпалды дін қызметкерлерімен байланыс Фергустың қайырымдылықтарына шабыс түйдірген болуы мүмкін. Сонымен қатар, августиндер мен премонстратанттардың Галлоуэйге енгізілуі жаңадан реформаланған епархияны жандандыру процесінің бір бөлігі болуы мүмкін. Шіркеу ғимараттарының құрылысы, қамалдар сияқты, ортағасырлық билеушілердің жоғары мәртебесін көрсету құралы болды, бұл Фергустың шіркеулік қызметін түсіндіруі мүмкін. Нәтижесінде, оның діни негіздері аймақтағы билігін бекітуге жасалған әрекеттерді білдіруі мүмкін. Епархиялық орын құру Фергустың шотландтардан тәуелсіздігін нығайту құралы болса, реформаланған діни ордендерді қолдауы оның патшалық амбицияларын заңдастыру тәсілі болуы мүмкін.

In about 1128, the Diocese of Whithorn was revived after three centuries had passed since the consecration of the last diocesan bishop. The revival itself is revealed by a papal mandate dated December 1128, and the record of the oath of the bishop elect, Gilla Aldan, to Thurstan, Archbishop of York between about 1128 and 1140. It is uncertain who was the driving force behind the revival. David's known ecclesiastical activities could suggest that he was responsible. On the other hand, the extent of David's authority in Galloway is questionable. As for Fergus himself, there is no conclusive proof that he controlled the lordship at this point in time, or that he himself established the see. The fact that Gilla Aldan was likely of native origin—as opposed to David's apparent preference for Anglo Norman clergy—and the fact that Gilla Aldan professed obedience to the Archbishop of York—an ecclesiast whom David was attempting to exclude from influencing the Scottish Church—would both appear to indicate Gilla Aldan was a non Scottish appointment. If Fergus was indeed responsible for Whithorn's revival, it would have almost certainly aided his royal aspirations since securing ecclesiastical independence could have been part of the process of ensuring political independence. Gilla Aldan's successor was Christian, a man who was consecrated in 1154 by Hugh d'Amiens, Archbishop of Rouen, who in turn may have been acting as a proxy for Roger de Pont l'Evêque, Archbishop elect of York. Fergus and his family were remarkable ecclesiastical patrons, working with Augustinians, Benedictines, Cistercians, and Premonstratensians. Surviving charter evidence reveals that Fergus granted the lands of Dunrod, St Mary's Isle (upon which a priory was at some point erected), and nearby Galtway to the Augustinian abbey of Holyrood. A fifteenth century list of properties belonging to the Knights Hospitaller reveals that Fergus had granted this order of the lands of Galtway (within the mediaeval parishes of Balmaclellan and Dalry) at some point in his career. Fergus's name appears on the sixth line.]] The necrology of the abbey of Newhouse states that Fergus was the founder of a Premonstratensian house at Whithorn. Both he and Christian are stated by the necrology of the abbey of Prémontré to have founded a monastery at Whithorn. Christian's tenure as bishop (1154–1186), and Fergus's reign as lord (×1160), suggest that the priory of Whithorn was founded at some point between about 1154 and 1160. According to the annals of Maurice of Prato, this house was transformed into a Premonstratensian house by Christian in about 1177. These sources, therefore, appear to reveal that Fergus was responsible for the establishment of a possibly Augustinian house at Whithorn, whilst Christian was responsible for its later refoundation as a Premonstratensian institution. Such a switch was not an unknown occurrence in England or on the Continent. Either Fergus or David—or perhaps both Fergus and David—may have been responsible for the foundation of the abbey of Dundrennan, a Cistercian house situated well within the confines of Fergus's lordship. John Fordun and Walter Bower accord its foundation solely to David, although the near contemporary John Hexham failed to note the house amongst David's known foundations. The fact that Walter Daniel, a Cistercian monk from the community at Rievaulx, was highly critical of Galloway and its inhabitants may be evidence that Fergus was unlikely to have been the sole founder. David's own close connections with the Cistercians could suggest that the monastery owed its formation, as a daughter house of Rievaulx, to cooperation between David and Fergus. The abbey of Dundrennan appears to have been founded in about 1142, which in turn places its formation at a time when David had extended his power in the south west. In any case, if Fergus and David were involved in the abbey's endowment, the fact that it was colonised by Cistercians from Rievaulx suggests that it was somewhat of a penitential foundation in regard to the infamous Gallovidian contribution at the Battle of the Standard four years previously. Furthermore, the fact that Thurstan himself had been responsible for the English resistance meant that Fergus had warred against his own spiritual overlord, and had almost certainly endured ecclesiastical repercussions as a result. In the eyes of the Cistercians, Fergus and David were both responsible for failing to curb atrocities committed during the campaign, and Fergus himself was held accountable by Walter Daniel's Vita Ailredi for thousands of deaths. Another religious house possibly founded by Fergus was the abbey of Soulseat, a Premonstratensian house seated near Stranraer. Walter Bower and the necrologies certainly state as such. However, the fact that this house appears to be identical to the "Viride Stagnum" attested by the contemporary Vita Sancti Malachiae seems to be evidence that Soulseat originated as a Cistercian house founded by Máel Máedoc himself. If Máel Máedoc and Fergus met during the former's apparent stay in Cruggleton, it is conceivable that Fergus granted him the lands upon which he founded a religious house at Soulseat. If Máel Máedoc indeed founded a Cistercian house on this site, it clearly was converted to a Premonstratensian monastery not long afterwards, under the advocacy of Fergus. The church of Cruggleton, near the site of the like named castle, could have also been constructed by Fergus. Although the late mediaeval Hystoria Fundacionis Prioratus Insule de Traile claims that Fergus founded the priory of St Mary's Isle, the fantastical foundation claims preserved by this source are not corroborated by contemporary sources. According to a confirmation charter dating to within the decade after Fergus's death, Fergus granted the house to the abbey of Holyrood. A confirmation charter of William I, King of Scotland reveals that the priory of St Mary's Isle may have been in existence by the time of Fergus's grandson, Roland fitz Uhtred, Lord of Galloway, although the first recorded prior appears in the thirteenth century. Fergus's supposed links with this house, therefore, are dubious. The erroneous attribution of Fergus to this house may be the result of an attempt to enhance the antiquity of its establishment by linking it with the progenitor of Alan's family. The inspiration behind Fergus's ecclesiastical patronage is uncertain. On one hand, it is conceivable that he was imitating or competing with the extensive patronage of the Scottish monarchy. On the other hand, familial connections with the rulers of England and the Isles could have played a part in his ecclesiastical interests. Contact with influential ecclesiasts like Máel Máedoc and Ailred could have also inspired Fergus's benefactions. Furthermore, the introduction of Augustinians and Premonstratensians into Galloway may have been part of a process of revitalising the newly reformed diocese. The construction of ecclesiastical buildings, much like castles, was often a means by which mediaeval rulers displayed their pre eminent status, which in turn could explain Fergus's ecclesiastical activities. In effect, his religious foundations may evince attempts to assert his authority in the region. While the foundation of an episcopal see seems to have been a means by which Fergus sought to reinforce his independence from the Scots, his remarkable support of reformed religious orders may have been a way in which he attempted to legitimise his regal aspirations.

Олаф Гудродарсонмен одақ

Карьерасының басында Фергус Аффраик пен Аралдардың патшасы Олафр арасындағы неке одағы арқылы Аралдарға байланысты. Одақтың өзі замандас дереккөздерде тіркелмегенімен, 1152 жылы олардың ұлының Скандинавияға сапары некенің 1130 немесе 1140 жылдары жасалғанын көрсетеді. Олафр мен Фергус арасындағы одақ, бұрынғысының отбасына Батыс Еуропадағы ең қуатты монархиялардың бірі – Англия тәжімен құнды туыстық байланыстар сыйлады. Ал Фергус үшін бұл одақ Галлоуэйді Норвегия королі Магнус Олафссон билігінде шабуыл жасаған көрші мемлекетке жақын ұстады. Олафрмен жасалған одақ Фергуске Ұлыбританияның ең үлкен флоттарының бірінен қорғауды қамтамасыз етті және Шотландия тәжінің ықпалынан тыс бағалы одақтас берді. Фергустың ағылшын-шотланд мәселелеріне қатыспауының себебі Аралдардағы оқиғалар болуы мүмкін. XIII-XIV ғасырлардағы Манн жылнамасы Олафрдың билігін тыныш деп бейнелесе де, оның билігін дұрыс бағалау оның белгісіз саяси ахуалды шеберлікпен басқара білгенін көрсетеді. Фергусқа қатысты, 1142 жылы Аралдық Оттар мак Мейк Оттардың Дублин патшалығын иеленуі Олафрдың билігіне және Фергустың немересінің болашағына қауіп төндірген болуы мүмкін. Алайда, XII ғасырдың ортасына қарай қартайған Олафрдың мемлекеті, Шотландия құрлығында Олафрдың жетекші дін қызметкері, Аралдар епископы Вимунд жасаған қиратулар көрсеткендей, күштен қағылуы мүмкін. Олафрдың мұрагерлікке қатысты алаңдаушылығы жылнамада сақталған болуы мүмкін. Келесі жыл Англия мен Аралдар патшалығының тарихында маңызды кезең болды, осы жылдары Давид пен Олафр қатарынан қайтыс болды. Соңғысы оның қуылған бауырының Дублинде тұратын үш ұлынан қаза тапты, одан кейін бұл адамдар – Харальдсоннар – Маннды өздеріне бөліп алды. Басқаруды қолға алғаннан кейін, жылнама Харальдсоннардың патшалықтың заңды мұрагеріне адал күштерге қарсы алдын ала соққы беру арқылы қорғанысын нығайтқанын көрсетеді, Фергусқа қарсы шабуыл жасады. Галлоуэйге жасалған шабуыл ауыр шығындармен тойтарыс берілгенімен, Харальдсоннар Маннға оралғаннан кейін, олар тапқан барлық Галловидтерді өлтіріп, қуғандарын жазды. Бұл қатыгездік Аффраик пен оның ұлына адал жергілікті топтарды жоюға жасалған әрекет екенін көрсетеді. Қандай болса да, әкесінің өлтірілгеніне бірнеше ай өткен соң Гудрёд кек қайтарды. Норвегияның әскери қолдауымен нығайтылған Гудрёд үш туысқанды ағайындарын жеңіп, патшалық билігін өзіне қайтарды.

Early in his career, Fergus bound himself to the Isles in the form of a marital alliance between Affraic and Óláfr, the reigning King of the Isles. Although the union itself is not dated in contemporary sources, the Scandinavian sojourn undertaken the couple's son in 1152 suggests that the marriage was arranged in the 1130s or 1140s. The alliance forged between Óláfr and Fergus gave the former's family valuable familial connections with the English Crown, one of the most powerful monarchies in western Europe. As for Fergus, the union bound Galloway more tightly to a neighbouring kingdom from which an invasion had been launched during the overlordship of Magnús Óláfsson, King of Norway. The alliance with Óláfr also ensured Fergus the protection of one of Britain's most formidable fleets, and further gave him a valuable ally outwith the orbit of the Scottish Crown. One possible reason for Fergus's apparent lack of further participation in Anglo Scottish affairs may have been due to events in the Isles. Although the thirteenth to fourteenth century Chronicle of Mann portrays Óláfr's reign as one of tranquillity, a more accurate evaluation of his reign may be that he adeptly managed to navigate an uncertain political climate. In regard to Fergus, the acquisition of the Dublin kingship in 1142, by the Islesman Ottar mac meic Ottair, may well have represented a threat to the authority of Óláfr, and the prospects of Fergus's grandson. By the mid part of the twelfth century, however, the ageing Óláfr's realm may well have begun to buckle under the strain, as perhaps evidenced by the depredations wrought on the Scottish mainland by Óláfr's leading ecclesiast, Wimund, Bishop of the Isles. Confirmation of Óláfr's concern over the royal succession may well be preserved by the chronicle,

The following year marked a watershed in the history for the Kingdom of the Isles with the successive deaths of David and Óláfr. The latter was slain by three Dublin based sons of his exiled brother, after which these men—the Haraldsonnar—partitioned Mann amongst themselves. Once in control, the chronicle reveals that the Haraldsonnar fortified themselves against forces loyal to the kingdom's legitimate heir by launching a pre emptive strike against Fergus. Although the invasion of Galloway was repulsed with heavy casualties, once the Haraldsonnar returned to Mann the chronicle records that they slaughtered and expelled all resident Gallovidians that they could find. This ruthless reaction evidently reveals an attempt to uproot local factions adhering to Affraic and her son. Whatever the case, within months of his father's assassination, Guðrøðr executed his vengeance. Enstrengthened with Norwegian military support, Guðrøðr overcame his three kin slaying cousins, and successfully secured the kingship for himself.

Сомайрл мак Гилла Бригттің өрлеуі

Он екінші ғасырдың ортасында Тир-н-Еогайн патшасы Мюрчертах Мак-Лохлайн Ирландияның жоғары патшалығына талап етуін күшейтті, бұл лауазымды сол кезде Коннахт патшасы Тоирделбах Уа Кончобэр иеленген еді. 1154 жылы Тоирделбах пен Мюрчертахтың әскерлері Инишоуэн жағалауында ірі теңіз шайқасында кездесті. Он жетінші ғасырдың «Төрт шежіресі» бойынша, Мюрчертахтың теңіз күштері Галлоуэй, Арран, Кинтайр, Манн және «Шотландияның жерлерінен» алынған жалдамалы әскерлерден құралған. Бұл жазба Гудрёдр, Фергус және, мүмкін, Сомайрлдің Мюрчертахтың ісіне кемелер бергенін көрсетеді. Тоирделбахтың әскерлері тар жеңіске жеткенімен, оның солтүстік теңіздегі күші бәсекелестіктің салдарынан дерлік жойылды, ал Мюрчертах көп ұзамай Дублинге жорық жасап, дублиндерге үстемдік етті және өзі үшін Ирландияның жоғары патшалығын қамтамасыз етті. Аралдардан алынған күштердің жеңілуі және Мюрчертахтың билігін Дублинге таратуы Гудрёдрдың мансабына ауыр соққы тигізуі мүмкін. 1155 немесе 1156 жылы Сомайрл мен Оттардың туысы Гудрёдрға қарсы төңкеріс жасады, Гудрёдрдың орнына Сомайрлдің ұлы Дубгаллды ұсынды. 1156 жылдың соңында Сомайрл мен Гудрёдр шайқасып, Аралдар патшалығын өзара бөлісті. Екі жылдан кейін бұрынғы патша кейінгісін патшалықтан қудырып, жер аударып жіберді. Фергустың неліктен немересіне қарсы Сомайрлді қолдамағаны белгісіз. 1156 жылы Уитхорнда Домналл мак Маэл Колуимды тұтқындау туралы жазба, он екінші-он үшінші ғасырлардағы Холируд шежіресі мен Gesta Annalia I-де көрсетілгендей, Фергусқа қатысты болуы мүмкін. Домналл Маэл Колуим мак Аласдейрдің ұлы болған көрінеді, ол өз кезегінде Шотландия тағына үміткер болған және бір жолмен Сомайрлмен байланысты болған. 1153 жылы Давид қайтыс болғаннан кейін Сомайрл мен Маэл Колуим жаңадан тағайындалған Малкольмға қарсы көтеріліс көтерді, бірақ көп табысқа жетпеді. Сондықтан Домналлдың кейін Батыс Галлоуэйде тұтқындалуы Мейк Маэл Колуим талапкерлерінің Батыс Галлоуэйде күшпен билік базасын құруға тырысқандығын көрсетеді. Алайда, шежіреде Галлоуэйдегі осындай қақтығыс туралы ештеңе айтылмауы және Уитхорнның діни орталық екені, бірақ саяси билік орталығы еместігі Домналл аймақта зорлық-зомбылықсыз болған болуы мүмкін екенін ұсынады. Егер солай болса, Фергус перзенттері Домналлдың ісін тастауға мәжбүр болғанға дейін Мейк Маэл Колуиммен келісімге келген болуы мүмкін. Соңғысының тұтқындалуы Сомайрлдің төңкерісінен бұрын болғандығы, Домналл Галловидияның қолдауын алуға тырысқанмен, Сомайрлдің Гудрёдрға қарсы жоспарлары белгілі болған кезде Галловдиандар Сомайрлдің туысын шотландтарға тапсырған. Бір жағынан, Фергустың өзі Малкольмның Urr және Nith өзендері арасындағы аумаққа шабуыл жасауы арқылы реакциясын жеделдеткен болуы мүмкін. Холируд шежіресі Малкольмның Галловид қарсыластарын «одақтас жаулар» деп сипаттап, оның ұлдары туралы ештеңе айтпауы Фергустың басқа да серіктестерінің қолдауына ие болғанын көрсетеді. Шын мәнінде, Малкольм Фергус пен Сомайрлдің одақтастығына тап болған болуы мүмкін. Мұндай коалицияның дәлелі сол Рождествода Сомайрл мен Малкольм арасындағы ресми келісімді атап өткен корольдік жарғының даталау бөлімінде болуы мүмкін. Сонымен қатар, Кирккдубрайт маңындағы бірнеше шіркеудің бір кездері Ионаға тиесілі болғандығы туралы деректер бар, бұл Сомайрл өзінің аралдардағы билігі кезінде қайта жаңғыртуға тырысқан ежелгі діни орталық, билеушілер арасындағы келісімді білдіруі мүмкін. Егер Сомайрл мен Фергус шынымен де одақтас болған болса, Сомайрлдың құлауы, шотландтық биліктің Солуэй аймағына одан әрі ілгерілеуімен бірге, Сомайрлды шотландтармен келісімге әкелген болуы мүмкін. Ал, екінші нұсқада, Шарт шарты Сомайрлдің Фергюсті жоюда Малкольмды қолдағаны туралы дәлел болуы мүмкін. Фертет 1160 жылы Малкольммен бетпе-бет келген қанағаттанбаған магнаттардың ең көрнектісі болып көрінбестен, оның әкесі Стандарт шайқасында жетекші рөл атқарғаны туралы мәлімет бар, ал Фертеттің өзі оның аты Галлоуэйдің тумасы екеніне дәлел бола алатын әйелге үйленген. Вита Айлреди атап өткен туыстық қақтығыс Фергустың ұлдары оның құлдырауына көмектескенін немесе оны тұтқындауға аз ғана әрекет еткенін дәлелдей алады.

Midway through the twelfth century, Muirchertach Mac Lochlainn, King of Tír nEógain pressed forth his claim to the high kingship of Ireland, an office then held by the elderly Toirrdelbach Ua Conchobair, King of Connacht. In 1154, the forces of Toirrdelbach and Muirchertach met in a major maritime conflict off the Inishowen coast. According to the seventeenth century Annals of the Four Masters, Muirchertach's maritime forces were mercenaries drawn from Galloway, Arran, Kintyre, Mann, and "the territories of Scotland". This record appears to be evidence that Guðrøðr, Fergus, and perhaps Somairle, provided ships to Muirchertach's cause. Although Toirrdelbach's forces obtained a narrow victory, his northern maritime power seems to have been virtually nullified by the severity of the contest, and Muirchertach soon after marched on Dublin, gained overlordship over the Dubliners, and effectively secured himself the high kingship of Ireland for himself. The defeat of forces drawn from the Isles, and Muirchertach's subsequent spread of power into Dublin, may have had severe repercussions concerning Guðrøðr's career. In 1155 or 1156, Somairle and an apparent relative of Ottar precipitated a coup against Guðrøðr, presenting Somairle's son, Dubgall, as a replacement to Guðrøðr's rule. Late in 1156, Somairle and Guðrøðr clashed and divided the Kingdom of the Isles between themselves. Two years later the former drove the latter from the kingship and into exile. It is uncertain why Fergus failed to support his grandson against Somairle. The record of the capture of Domnall mac Máel Coluim at Whithorn in 1156, as recorded by the twelfth to thirteenth century Chronicle of Holyrood, and Gesta Annalia I, may have bearing on Fergus. Domnall appears to have been a son of Máel Coluim mac Alasdair, who was in turn a claimant to the Scottish throne and somehow related to Somairle. Following David's death in 1153, Somairle and Máel Coluim had risen in revolt against a newly inaugurated Malcolm without much success. Domnall's later capture in western Galloway, therefore, could be evidence that the Meic Máel Coluim claimants had attempted to forcefully carve out a power base in western Galloway. However, the fact that the chronicle makes no mention of such conflict in Galloway, coupled with the fact that Whithorn was a spiritual centre rather than a secular power centre, could suggest that Domnall was in the region under less violent circumstances. If so, it is conceivable that Fergus could have originally forged an understanding with the Meic Máel Coluim before pressure from his sons forced him to desert Domnall's cause. The fact that the latter's capture preceded Somairle's coup could suggest that, although Domnall may have been in the midst of securing Gallovidian support, once Somairle's designs against Guðrøðr became apparent, the Gallovdians handed over Somairle's kinsman to the Scots. On one hand, it is possible that Fergus himself had precipitated Malcolm's reaction by raiding into the territory between the rivers Urr and Nith. The fact that the Chronicle of Holyrood describes Malcolm's Gallovidian opponents as "federate enemies", and makes no mention of his sons, suggests that Fergus was supported by other accomplices. In fact, it is possible that Malcolm had encountered an alliance between Fergus and Somairle. Evidence of such a coalition may exist in the dating clause of a royal charter that notes a formal agreement between Somairle and Malcolm that Christmas. Additionally, the fact that several churches near Kirkcudbright are recorded to have once belonged to Iona, an ancient ecclesiastical centre that Somairle attempted to revive during his reign in the Isles, could suggest some sort of concord between the rulers. If Somairle and Fergus had indeed been allies, the fall of the latter, coupled with the further advancement of Scottish authority into the Solway region, may have finally brought Somairle to terms with the Scots. An alternate possibility is that the charter clause could be evidence that Somairle supported Malcolm in his suppression and destruction of Fergus. Not only does Ferteth appear to be the most prominent of the disaffected magnates who confronted Malcolm in 1160, but his father is recorded to have taken a leading part in the Battle of the Standard, and Ferteth himself was married to a woman whose name may be evidence that she was a native of Galloway.|group=note The kin strife noted by Vita Ailredi could be evidence that Fergus's sons assisted in his overthrow, or at least did little to arrest it.

Өлім және соңынан

Фергус зейнеткерлікке шыққаннан кейін көп өмір сүрмеді және 12 мамыр 1161 жылы Холируд жылнамасында көрсетілгендей қайтыс болды. Сақталған дереккөздер оның өмірінде ұлдарын басып озғанын көрсетеді, Утред тек үш құжатқа куә болды, ал Гилла Бригте мүлдем куә болған жоқ. Соңғысының мемлекеттік істерден шеттетілуі ағайындылар арасындағы кейінгі антагонизмге, сондай-ақ Фергустың мансабының соңында адамдармен кездескен қиындықтарға себеп болуы мүмкін. Фергустың қайтысымен бірге, иелік ағайындылар арасында бөлінген сияқты. Гилла Бригтенің үлесіне қатысты нақты дәлел болмаса да, Утредке қатысты кейінгі мәмілелер оның төменгі Ди аңғарында жерлерге ие болғанын көрсетеді, бұл жерлер, көрінеу, Кирккдбрайт маңындағы аймақта шоғырланған. Осы аймақ Фергустың иеліктерінің ядросын құраған болуы мүмкін, бұл Утредтің үлкен мұрагері болғанын көрсетеді. Демек, Утредтің үлесі Кри өзенінің шығысындағы аумақты, ал Гилла Бригтенің үлесі осы су жолының шығысындағы аумақты құраған болуы мүмкін. Малкольм Фергусты жойғаннан кейін Шотландия коронасы Галлоуэйді Шотландия мемлекетіне интеграциялауға тырысты. Утредке Нит пен Ур өзендері арасындағы аумақ берілген сияқты, ал Гилла Бригте патшалықтың ең ірі Гелл магнаты Фиф графы Доннхад II-нің қызымен немесе қарындасымен үйленген болуы мүмкін. Шотландия билігі патшалық шенеуніктерді тағайындау арқылы иелікке енді, ал шотландтық билік, мүмкін, Дамфристегі патшалық қамалы арқылы Галлоуэйге одан әрі таратылды. Фергустың құлдырауынан кейін сақталған корольдік актілер Галлоуэйдің Шотландия Корольдігіне біріктірілгенін және Малкольмның билігіне бағынышты екенін көрсетеді.