Кіріспе
Сыра қайнатуда қолданылатын қайнатылмаған дәндер – сыра пісіру үшін пайдаланылатын қайнатылмаған дәндер (мысалы, арпа, бидай, жүгері, күріш, қарабидай және сүйкімді бидай) немесе сыра пісіруде негізгі қайнату материалдарына (мысалы, қуырылған арпа) қосымша ретінде қолданылатын дән өнімдері. Бұл көбінесе шығындарды төмендету мақсатымен жасалады, бірақ кейде жақсы көбік сақтау, дәмдік қасиеттерге немесе қоректік құндылыққа немесе қосымшаларға қол жеткізу үшін де қолданылады. Қатты және сұйық қосымшалар жиі қолданылады.
unmalted grains used to brew beer
In brewing, adjuncts are unmalted grains (such as barley, wheat, maize, rice, rye, and oats) or grain products used in brewing beer which supplement the main mash ingredient (such as malted barley). This is often done with the intention of cutting costs, but sometimes also to create an additional feature, such as better foam retention, flavours or nutritional value or additives. Both solid and liquid adjuncts are commonly used.
Анықтама
Кейбір сыралар үшін стандартты ингредиенттер, мысалы, бидай сырасындағы бидай, оларсыз да жасауға болатын сыраларда қолданылғанда қосымша деп аталуы мүмкін – мысалы, бидайды ақ сыраға (pale ale) көпірдің ұзақ сақталуын қамтамасыз ету үшін қосу. Мұндағы мағынасы – бұл ингредиент қосымша және қажетсіз, бірақ пайдалы және тартымды болуы мүмкін. Бавариялық Reinheitsgebot тазалық заңы бойынша, су, арпа, хмель және ашытқыдан басқа сыраның кез келген ингредиенті қосымша саналады; алайда, бұл көне көзқарас. Бұл тазалық заңы 16 ғасырдағы Германияда туындаған және бастапқыда ашытқыны қамтымаған, себебі ол кезде ол ашылмаған еді. "Қосымша" термині көбінесе жүгері, күріш, сұлы, қайнатылмаған арпа және қарабидайға қатысты қолданылады. Ингредиенттерді негізгі крахмал көзінің орнына қолдану – осы жағдайда "қосымша" термині жиі қолданылады.
Қосымша өнімдердің түрлері
Қосымша заттар физикалық түріне қарай, негізінен қатты заттар мен сұйық сироптарға жіктеледі. Қатты қосымшалар – қарапайым қанттарға айналдырылуы тиіс крахмалды қосымшалар немесе айналдырылғаннан кейін қосылатын қатты қант қосымшалары. Қатты крахмалды қосымшалар көбінесе дәнді дақылдардан жасалады және қабықшалар, ұнтақталған дәнді, ұн немесе тазартылған крахмал түрінде қолданылады. Оларды ашыту кезінде ашытқы пайдалана алатын қарапайым қанттарға крахмалдың айналуы үшін маш-тунға қосу алдында қосу керек. Стандартты маш температурасынан жоғары желатиналану температурасы бар дәнді дақылдарды машқа қосу алдында, крахмалдың желатиналануы үшін жекелендіруге пісіру керек. Қатты қант қосымшаларына ұсақ қант және глюкоза чиптері жатады. Сұйық қосымшалар – сахароза сироптары немесе дәнді (жүгері, күріш немесе бидай) сироптары, олар тікелей қайнату қазандығына қосылады, сондықтан оларды маш пен лаутер-тунға жүктемені азайту және сыра қайнату сыйымдылығын арттыру үшін пайдалануға болады. Сұйық қосымшаларды ашытудан кейін де, мысалы, бочкаға немесе бөтелкеге құю кезінде сыраға тәттілік беру үшін перминг қанты ретінде қосуға болады.
Қышқыл қоспаларының көздері
Арпа 10%-ға дейін ұнтақталмаған дән ретінде қолданылады. Арпа сыра суына (wort) көмірсулар мен ақуыздардың екеуін де қосады. Кері жағынан, ұнтақталмаған арпаның жасуша қабырғаларында бета-глюканның жоғары деңгейі болады, ол сыра суының тұтқырлығына әсер етеді және ашық сырада тұмандылық тудырады. Арпа сыраға түс беру үшін қуырылған арпа ретінде де қолданылады. Кассава – Африкада ылғал торт немесе тазартылған крахмал түрінде қолданылатын жаңа қосымша. Жүгері, әсіресе, балдырған сыра (malt liquor) сияқты американ стиліндегі ашық лагерлерді өндіруде кеңінен қолданылады. Жүгері әдетте сыра қайнатуда жүгері сиропы түрінде қолданылады, ол өте оңай ашытылады. Жүгері арпадан арзан болғандықтан, шығындарды үнемдеу мақсатында қолданылады. Сұлы (Oats) сұлы сыраларында (oatmeal stouts) қолданылады. Сұлы сыралары әдетте сұлының ерекше дәмі болмайды. Сұлы сыраларының жұмсақтығы сұлының құрамындағы ақуыздардың, майлардың және гомустың жоғары мөлшерімен байланысты. Гомус тұтқырлықты және денелікті арттырады, осылайша жұмсақтық сезімін күшейтеді. Күріш кейде ашық лагерлерді өндіруде қолданылады, ең танымал мысалы – Anheuser Busch компаниясының Budweiser сырасы. Anheuser Busch – АҚШ күрішінің ең ірі Солтүстік Америкалық сатып алушысы. Күріш сыраның денелігі мен ауызға тию сезімін жеңілдетуге, алкоголь құрамын арттыруға немесе сәл тәттілік қосуға пайдаланылуы мүмкін. Карабидай (Rye) Германияның роггенбирлерінде және Американың қарабидай сыраларында қолданылады. Карабидаймен сыра қайнату өте қиын, сондықтан көптеген қарабидай сыраларында оның мөлшері аз болады. Карабидай сыраға ерекше дәм береді және көпірдің қалыптасуын күшейтеді. Сорго Африкада қымбат импортталған малдан үнемдеу және жергілікті ауыл шаруашылығы секторын дамыту үшін қолданылатын жергілікті ингредиент болып табылады. Соргоның желатиндеу температурасы жоғары, сондықтан крахмалдың желатиндеуі үшін оны малға қосу алдында пісіруге (mash cooker) қосады. Сорго жүздеген жылдар бойы көптеген жергілікті дәстүрлі африкалық сыралардың негізгі ингредиенті ретінде қолданылып келеді. Сорго малталған немесе малталмаған түрінде қолданылуы мүмкін. Бидай неміс және американдық бидай сыраларында, ламбик және басқа бельгиялық эльдерде, сондай-ақ ағылшын эльдерінде қолданылады. Бидай сыраның денелігін жеңілдетеді, көпірдің тұруын жақсартады және қышқыл дәм береді. Бидай сыралары көбінесе АҚШ және Германияда жеміс сироптарымен немесе лимон тілімдерімен беріледі.
Қант қоспалары
Қант қосымшалары тек көмірсуларды ғана қамтамасыз етеді, ал оларды көп мөлшерде қолданса, құртта аминқышқылдары жетіспейді, бұл ашытқының нашар өсуіне алып келіп, аяқталуы қиын ашытуларға және ашытқы өнімдерінің төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Көбінесе қолөнер сыраларында және үйде жасалған сыраларда алма ширесі, бал және мелас сияқты бастапқы қанттар қолданылады. Канди қанты күшті бельгиялық сыралардың құрамында кең таралған, ол сыраның күшін арттырады, бірақ оның құрылымын жеңіл сақтайды; канди қантының қараңғы түрлері сыраның түсі мен хош иісіне де әсер етеді. Карамель сиропы сыраға түс беру үшін қолданылады және қажет болған жағдайда, сыраның түсін түзету үшін қайнату кезінде немесе сүзу кезінде қосылуы мүмкін. Бұл карамель тәтті емес және ашытылатын аз экстракт береді. Дәнді сироптар (әсіресе Солтүстік Америкада жүгері сиропы) жүгеріден, бидайдан, күріштен немесе соргодан жасалуы мүмкін және әдетте қайнату кезінде құртқа қосылады. Бұл сироптардың көмірсулар профилі сыра қайнатушылардың талаптарына сәйкес келуі мүмкін және әдетте 70-100% аралығында ашытылады. Әдетте, бұл сироптардың 74-80% салмағы бойынша экстракт құрайды. Бал – мед жасаудағы негізгі ашытылатын зат, сонымен қатар сыраға хош иіс беру үшін (бірақ ашытылатын қантты да қамтамасыз етеді) қолданылуы мүмкін. Сахароза қант қамысынан немесе қант қызылшасынан алынуы мүмкін.