Кіріспе

Балестирдегі вилла және мұражай, Сингапур

Сунь Ят Сен Наньян ескерткіш залы, сондай-ақ Ван Цин Юань деп белгілі, бұрын Сунь Ят Сен вилласы деп аталған, Сингапурдың Балестир ауданында орналасқан екі қабатты колониалдық стильдегі вилла. Вилла қазірде 1900-1911 жылдар аралығында Сингапурге тоғыз рет келген Қытай Республикасының негізін қалаушы Сунь Ят Сеннің (1866–1925) құрметіне арналған мұражай болып табылады. Балестирдегі Ах Худ көшесінен тыс, Тай Джин көшесінің 12 нөмірінде орналасқан вилла шамамен алғанда белгілі бір аумақты алып жатыр және 20 ғасырдың басында Наньянгтағы (Оңтүстік-Шығыс Азия) Тонгменгхуйдің базасы ретінде қызмет еткендіктен, 1911 жылғы Синьхай революциясында маңызды рөл атқарды.

Тарих

Вилла 1900 жылы жобаланып, 1901 жылы «Юнион Таймс» газетінің иесі Бой Чуан Пох (梅春輔; 1874–1926) салған. Вилла оның сүйіктісі Бин Чанның үйі болған деген қауесет бар, сондықтан оны «Бин Чан үйі» деп атаған. 1902 жылы Бой вилланы 10 800 долларға Лим Ах Сиангқа (林亞相; 1866–1925) сатты, ол Джохор мен Сингапурда ағаш бизнесін басқарған және Теочев құпия қоғамы Нге Хенг Конгсинің жетекшісі болған. Ғимарат классикалық отаршылдық стилде салынған, онда әсем аркалы терезелер мен есіктер, гүлдік өрнектермен безендірілген қалқалар және жылжымалы жалюзилі терезелер бар. 1905 жылы каучук магнаты Тео Энг Хок (張永福; 1872–1957) вилланы анасы Тан Пох Нео үшін зейнетке шығу орны ретінде сатып алып, оны «Ван Цин Юань» деп атады. 1905 жылдың шілдесінде Сунь Ят Сен жақын досы Яу Лит арқылы Сингапурда Тео, Тан Чор Лам (陳楚南; 1884–1971) және Лим Ни Сунмен кездесті, ол Еуропаға қарай Япониядан жол жүзінде болған. 1906 жылдың сәуір айында Сунь тағы да Сингапурге келгенде, Тео вилласын Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Туньменгуй штаб-пәтері ретінде пайдалануға ұсынды. Виллада Туньменгуй көптеген көтерілістер мен қаржы жинау шараларын жоспарлады, нәтижесінде 1911 жылғы Синьхай революциясы болды, ол Қытайдағы Цинь әулетінің императорлық билігін аяқтады. Синьхай революциясының үш көтерілісі – Чаочжоу көтерілісі (1907 жылдың мамыр айы), Женнангуан көтерілісі (1907 жылдың желтоқсаны) және Хекоу көтерілісі (1908 жылдың сәуірі) – виллада жоспарланған. Тео 1912 жылы вилланы сатқаннан кейін, 1937 жылы Сингапурдағы алты жетекші қытай бизнесмені сатып алғанға дейін вилла бірнеше рет қожайынын ауыстырды: Ли Конг Чиан (李光前; 1893–1967), Тан Эан Кям (陳延謙; 1881–1943), Ли Цин Тянь (李振殿), Чью Хэан Суэ (周獻瑞; 1884–1960), Ли Чоон Сенг (李俊承; 1888–1966) және Йо Киат Тио (楊吉兆). Келесі жылы олар вилланы Сингапур қытай сауда палатасына (SCCCI) сыйға тартты. 2009 жылы SCCCI мұражайды басқаруға Ұлттық мұра кеңесін (NHB) тағайындады, ал қайта құру жұмыстары 2010 жылдың қазан айында басталды. Бір жылдан кейін, 8 қазанда вилла Синьхай революциясының 100 жылдығына арнап жұртшылыққа қайта ашылды. Вилламен байланысты, сол сияқты аталатын қоғамдық саябақ бар.

Басты беттер

Ғимараттың арт жағына қарай 60 метрге созылатын, биіктігі екі метрлік қоладан жасалған қабырғалық сурет, Сингапурдың 1840-1940 жылдардағы тарихын бейнелейді. Оны 1999 жылдан 2005 жылдың басына дейін Қытайдан келген суретшілер сомдаған, құны шамамен 1 миллион долларға бағаланған. Суретте 1840 жылдары Сингапурдың балықшылар ауылы және 1942 жылғы Сок Чинг қырғыны көрсетілген. Бақтың төңірегінде Сунь Ят Сеннің Синхай революциясында көмектескен адамдарының қоладан жасалған мүсіндері орналасқан. 1937 жылы Қытай үкіметі сыйға тартқан, креслода отырған Сунь Ят Сеннің бір метрлік мүсіні де бар. Мұражайдың кіреберісіне дейін созылатын дәлізde Сунь Ят Сеннің қоладан жасалған мүсіндері тізілген. Сингапур және Қытай суретшілерінің майлы бояу, акварель суреттері мен каллиграфия туындылары, мысалы, суретші Лю Канг, буддалық монах және белгілі каллиграф құрметті Сонг Ниан (松年法師), сондай-ақ Мәдени медальон иегерлері Онг Ким Сенг және Тан Свэй Хиан. Бұл туындыларды екінші қабаттағы галереяларда тамашалауға болады. 1906 жыл шамасында Уан Цин Юаньда Сунь Ят Сеннің және Туньменгуйдің Сингапур бөлімшесінің мүшелерінің суреті түсірілген. «Наньян және Республиканың құрылуы», Тео Энг Хоктың естеліктері – Тео Энг Хоктың кітабы, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Туньменгуйдің қызметі туралы толыққанды мәліметтер береді. «Ван Цин Юань және Қытай революциясы» – Тан Чор Ламның естеліктері, 1940 жылдары басылған кітап, Сингапурдағы Туньменгуйдің қызметі туралы жазбаларды қамтиды. Сунь Ят Сеннің Тео Энг Хоктың інісі Тео Бенг Ванға сыйға тартқан, «bo ai» (博愛; «әмбебап сүйіспеншілік») деген қытай иероглифтері жазылған қытай каллиграфиясының туындысы. Тан Чор Ламқа тиесілі мөр, «jie ai guo yuan» (結愛國緣; «елге және отандастарға деген сүйіспеншілік») деген қытай иероглифтерімен өрнектелген.