Кіріспе

Өңір қызы – 1980 жылдары пайда болған әлеуметтік-экономикалық, тілдік және жастар субмәдениетінің стереотипі және типік бейнесі: Сан-Фернандо аңғарының Лос-Анджелес қаласының шалғай аудандарынан шыққан, материалдық құндылықтарға баса назар қоятын, жоғары орта тапқа жататын кез келген жас әйел, ерекше дауыс ырғағы және Калифорния диалектісімен ерекшеленеді. Кейінірек бұл термин Америка Құрама Штаттарындағы зиянсыздық, ойсыздық немесе жеке жетістіктерден гөрі көзге көрсетуге баса назар қоятын кез келген әйелге қолданыла бастады.

Доңғалақтық тіл

Валлиспейк немесе Валлиспейк – Калифорниялық ағылшын тілінің әлеуметтік диалектісі және оған қоса жүретін дауыс ерекшеліктері. Ең көп аңғар қыздарымен байланыстырылған, бірақ оның элементтері басқа демографиялық топтарға, соның ішінде "Вал жігіттері" деп аталатын ерлерге де тарады. Бұл социолект 1980-1990 жылдар аралығында қысқа мерзімге халықаралық сәнге айналды, ең шарықталу шегі 1981-1985 жылдар шамасында болды. Валлиспейкке үнемі көтеріңкі интонация қолдану және оның сөздік қоры тән.

Тіл идеологиясы

Бұл аймақтағы диалекттерге қатысты нақты тілдік идеологиялардың қалыптасуына жағдай жасайды, себебі олар басқа жақын аймақтардағы диалекттерге қарағанда көптеп зерттеледі. «Доңғалақтың» (Valleyspeak) тілдік ерекшеліктері көбінесе «екіұшты» және «беткей» деп есептеледі, сондай-ақ интеллектінің төмендігінің белгісі ретінде қарастырылады. Сөйлеушілер де жиі «материалисттік» және «бос сөзді» деп қабылданады. «Ұнату» (like) сөзінің немесе «деп айту» (be like) сияқты цитаталық тіркестің қолданылуы, олардың жастар арасында кең таралғандығына қарамастан, идеологиялық тұрғыдан Калифорниямен және «Доңғалақтың» тілімен байланысты, бұл олардың да «беткей» репутациясына ие болуына әкеледі. Ұлттық түсінік бойынша, Калифорниялық сөйлеу «Доңғалақтың» қызы мен серфиншидің сөйлеуінің үйлесімінен туған деп есептеледі және «жақсы ағылшын тілімен байланысты, бірақ ешқашан дұрыс емес» деп саналады. Сан-Диегодағы Калифорния университетінде лингвистика бойынша докторант Аманда Ритчарт түрлі әлеуметтік-экономикалық жағдайлар мен этникалық топтардан шыққан 23 жастағы студенттерді (жоғары оқу орнының студенттері) Оңтүстік Калифорния аймағында зерттеді. Осы зерттеуден кейін Ритчарт бірде былай деді: «Әйелдер ерлерге қарағанда көбірек «көтеріңкі» (uptalk) сөйлейді. Олардың дауысының тоны жалпы алғанда жоғарылайды, ал көтерілу фразаның соңына жақын басталады». Жыныстық айырмашылық көзге түріп тұрса да, Оңтүстік Калифорнияда ерлер мен әйелдердің көпшілігі «көтеріңкі» сөйлейді. Шындығында, қатысушылардың 100%-ы «Canyon Hills» деген жазуы бар жерге оңға бұрылып, ортаға қарай жүріңіз» сияқты нақтылау сұрақтарын қойғанда «көтеріңкі» сөйлеуді қолданды. «Көтеріңкі сөйлеудің мәні неде?» деген мақалаға сәйкес, әйелдер «Доңғалақтың» тілін қолданғанда, олардың «кемсау» сөйлеу үлгілері бар деп есептеледі. Ал ерлер үшін интонацияның жоғарылауы белгілі бір сәттерде, әсіресе олардың сөзін бөлігісі келмейтін жағдайларда «тегістеледі».

Өзгешеліктер мен біліктілік белгілері

Валлиспиктің дыбысының ерекшеліктері: мұрынды дауыс; жылдам темпте тіркестірілген сөйлемдер; демділік; жоғары интонация немесе сұраққа ұқсас дыбыс; және дауыстық қырылыс. Биік терминалдық интонация (кейде "up speak" немесе "uptalk" деп те аталады) – Валлиспиктің айрықша белгісі. Сөйлемдер жоғары интонациямен айтылады, бұл диалекті білмейтін тыңдаушыларға декларативті сөйлемдерді сұрау ретінде қабылдауға мүмкіндік береді. Uptalk туралы зерттеулер оның бірнеше прагматикалық қолданыстарын анықтады, оның ішінде әңгімелесушінің айтылғанды түсінгенін растау және сөйлеушінің әлі айтары бар екенін көрсету (әңгімелесушінің сөзін үзуге болмайды, бұл "сөзді ұстау" деп те аталады). Тағы бір қолданылуы – "Мен білемін, солай-ақ па?" сияқты жалпы келісімді растау немесе жай ғана "солай-ақ?". Сұрақтың, растаудың және сөзді ұстаудың интонациясы арасындағы айырмашылық интонацияның күшімен және фразадағы орнымен анықталады. Биік терминалдық интонация географиялық аймақтан тыс жерлерде таралып, қабылдауға ие болды. (Ағылшын тілінің кейбір диалекттерінде де, мысалы, австралиялық және жаңазеландиялық ағылшын тілінде, биік терминалдық интонацияның пайда болуы Валлиспиктен ондаған жылдар бұрын байқалған). "Like" сөзінің сөйлеу маркері ретінде қолданылуы. "Like" сөзі "ұм" немесе "эр" сияқты толтырғыш сөз ретінде қолданылады, мысалы, "Мен, тіпті, бүлдіріп жібермекпін". "Like" сөзінің өзі фразаның немесе сөйлемнің мағынасын өзгертпейді, ол сөйлеушіге келесі сөйлемді құрастыруға уақыт береді. Осылай қолданылғанда бұл сөз әрқашан баса айтылмайды. "Like" сөзінің Валлиспикте әрқашан сөйлеу маркері ретінде қолданылмайтынын ескеру маңызды. Мысалы, "Бұл 8 фут тереңдікте болды" және "Менің ойымша, бұл қызықты" екі сөйлемді қарастырайық. Екі сөйлемде де "like" сөзі бар болса да, олардың қолданылуы әртүрлі. Бірінші сөйлемде "like" сөзі "шамамен" синонимі ретінде қолданылады, ал екінші сөйлемде "like" сөйлемге қосымша мағына қоспайтын сөйлеу маркері болып табылады. Сонымен қатар, "like" сөзі жиі цитаталық сөйлеуді енгізу үшін қолданылады. Мысалы, адам әңгімелесуді былай деп баяндай алады: "Олай болса, мен: "Ол қайда кетті?" дедім, ал ол: "Білмеймін, мен оны көрген жоқпын" деп жауап берді". "Бір-біріне ұқсау" – сөйлеу тіліндегі цитата. "Like" сөзі (әрқашан баса айтылмай) келесі сөздердің айтылғанның нақты цитатасы емес екенін, бірақ цитаталық сөйлемнің мағынасы мен ниетін жеткізетінін көрсетеді. Мысалы, "Мен жігітіммен енді ешқашан сөйлеспеймін" деген сөйлемде сөйлеуші осы сөздерді нақты айтқан-айтпағанын білдірмейді, бірақ осы ойды жеткізеді. "Біреуге ұқсау" сөзін монологқа немесе тікелей сөйлеуге енгізуге болады, бұл сөйлеушіге көзқарасын, реакциясын немесе ойын білдіруге немесе цитатаға сілтеме жасауға мүмкіндік береді. Арнайы жаргондық сөздер, соның ішінде "барлығы" немесе "барлығы сияқты" сөздері "бір-біріне ұқсау" сияқты қолданылады, "не болса да" немесе "егерде" кез-келген сенімсіздікті білдіру үшін, "толық" сөзі "қатты" немесе "өте" мағынасында қолданылады, "әрине" жиі мақұлдау немесе шынайылықты тексеру ретінде, "bitchin'" сөзі "керемет" мағынасында, ал "grody" сөзі "ластанған" мағынасында қолданылады. Дауыстық қырылыс "төмен, сыңғырлаған дірілдермен" немесе "құйрықтық дірілмен" сипатталады. Зерттеушілер осы сөйлеу үлгісінің екі ерекшелігін зерттеді: биіктік ауытқуы (jitter) және күштілік ауытқуы (shimmer). Әйелдер осылай сөйлегенде, олар кем қабілетті, жұмысқа алуға қолайсыз, сенімсіз немесе білімсіз болып көрінеді. Мысал ретінде Ким Кардашьян мен Бритни Спирс есімдерін келтіруге болады.

Танымал мәдениетте

Лос-Анджелесте "Вальс" (долина тұрғындары) 1970-ші жылдардың соңында өзгешелік деп есептелгендері үшін сықаққа ұшырады. Вальспик және "Valley Girl" термині Фрэнк Заппаның 1982 жылы шыққан "Valley Girl" атты хитімен кеңінен танылды, онда оның он төрт жасар қызы Мун Заппа "Valleyspeak" әнінде монолог айтты. Бұл ән "максималды түрде жаман" және "қасықпен ауызды толтыру" сияқты фразаларды танымал етті. Сондай-ақ, ол "like" сөзін сөйлемдегі маркер ретінде қолдануды танымал етті, бірақ ол Valleyspeak-тен туындамаған. Заппа бұл бейнені пародизациялауды көздеді, бірақ ән шыққаннан кейін "Valspeak" сленгінің қолданылуы айтарлықтай артты, ирониямен айтылса да, айтылмаса да. Мун Заппа өзі CHiPs сериалының "Speedway Fever" эпизодында "Valley Girl" рөлін ойнады. Valleyspeak және "Valley Girl" стереотипінің алғашқы көрінісі 1982–1983 жылдардағы "Square Pegs" ситкомында Трейси Нельсон ойнаған Дженнифер ДиНуччо кейіпкері арқылы болды. Нельсонмен 2008 жылы сериалдың DVD-сіне енген сұхбатта, ол Заппаның жазбасы танымал болғанға дейін кейіпкердің Valleyspeak және мінезін дамытқанын айтты. 1983 жылы шыққан Николас Кейдж бен Дебора Форман жұлдыздығы "Valley Girl" фильмі "Valley Girl" кейіпкерлерінің тобына және олардың өмір салтымен байланысты сипаттамаларға (мысалы, сауда орталығына немесе "Галереяға" бару, жағажайда күнге күю және кештерге қатысу) ден қойды. 1990 жылғы "Tiny Toon Adventures" анимациялық телесериалында Ширли атты су құсы кейіпкері бар. Ол қалың "Valley Girl" акцентімен сөйлейді, өте ақылды, бірақ сонымен қатар New Age заттарына құмар және сонымен қатар кейбір сиқырлы қабілеттері бар сияқты. Ол өзінің тегінің басқа мағынасын байқамайтын сияқты, себебі ол медитация кезінде "О, мен қандай ақымақпын" деп жиі айтады. 1995 жылы түсірілген "Clueless" фильмінің басты кейіпкері, Алисия Сильверстоун ойнаған рөлі, 1990-шы жылдардағы "Valley Girls" стереотипінің карикатурасы ретінде сипатталған, бірақ ол шын мәнінде жақын маңдағы Беверли-Хиллзден шыққан және тіпті мақсатты өмір сүруге тырысқанға дейін, біршама қайырымды болған. "The Californians" Saturday Night Live-дағы эпизодта кейіпкерлер өте күшейтілген "Valley" акцентімен сөйлейді. 1986 жылғы тарихи қуыршақ Кортни Мурдың үлкен қарындасы Тина Д'Амико, қуыршақ коллекционерлері оны "Valley Girl" деп жиі атайды, бірақ Тинаның өзі әлі ресми қуыршақ болып табылмайды. Тина мен Кортни Лос-Анджелестің ойдан шығарылған нұсқасы Оранж Вэллиде тұрады. 2015 жылы шыққан "Wildflower" мемуарында актриса Дрю Бэрримор 7 жасынан 14 жасқа дейін Шерман-Окста тұрғаны үшін "Valley Girl" сияқты сөйлейтінін айтады.