Кіріспе

Америкалық психолог, Коннектикут штатының вице-губернаторы Кларк Леонард Халл (24 мамыр 1884 – 10 мамыр 1952) – адамның оқу және мотивациясын мінез-құлықтың ғылыми заңдары арқылы түсіндіруге тырысқан американдық психолог. Халл Эдвард С. Толманмен болған пікірсайыстарымен белгілі. Ол сондай-ақ драйв теориясы бойынша жұмыстарымен танымал. Халл өмірінің көп бөлігін Йель университетінде өткізді, онда оны президент және бұрынғы психолог Джеймс Роуленд Ангел шақырған болатын. Ол өз теориялары мінез-құлықты болжауға мүмкіндік беретінін көрсететін зерттеулер жүргізді. Оның ең маңызды еңбектері – «Математикалық-дедуктивтік оқу теориясы» (1940) және «Мінез-құлық принциптері» (1943) болды, олар жануарлардың оқуын және шарттауын талдауды сол кездегі басты оқу теориясы ретінде орнықтырды. Халлдың моделі биологиялық тұрғыдан сипатталады: организмдер тапшылыққа ұшырайды; тапшылық қажеттіліктерді тудырады; қажеттіліктер драйвтарды белсендіреді; драйвтар мінез-құлықты белсендіреді; мінез-құлық мақсатқа бағытталған; мақсатқа жету тіршілік үшін маңызды. Ол, әсіресе, «мақсат градиенті» әсері немесе гипотезасы үшін танымал, онда организмдер драйв объектісіне қол жеткізудің соңғы кезеңдерінде күшті күш жұмсайды. Қазіргі заманғы контексте біхевиоризмнің танымалдылығы төмендегендіктен, бүгінде оған сирек сілтеме жасалады немесе ескірген деп саналады. Дегенмен, 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуінде Халл 20 ғасырдағы ең көп сілтеме жасалған 21-ші психолог ретінде танылды.

Ерте өмір

Халл 1884 жылғы 24 мамырда Нью-Йорк штатының Акронындағы ағаш үйde дүниеге келді. Ол күшті және қаһарлы мінезімен танымал әкесінен туған. Оның ниеті – басқа оқу орнында тау-кен инженерлігі бағдарламасына қабылдану болатын. Оның драйв теориясы және гипноз зерттеулерінде Халл эксперименттерінің қатаң бақылауда жүргізілгеніне көз жеткізді. Сондай-ақ, ол жұмысында сандық деректерге ерекше мән берді, осылайша барлық нәрсені дәлірек талдауға және бұрынғы зерттеулерге қарағанда интерпретацияға азырақ мүмкіндік тудыратын болды.

Марапаттар мен мойындау

Халл бірнеше ғылыми қоғамдар тарапынан құрметпен ескерілді. Халл 1935-1936 жылдары Америка Психологиялық қауымдастығының президенті болды. Халл 1935 жылы Америка өнер және ғылым академиясына, ал 1936 жылы Ұлттық өнер және ғылым академиясына сайланды. Халл 1945 жылы Эксперименталды психологтар қоғамынан Уоррен медалін алды.

Мұра

Халлдың идеялары оның инженерлік білімі болғандықтан өте тартымды болды. Ол математика мен сандарды жақсы меңгерген және сандық білімін психология саласына енгізген. Ол сол кездегі психологияның қабылданған түсінігін ұстанды және мінез-құлықтық ілімнің негізін қалаушылардың (Эдвард Торндайк, Джон Б. Уотсон және Иван Павлов) еңбектері мен қорытындыларына ықпал етті. Дегенмен, Халл нығайту және оқытуды түсінуге ерекше көзқарас ұсынды, бұрын ешкім жасаған емес – барлығын сандар мен теңдеулерге түсірді. Халлға Исаак Ньютонның еңбектері де әсер етті. Халл психологияның мотивация саласына үлес қосты. Ол драйв (қозғаушы күш) тұжырымдамасын теңдеу арқылы көрсетіп, әдет күшінің нығайтуға байланысты екенін дәлелдеді. Эдвард Толман – Халлдың замандасы, оның оқыту теориясы Халлдың жұмысына қарағанда логикалық және түсініктірек екені дәлелденді. Толман мінез-құлықтың мақсатқа бағытталғандығын және кездейсоқ қозғаушы күштер мен нығайту арқылы бақыланбайтынын көрсетті. Толман егеуқырлармен лабиринт тәжірибелерін жүргізіп, олардың нығайтусыз да оқуға қабілетті екенін және мақсаттармен жетекшілікке алып, танымдық күтулермен қозғалатынын көрсетті. Бұл жайт Халлдың оқыту теориясының көп бөлігіне күдік тудырды.