Ардашир Папаканның істерінің кітабы

Кіріспе

Қысқа орта перс прозалық әңгімесі

Кар Намаг (Кар Намаг) Ардашир Папаган (Папаг ұлы Ардаширдің іс-әрекеттері туралы кітап) (Жаңа کارنامهٔ اردشیر بابکان) – Сасанид дәуірінде (226-651 жж.) жазылған қысқаша орта перс прозалық әңгіме. Бұл әңгіме Сасанид әулетінің негізін қалаушы Ардашир І-нің өмір жолын баяндайды. Оның өмірбаяны – таққа отыруы, парфян патшасы Ардаванға (немесе Артабанға) қарсы күресі, Сасан әулетінің ұрпағының империяны жаулап алуы, сондай-ақ оның мұрагері Шапур және оның ұлы Ормазд туралы эпизодтарды қамтиды.

Сюжет

Бұл оқиға Ардаширдің Папак қызынан және Каяния әулетінің ұрпағы Сасаннан тууымен басталады. Ол білімі үшін Ардаванға кетеді, бірақ Ардаван ұлымен дауласып, аттарды қараушы болып төмендетіледі. Біраз уақыттан кейін парфян патшасы Ардаванның сүйікті қызы Ардаширге ғашық болып, патшаға бас астрологтың Ардаширдің болашақ ұлылығы туралы айтқан болжамын жеткізеді. Қыз Ардаванның билігінен қашып, Ардаширмен бірге оның аттар қоймасынан ұрланған екі атқа мініп, көптеген азық-түлік, қару-жарақпен қашып кетеді. Ардаван әскерімен олардың ізімен қуады. Қуалау барысында Ардаван жолдан өтетіндерді сұрайды, олар Ардашир мен қыздың қашқанын, артынан үлкен қошқардың ергенін айтады. Патша өз Дастурынан осы көріністің мағынасын сұрайды, ал дана жауабында қошқардың Ардаширге әлі келмеген патшалық құдіретін білдіретінін айтады. Парсы мифологиясында патша құдайлық құдіретке ие болса, оны ешкім жеңе алмайды. Екінші күні Ардаванға қошқардың Ардашир І-нің атына отырғаны хабарланады. Содан кейін Дастур Ардашир I құдайлық құдіретке ие болғандықтан, қуалауды тоқтатуға кеңес береді. Одан кейін Ардаширдің Ормузған шайқасында Ардаванды жеңгені туралы әңгіме жалғасады. Содан кейін ол көшпелілер тобына қарсы жорыққа шығады, содан кейін Хафтобадқа (үлкен құртқа) қарсы жеңіске жетеді, бұл стратегияны ізгі ағайындылар Бурзаг пен Бурз Адур ұсынады. Ол Хафтобадты оның тамағына балқытылған мырыш құйып жеңеді. Әңгіменің соңғы бөлігі Ардаширдің ұлы Шапур I және оның ұлы Ормаздтың өміріне қатысты. Ардаширдің әйелі, Ардаван қызы, ағаларының ықпалымен патшаны өлтіруге тырысады. Бұл қастандық сәтсіз аяқталады, Ардашир оны өлім жазасына кеседі, бірақ білгіш және мейірімді зороастрий діни қызметкері, Ардаширдің білмеуімен, оның өмірін сақтап, Шапурдың дүниеге келуіне мүмкіндік береді. Шапур Моубедтің үйінде өседі. Ардашир ұлының құтқарылғаны туралы ештеңе білмейді. Шахнамада айтылғандай, қасиетті адам барлық күдіктен арылу үшін өзін-өзі қақсатады. Көп жылдар өткен соң Моубед Ардаширге Шапур I-ді құтқарып қалғанын айтады, соның нәтижесінде Ардашир I оны марапаттайды. Үнді астрологі болжайды, Иран тек Ардашир отбасы оның өлімге душар болған жауы Миграг отбасымен біріксе ғана күшті болады. Бірақ Ардашир Миграг әулетімен соғысып, оларды жоқ еткен. Дегенмен, Миграг әулетінен бір қыз аман қалып, Шапурға үйленеді. Осылайша Шапурдың ұлы Ормазд дүниеге келеді, ол бүкіл Эраншаһрды өзінің билігіне біріктіріп, сол заманғы басқа патшалардан салық пен құрмет алады.

The story starts with the birth of Ardashir to Papak's daughter and Sāsān, a descendant of the Kayanian royal house. He leaves his home to be educated by Ardavan, but after an argument with Ardavan's son he is demoted to overseer of the stables. After some time, a favorite maid of the Parthian king Ardavan fell in love with Ardashir and informed him of a prophecy that had been announced to the sovereign by the chief astrologer about Ardashir's future greatness. The maid escaped Ardavan's domain and together with Ardashir, they escape on two horses stolen from his stables along with a sizeable quantity of treasure, weapons, and armor. Ardavan and his troops follow on the trail of the maiden and Ardashir. During this pursuit, Ardavan questions passers by, who tell them that had seen the couple on the run followed by a large ram. The king interrogates his Dastur about the meaning of this scene, and the sage answers that the ram represents the royal xwarrah, which had not yet joined with Ardashir. In the Persian mythology, once a king possesses the divine xwarrah, he is invincible. During the second day of pursuit, Ardavan is told that the ram sat on the back of Ardashir I’s horse. He is then advised by the Dastur to stop his pursuit since Ardashir I now possesses the divine xwarrah. The story follows with the description of Ardashir's triumph over Ardavan in the battle of Hormuzagān. Then follows his campaign against a group of nomads and then his victory against Haftobād (a giant worm) through a stratagem suggested by the pious brothers Burzag and Burz Ādur. He defeats Haftobād by pouring molten copper down the creature's throat. The last part of the story relates to the son of Ardashir, Shapur I, and the life of the son of the latter, Ohrmazd. Ardashir’s wife, the daughter of Ardawān, instigated by her brothers, makes an attempt on the king’s life. The plot fails and Ardashīr sentences her to death, notwithstanding her but the wise and compassionate Zoroastrian priest, without the knowledge of Ardashir, spares her life so that she may give birth to Shapur. Shapur is raised in the house of the Mowbed. Ardashir had no knowledge of the priest sparing the life of his son. According to the Shahnama, the holy man castrates himself in order to be beyond all suspicion. Years later the Mowbed tells Ardashir that he saved Shapur I and consequently is rewarded by Ardashir I. An Indian astrologer foretells that Iran will only be strong if Ardashir's family is united with that of his mortal enemy Mihrag. Ardashir, however had fought the family of Mihrag and exterminated them. However, a girl from the family of Mihrag survives and marries Shapur. Thus the son of Shapur, Ohrmazd, is born and he unites the entire Eranshahr under his command and receives tribute and homage from the other kings of the time.

Аудармалар

Бұл оқиға көптеген тілдерге аударылған. Ең көне ағылшын тіліне аудармасын Дараб Дастур Пешотан Санжана, Б. А., 1896 жылы жасаған.