Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгар тілінің тарихын үш негізгі кезеңге бөлуге болады:
The history of the Bulgarian language can be divided into three major periods:
Ежелгі болгар тілі (IX ғасырдың соңынан XI ғасырға дейін);
Орта болгар тілі (XII ғасырдан XV ғасырға дейін);
Қазіргі болгар тілі (XVI ғасырдан бері). Болгар тілі – IX ғасырының соңына дейін жазылған оңтүстік славян тілі.
Old Bulgarian (from the late 9th until the 11th century);
Middle Bulgarian (from the 12th century to the 15th century);
Modern Bulgarian (since the 16th century). Bulgarian is a written South Slavic language that dates back to the end of the 9th century.
Ежелгі болгар тілі
Ежелгі болгар тілі – тілдің дамуындағы алғашқы әдеби кезең болды. Бұл өте синтетикалық тіл, 10-шы ғасырдың соңы мен 11-шы ғасырдың басындағы қолжазбаларда көрсетілгендей, бай жалғау жүйесіне ие. Олардың көп бөлігі Преслав және Охрид әдеби мектептерінен шыққан, бірақ дәстүрге кішкентай әдеби орталықтар да үлес қосты. Тіл, негізінен 9-шы ғасырдың соңы мен 10-шы ғасырдың басында, Преславтық Константин, Иоанн Экзарх, Охридтық Климент, Черноризец Храбар және Преславтық (Охридтық) Наум сияқты жазушылардың еңбектері арқылы бай ғылыми қызметтің құралы болды. Олардың көптеген еңбектері кейінгі көшірмелер арқылы сақталған, олардың көпшілігі көрші Балқан елдерінен немесе Ресейден алынған.
Old Bulgarian was the first literary period in the development of the language. It was a highly synthetic language with a rich declension system as attested by a number of manuscripts from the late 10th and the early 11th centuries. Those originate mostly from the Preslav and the Ohrid Literary School, although smaller literary centers also contributed to the tradition. The language became a medium for rich scholarly activity — chiefly in the late 9th and the early 10th century — with writers such as Constantine of Preslav, John Exarch, Clement of Ohrid, Chernorizetz Hrabar and Naum of Preslav (Naum of Ohrid). Most of their works are preserved through later copies, many of which are from neighboring Balkan countries or Russia.
Атауы
"Ескі болгар" атауы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың бірінші жартысында 9-шы ғасырдан 11-ші ғасырға дейінгі кезеңде бірқатар славян халықтарының әдеби тілін сипаттау үшін, Ескі шіркеу славян тілімен мағынасы бірдей қолданылған. "Ескі болгар" атауы кейбір дереккөздерде әлі де "Ескі шіркеу славян" мағынасында қолданылып жүргенімен, қазіргі кезде бұл атау Бірінші болгар империясының қолжазбаларының тіліне (Ескі шіркеу славян тілінің болгарлық нұсқаларына) ғана қолданылуға бейімділік көрсетіп, басқа нұсқалардағы қолжазбалар алынып тасталып жатыр.
The name “Old Bulgarian” was extensively used in the late 19th and the first half of the 20th century synonymously with Old Church Slavonic to describe the literary language of a number of Slavic peoples from the 9th until the 11th century. Although "Old Bulgarian" is still used in a number of sources with the meaning "Old Church Slavonic", there is a growing tendency for the name to be applied only to the language of manuscripts from the First Bulgarian Empire (Bulgarian editions of Old Church Slavonic), excluding manuscripts from other editions.
Қазіргі болгар тілі
Қазіргі болгар тілі 16 ғасырдан кейін басталган дамулардың нәтижесінде қалыптасқан; әсіресе 18 және 19 ғасырлардағы грамматика мен синтаксис өзгерістері маңызды болды. Бүгінгі күнгі болгар жазба тілі 19 ғасырдағы Орталық Шығыс Болгарияның халық тілі негізінде стандартталды. Болгар тілі, тығыз байланысты македон тілімен бірге (бірлесіп Оңтүстік славян тілдерінің шығыс тобын құрайды), оны басқа славян тілдерінен ерекшелендіретін бірнеше ерекшеліктеріне ие: бұл өзгерістерге жай сөздердің өркендеуін жою, соңына қосылатын анықталған артикльдің (Балқан тілдері аймағына қараңыз) пайда болуы және етістік инфинитивінің болмауы жатады, бірақ ол протославян етістік жүйесін сақтап қана қоймай, оны одан әрі дамытты. Көрсеткіштік етістік формаларының әртүрлі түрлері куәгер болмаған, қайта баяндалған және күмәнді әрекеттерді білдіру үшін қолданылады.
Modern Bulgarian dates from developments beginning after the 16th century; particularly grammar and syntax changes in the 18th and 19th centuries. Present day written Bulgarian language was standardized on the basis of the 19th century Bulgarian vernacular from Central Eastern Bulgaria. Bulgarian, along with the closely related Macedonian language (collectively forming the Eastern group of South Slavic), has several characteristics that set it apart from all other Slavic languages: changes include the elimination of case declension, the development of a suffixed definite article (see Balkan language area), and the lack of a verb infinitive, but it retains and has further developed the Proto Slavic verb system. Various evidential verb forms exist to express unwitnessed, retold, and doubtful action.