Теміз өңірінің ағылшын тілі диалектісі

Кіріспе

Ағылшын тілінің диалектісі

Эстуари ағылшын тілі – Темза өзені мен оның сағасы, соның ішінде Лондон аймағымен байланысты, 20-шы ғасырдың соңынан бері пайда болған ағылшын акценті, акценттердің үздіксіз тізбегі немесе акценттік ерекшеліктердің жиынтығы. Фонетик Джон К. Уэллс Эстуари ағылшын тілінің анықтамасын "Англияның оңтүстік-шығысындағы акцентпен айтылатын стандартты ағылшын тілі" деп берді. Ол Эстуари ағылшын тілін Англияның дамып келе жатқан стандартты акценті деп санайды, сонымен қатар бұл техникалық тұрғыдан нақты анықталған тіл білімі құбылысы емес, әлеуметтік құрылым екенін де мойындайды.

Ағылшын тілінің акценті ретінде мәртебесі

RP (Received Pronunciation), Estuary English және Cockney арасындағы шекаралар өте шартты. Уэллс Дэвид Роузварнның EE-ді "RP және лондондық тілдің екі шетінде орналасқан үздіксіздіктің" ортасында екенін айтады. Бірнеше авторлар Estuary English-тің Лондон аймағының акценттерінен ерекшеленетін жеке акцент емес екенін дәлелдеді. Әлеуметтік лингвист Питер Труджилл "Estuary English" терминінің орынсыз екенін жазды, себебі "ол біз жаңа бір нұсқа туралы айтып отырғанымызды көрсетеді, бірақ ол солай емес; сондай-ақ ол бұл нұсқаның Теміздің сағасының жағалауымен ғана шектелгенін көрсетеді, ол да солай емес. Бұл атау, шын мәнінде, жұмысшы табының акценттерімен салыстырғанда, Home Counties қазіргі диалект аймағындағы төменгі орта таптың акценттерін көрсетеді". Роуч: "Шындығында, мұндай акцент жоқ және бұл терминді сақтықпен қолдану керек. Бұл идея әлеуметтік-лингвистикалық байқаудан туындайды: бұрын RP акцентімен сөйлейтін деп күтілген, қоғамдық өмірдегі кейбір адамдар енді лондондық аймақтың кейбір ерекшеліктерімен, мысалы, тілдің ұшындағы тоқтаулармен сөйлеуді қалыпты санап, бұрынғы кезде наразылық тудыратын еді". "Оның [EE-нің] барлық ерекшеліктері RP мен Cockney арасындағы әлеуметтік-лингвистикалық және географиялық үздіксіздікте орналасуы мүмкін, және Estuary English үйлесімді және анықталатын ықпал болғандықтан емес, бірақ бұл ерекшеліктер үздіксіздіктің стандартты немесе ең қалыптан тыс полюсін білдірмейді". Сарапшы лингвистердің осы мәселелерін шешу үшін Estuary English-ті тілдік сарапшылық санаты емес, халықтық санат ретінде қарастыру керек деп санайды. Осылайша, ол тілдің өзгеруін және дамуын бақылайтын қарапайым адамдардың (және құлақтарының) көзінде жұмыс істеу үшін дискретті шекараларды қажет етпейтін сезімдік үлгі санатының түрін қабылдайды. Коллинз және басқалар: "1990-шы жылдары және 2000-шы жылдардың басында бұл болжамды жаңа нұсқа БАҚ-та да, ғылыми ортада да қызу талқыланды, бірақ содан бері Estuary English-ке деген қызығушылық азайды және оның орнына астананың соңғы тілдік жаңаруы – Multicultural London English талқылануда" деді.

The boundaries between RP (Received Pronunciation), Estuary English and Cockney are far from clear cut. Wells cites David Rosewarne as locating EE in the middle of "a continuum that has RP and London speech at either end". Several writers have argued that Estuary English is not a discrete accent distinct from the accents of the London area. The sociolinguist Peter Trudgill has written that the term "Estuary English" is inappropriate because "it suggests that we are talking about a new variety, which we are not; and because it suggests that it is a variety of English confined to the banks of the Thames estuary, which it is not. The label actually refers to the lower middle class accents, as opposed to working class accents, of the Home Counties Modern Dialect area". Roach comments, "In reality there is no such accent and the term should be used with care. The idea originates from the sociolinguistic observation that some people in public life who would previously have been expected to speak with an RP accent now find it acceptable to speak with some characteristics of the London area such as glottal stops, which would in earlier times have caused comment or disapproval". state "All of its [EE's] features can be located on a sociolinguistic and geographical continuum between RP and Cockney, and are spreading not because Estuary English is a coherent and identifiable influence, but because the features represent neither the standard nor the extreme non standard poles of the continuum". In order to tackle these problems put forward by expert linguists, argues that Estuary English should be viewed as a folk category rather than an expert linguistic category. As such it takes the form of a perceptual prototype category that does not require discrete boundaries in order to function in the eyes (and ears) of lay observers of language variation and change. Collins et al. state that "In the 1990s and the first few years of the 2000s, this putative new variety was fiercely debated both in the media and academia, but since then interest in Estuary English has waned and been replaced by discussion of the capital's latest linguistic innovation – Multicultural London English".

Ерекшеліктері

EE туралы жарияланған мәліметтер оны көбінесе заманауи RP және Кокниден айырмашылықтары арқылы сипаттайды. Уэллс (1994) «Эстуарлық ағылшын (EE) RP сияқты, бірақ стандартты грамматика және қолданыспен байланысты болғандықтан Кокниден өзгеше» дейді. Айырмашылықтар фонемалық және аллофониялық деңгейлерде кездеседі.

/l/- дауыстылық

EE-де преконсонантальды/соңғы /l/ дауыстылығы байқалады, ал оның алдында әртүрлі дауыстылардың бірігуі мүмкін (мысалы, «miwk bottoo» – «сүт бөтелкесі»). Уэллс GOAT сөзіндегі алофонияның нақты мысалын келтіреді (> [ɒʊ] қараңғы /l/ немесе оның өрнегі алдында), бұл фонемиялық айырмашылыққа алып келуі мүмкін («толық» мен «қасиетті» сөздеріндегідей). Бұл құбылыс әдетте L дауыстылығы деп аталады. Сөзге қарай, дауысты, қараңғы дауысты емес және ашық дауысты емес /l/ кездеседі. Барлық фонетикалық ортада лондондық ер адамдар қараңғы /l/ ды әйелдерге қарағанда кем дегенде екі есе жиі дауыстайды. /l/ дауыстылығы кейбір дауыстылар мен дифтонгтардың арасындағы айырмашылықтың жоғалуына себеп болуы мүмкін. EE-де тарихи /l/ алдында дауыстылардың бірігу мысалдары: (as in) – (as in) дауыстылары бірігеді. /l/ дауыстылығы RP (немесе GB, кейбір авторлардың айтуынша, оған ұқсас акцент) тіліне де таралып жатқан сияқты. Коллинз және авторлар: «Традициялық RP тілінде сөйлейтіндер бұл ерекшелікті жақтырмайды, бірақ бұл қазіргі GB ағылшын тілінде болып жатқан ең айқын өзгерістердің бірі».

/t/-глоталдану

Глотализация термині бірнеше түрлі мағынаны білдіреді: ең маңыздылары – глотальді күшейту (немесе преглотализация), онда глотальді жабылу ауыздық жабылумен бірге жүреді, және глотальді алмастыру, онда глотальді жабылу ауыздық дауыстың орнына қойылады. /t/ глотализациясы EE ерекшеліктерін талқылау кезінде ерекше назарға алынса да, /p/, /k/ және /tʃ/ преглотализациясы да RP-да кең таралған, әсіресе басқа дауыссызбен бірге келгенде. Мысалдар: 'popcorn' ['pɒʔpkɔːn], 'electric' [ɪ'leʔktrɪk], 'butcher' ['bʊʔtʃə]. Уэллс EE-ді транскрипциялауда глотальді тоқтату таңбасы [ʔ] қолданылуы мүмкін дейді, егер сөз алдындағы дауыссыз дауыстымен басталса, содан кейін дауыссыз немесе сөз соңы келсе: мысалдар 'bit' [bɪʔ], 'football' [ˈfʊʔbɔo], 'belt' [beoʔ], 'Cheltenham' [ˈtʃeoʔnəm], 'bent' [benʔ], 'Bentley' [ˈbenʔli]. Сондықтан /t/ преглотализациясы RP және EE-де де кездеседі. /t/ глотальді алмастыруы /t/ басқа дауыссыздың алдында пайда болғанда мүмкін. RP-дан мысалдар, онда /t/ глотальді тоқтатумен алмастырылады: 'that table' [ðæʔ 'teɪbəl], 'Scotland' ['skɒʔlənd], 'witness' ['wɪʔnəs]. Глотальді алмастырудың ең жоғары дәрежесі – глотальді тоқтатудың /t/ дауыстылар арасындағы орынды басуы (әдетте алдыңғы дауысты басымды болғанда). Мысалдар: 'not on' [ˌnɒʔ 'ɒn], 'bottle' ['bɒʔo]. Уэллс былай дейді: "сөз ішінде дауыстыдан бұрын глотализация жасау – «дөңгелек» айтылудың белгілі бір түрі: сондықтан EE суы ˈwɔːtə, ал кокниде ˈwɔʊʔə". Ол сондай-ақ толық дөңгеленген дифтонгты (Эссекстен келген кейбір сөйлеушілерде кездеседі) атап көрсетеді, (фонетикалық тұрғыдан немесе).

Иодтың коалесценциясы

Иодтың бірігуі EE тілінде кездеседі: «dune» және «Tuesday» сияқты сөздердегі /dj/ және /tj/ тіркесінің орнына аффрикаттар /dʒ/ және /tʃ/ қолданылуы оларды сәйкесінше «June» және «choose day» сияқты естіртеді. EE тіліндегі көптеген зерттеулер жүргізілген кезде, иодтың бірігуі RP тілінде кең таралмағанмен, қазір RP тіліне негізделген айтылу сөздіктерінде бұл құбылыс қабылданды. Мысалы, Кембридж ағылшын айтылу сөздігінің соңғы басылымы /dʒuːn/ және /tʃuːz.deɪ/ айтылуын артықшылықты деп көрсетеді; ал Лонгман мен Оксфорд айтылу сөздіктері /djuːn/ және /tjuːzdeɪ/ айтылуын бірінші кезекте ұсынады, бірақ /dʒuːn/ және /tʃuːz.deɪ/ айтылуын екінші кезекте де мүмкін деп көрсетеді. Иодтың бірігуінің болуы EE тілін RP тілінен ажыратады деуге болмайды.

th-fronting (тұмсықтылық)

Сонымен, тілдегі "th" дыбысының алға жылжуы, мысалы, Танет аралының тұрғындары Танетті "Планит Фаннит" (Планета Танет) деп атауы арқылы, Естуарлық ағылшын тіліне еніп келе жатыр деген пікір бар. Дегенмен, бұл ерекшелік Естуарлық ағылшынның таралуына дейін Эссекс диалектісінде де кездесетін.

Қолдану

Эстуари ағылшын тілі Англияның оңтүстік-шығысында, әсіресе жастардың арасында кеңінен кездеседі. Ол жұмысшы табының акценті деп есептеледі, бірақ көбінесе төменгі орта таптар да қолданады. 1993 жылы Эстуари ағылшын тілі туралы мақалаға байланысты болған пікірсайыста, Лондондық бір бизнесмен RP-нің жағымсыздық тудыратынын, сондықтан Эстуари ағылшын тілі коммерциялық мақсаттар үшін қазір артықшылыққа ие екенін мәлімдеді. Кейбір адамдар осы акцентті жұмысшы табына жақындасу үшін немесе "қарапайым адам" болып көріну үшін қабылдайды. Осы акценттің әдейі қолданылуы кейде "Мокни" деп аталды. Англияның оңтүстік-шығысындағы орта тапқа жататын жастардың арасында дәстүрлі RP акценттерінен бас тарту кеңінен таралған.

19 ғасырдағы ауылдық ағылшын тілі

Естуар аймағының ескі ауылдық диалектілері Кент және Эссекс облысының шығысы сияқты аймақтарда ең ұзақ сақталды, бұл аймақтар қазіргі Естуар диалектісінің қалыптасуына әсер еткен, сонымен қатар одан ерекшеленетін белгілі бір ерекшеліктерді ертеде-ақ көрсеткен. Ерекше айта кетерлігі, ротикалық айтылым ескі ауылдық ағылшын тілінде Естуар облыстарының көпшілігінде кездесетін, бірақ қазір көбінесе ротикалық емес айтылыммен ауыстырылған еді.