Кіріспе

Темір адам: Бес түнгі балалар хикаясы – 1968 жылы британдық ақын Тед Хьюздің ғылыми-фантастикалық романы. Алғаш рет Ұлыбританияда «Faber and Faber» баспасы Джордж Адамсонның суреттерімен бірге жариялады. Кейбіреулер оны заманауи ертегі деп атайды. Роман белгісіз шығу тегі бар алып «Темір адамның» Англияға күтпеген жерден келуін баяндайды. Ол өнеркәсіптік шаруашылық техникасын жеп, елді қиратқаннан кейін кішкентай ұлмен дос болып, әлемді космостан келген аждаһадан қорғайды. Хьюз бұл әңгімені соғыс және адамдар арасындағы қақтығыстарды сынаудан асып, кейін «Темір әйел» (1993) атты жалғасын жазды. Онда қоршаған ортаға зиян келтіру және ластануға байланысты жаза туралы айтылады.

Әңгіме

Темір адам еш жерден пайда болып, оның сыртқы келбеті егжей-тегжейлі сипатталады. Ол алдымен жартастан құлап түседі, бірақ оның әртүрлі бөліктері өздігінен қайта құралады, алдымен қолы көзін табудан бастап, содан әрі жалғасады. Ол бір құлағын таба алмайды, оны бұрынша теңіз шағалалары ұшырып алып кеткен, сондықтан оны табу үшін теңізге кіреді. Ақырында ол елге оралып, жергілікті шаруашылық техникасымен қоректене бастайды. Шаруалар өздерінің қираған тракторлары мен экскаваторларын тапқанда, олар қызыл жүк көлігін әйел ретінде пайдаланып, тұзақ құрады. Жергілікті бала Хогарт Темір адамды тұзаққа жетеледі. Жоспар сәтті аяқталады, Темір адам тірідей жерленеді. Келесі көктемде Темір адам өздігінен шұңқырдан қазып шығады. Оны жолдан аластату үшін Хогарт Темір адамды металл қоймасына алып келеді, онда ол тойғанады. Темір адам жергілікті тұрғындарға ешқандай қиындық тудырмауға уәде береді, егер оған ешкім қиындық тудырмаса. Уақыт өте келе, Темір адам қоғамның бір бөлігі ретінде қарастырылады. Алайда, аспанды бақылап отырған астрономдар қорқынышты жаңалық ашады: Жер орбитасынан Жерге қарай келе жатқан, аждаһаға ұқсайтын алып ғарыш нысаны. Бұл жаратылыс (кейін "ғарыш жарғанаты періште айдаһар" деп аталды) Австралияға құлайды (оның мөлшері бүкіл құрлықты жабуға жетеді) және адамзаттан оған тамақ беруді талап етеді (кез келген тірі нәрсе), әйтпесе ол күшпен алады. Қорқып, адамдар өз әскерлерін айдаһарды жоюға жібереді, бірақ олардың қарулары оған ешқандай зиян келтірмейді. Темір адам осы жаһандық қауіп туралы естігенде, оның бөлшектеріне ажыратылып, Австралияға тасымалдануға рұқсат береді, онда ол жаратылысты күш сынасына шақырады. Егер Темір адам мұнайдың жалынына жаратылыс Күннің ыстығына төтеп бере алатындай ұзақ уақыт төтеп бере алса, жаратылыс Темір адамның бұйрықтарына мәңгі бағынуға тиіс: егер Темір адам еріп кетсе немесе ғарышқа ұшып кетпес үшін еріуден қорқатын болса, немесе Күннің азабынан қорқатын болса, жаратылыс бүкіл Жерді жұтуға рұқсат алады. Ойынды екі раунд ойнағаннан кейін, айдаһар қатты күйіп, енді қорқынышты көрінбейді. Темір адамның мойнында тек деформацияланған құлақ жапырақшасы ғана көрінеді. Жат жерлік жаратылыс жеңілгенін мойындайды. Оның Жерге не үшін келгенін сұрағанда, айдаһар өзінің бейбіт "жұлдыз рухы" екенін айтады, ол адамзаттың қатыгез соғыстарынан туындаған қызықты көріністер мен дыбыстарға қызығушылық танытқан. Өмірінде ол "көк сфералардың музыкасын" орындаған, оның тегінің үйлесімділігі, ол космосты тұрақты тепе-теңдікте ұстап тұрады. Темір адам айдаһарға Жер тұрғындарына ән айтуды бұйырады, күн батудың артында ұшып, адамзатты бейбітшілікке жетелеуге көмектеседі. Оның музыкасының әсемдігі халықты эгоцентризмнен және соғысуға бейімділіктен ауыртпайды, соның нәтижесінде әлемдегі алғашқы тұрақты бейбітшілік орнатылады.

Баспа ісі

Солтүстік Америкада алғашқы басылымы 1968 жылы Harper & Row баспасы Роберт Надлер салған суреттерімен жарық көрді. Кітаптың негізгі атауы "Темір алып" деп өзгертілді, ал кітап ішіндегі металл адам туралы айтылған жерлер "темір алып" деп түзетілді, бұл Marvel Comics кейіпкері Iron Man-мен шатасуды болдырмау үшін жасалды. Американдық басылымдар да осы тәжірибені жалғастырды, себебі Iron Man көптеген медиа форматтарында қолданылатын франшизаға айналды. 1985 жылы Faber and Faber Эндрю Дэвидсон салған суреттерімен жаңа басылым шығарды, осы үшін Хьюз бен Дэвидсон Курт Машлер сыйлығын, немесе Эмильс сыйлығын жеңіп алды. 1982 жылдан 1999 жылға дейін бұл сыйлық британдық "балаларға арналған, мәтіні мен суреті біріктіріліп, бір-бірін толықтырып, үйлестіретін шығармашылық туындыға" берілді.