Кіріспе

АҚШ-тың федералды заңы

1966 жылы АҚШ-та Ұлттық жол қозғалысы және автокөлік қауіпсіздігі туралы заң қабылданды, ол федералды үкіметке автокөліктер мен жол қозғалысы қауіпсіздігі үшін жаңа стандарттарды белгілеу және басқаруға уәкілеттік берді. Бұл заң автокөліктерге қатысты алғашқы міндетті федералды қауіпсіздік стандарттарын енгізді. Заңға сәйкес Ұлттық тас жол қауіпсіздігі бюросы (қазіргі Ұлттық жол жүрісі қауіпсіздігі басқармасы) құрылды. Бұл заң, 1925 жылдан бері жол апаттарында қаза тапқандар саны 6 есе, көлік құралдары саны 11 есе өскен кезде, жолдардағы көлік санының өсуіне және оның салдарынан болатын қаза және жарақаттарға жауап ретінде үкімет тарапынан жасалған бірқатар шаралардың бірі болды. АҚШ-та автокөлік апаттарынан болатын өлім-жітім көрсеткішінің төмендеуі – 20 ғасырдың маңызды технологиялық жетістігі – АҚШ-тың автокөліктенуіне қоғамдық денсаулық сақтау саласының табысты жауабын көрсетеді.

Тарих

Автомобиль қауіпсіздігіне қатысты жүйелі жұмыстар 1960 жылдары басталды. 1960 жылы жарақаттар салдарынан 93 803 адам қаза тапты; оның 41% автокөлік апаттарымен байланысты болды. 1966 жылы Конгресс пен халық бес жыл бойы көлік құралдарымен байланысты өлім-жітімнің күрт өсуінен қатты алаңдағаннан кейін, Жол қауіпсіздігі заңының қабылдануы Ұлттық жол қауіпсіздігі бюросын (NHSB) құрды, ол кейіннен Ұлттық жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) аталды. Көлік құралдарымен байланысты жарақаттардың алдын алуға жүйелі көзқарас NHSB-нің бірінші директоры Уильям Хэддоннан басталды. Хэддон, қоғамдық денсаулық сақтау дәрігері, стандартты қоғамдық денсаулық сақтау әдістері мен эпидемиологияны көлік құралдарымен және басқа да жарақаттардың алдын алу үшін қолдануға болатынын мойындады. Ол жарақаттарға әкелетін апаттар алдында, кезінде және кейінде «қонақ иесі» (адам), «агент» (көлік құралы) және «орта» (жол) факторлары арасындағы өзара әрекеттестікті анықтады. Апаттың әр кезеңінде анықталған мәселелерді шешу үшін NHSB көлік құралдарымен байланысты жарақаттардың алдын алу мақсатында науқан бастады. 1966 жылдың 9 қыркүйегінде заңға қол қойған президент Линдон Джонсон 29 америкалық сарбаздың соңғы Еңбек күні демалысында қаза тапқанын, ал 614 америкалықтың автокөлік апатынан көз жұмғанын атап өтті. 1966 жылы Жол қауіпсіздігі заңы мен Ұлттық жол және автокөлік қауіпсіздігі заңының қабылдануы федералды үкіметке көлік құралдары мен жолдар үшін стандарттарды белгілеу және реттеуге уәкілеттік берді, бұл тиімді алдын алу үшін қажетті механизм болды. Жол қауіпсіздігі заңы Ұлттық жол қозғалысы және автокөлік қауіпсіздігі туралы заңмен бірге Федералды автокөлік қауіпсіздігі стандарттарын ұлттық деңгейде қабылдауға әкелді. Бұл міндеттен кейін көлік құралдары мен жолдардың құрылымында көптеген өзгерістер енгізілді. Көлік құралдарында (жарақаттану факторы) бас тірегі, энергия сіңіретін рульдер, сыныпқа төзімді лобовое стекло және қауіпсіздік белбеулері сияқты жаңа қауіпсіздік мүмкіндіктері пайда болды. Жолдар (орта) жақсартылды: қисындарды жақсырақ белгілеу (шекара және орталық сызықтар, сондай-ақ шамдар), сынғыш белгілер мен бағаналарды пайдалану, жарықтандыруды жақсарту, қарсы бағыттағы қозғалыс қатарын бөлетін кедергілер мен қоршауларды орнату. Нәтижелер тез байқалды. 1970 жылға қарай көлік құралдарымен байланысты өлім-жітім көрсеткіші қоғамдық денсаулық сақтау көрсеткіші (100 000 адамға шаққандағы өлім-жітім) және жол қауіпсіздігінің көрсеткіші (бір көлік құралына шаққандағы өлім-жітім) бойынша төмендеді. Үкімет пен қоғамның көлік қауіпсіздігіне қажеттілігін мойындауы федералды және мемлекеттік үкіметтердің, академиялық мекемелердің, қоғамдық ұйымдардың және өнеркәсіптің бағдарламаларын бастауға түрткі болды. NHTSA және АҚШ Көлік министрлігіне қарасты Федералды жолдар басқармасы 1960 жылдардан бері жол қозғалысы және жол қауіпсіздігі саласында ұлттық басшылықты қамтамасыз етіп келеді. Мемлекеттік және жергілікті билік көлік құралдары мен жолдардың қауіпсіздігіне, жүргізушілерді лицензиялау және тексеруге, көлік құралдарын тексеруге және жол қозғалысын реттеуге қатысты заңдарды қабылдады және орындады. Бұл төмендеуге ықпал еткен факторлар: ішімдік ішіп, көлік жүргізудің қауіптілігі туралы халықтың хабардарлығының артуы, жаңа және қатаң мемлекеттік заңдар, құқық қорғау органдарының күшейтілген бақылауы, ең төменгі заңды ішімдік ішу жасының көтерілуі, қауіпсіз саяхатты ұсынатын алдын алу бағдарламалары (мысалы, такси және қоғамдық көлік), тағайындалған жүргізушілер, алкогольді жауапкершілікпен беру тәжірибесі және жан басына шаққандағы алкоголь тұтынудың төмендеуі. Жас жүргізушілердің көлік қауіпсіздігін арттыруға ықпал еткен стратегиялардың қатарында кәмелетке толмаған жастардың арасында алкогольді ішімдіктерді сатып алуды шектеу туралы заңдар бар. Педестрлер: 1975 жылдан 1997 жылға дейін педестрлердің қаза болу көрсеткіші 41% төмендеді, 1975 жылы 100 000 адамға шаққанда 4 адамды құрады, ал 1997 жылы – 2,3 адамды құрады, бірақ көлік құралдарымен байланысты өлім-жітімнің 13% құрайды. Біріншілік заңдар қабылданғаннан кейін қауіпсіздік белбеулерін пайдалану 1,5-4,3 есеге өсті, ал көлік құралдарымен байланысты өлім-жітім 13-46% төмендеді. 1975 жылдан 1997 жылға дейін 5 жасқа дейінгі балалар арасындағы өлім-жітім 30% төмендеді, 100 000 адамға шаққанда 3,1 адамды құрады, бірақ 5-15 жас аралығындағы балалар арасындағы өлім-жітім тек 11-13% төмендеді. Сонымен қатар, ата-аналар балалар орындықтарына тым үлкен, бірақ ересектердің иық белбеуіне қауіпсіз түрде бекітілуі үшін жеткілікті емес балаларға арналған күшейткіштердің қажеттілігін мойындамады.