Кіріспе

Breguet Br.1150 Atlantic – француздық Breguet Aviation авиациялық компаниясы жасаған және өндірген ұзын қашықтықтағы теңіздік патрульдік ұшақ. 1958 жылғы НАТО талаптарына жауап ретінде, Lockheed P2V Neptune ұшағын алмастыру мақсатымен жасалған Breguet ұсынысы, бірнеше бәсекелес ұсыныстардан басымдық алды. Atlantic ұшағын өндіру үшін Société d'Étude et de Construction de Breguet Atlantic (SECBAT) көпұлтты консорциумы құрылды. 1963 жылы 60 Atlantic ұшағына – 40 Франция үшін және 20 Германия үшін алғашқы тапсырыс қабылданды. Экспорттық клиенттерден қосымша тапсырыстар да келіп түсті. Ұшақ 1965 жылы алғаш рет операциялық қызметке енгізілді. Atlantic ұшағы бірнеше елдерде пайдаланылды, көбінесе барлау және суастына қарсы күрес сияқты теңіздік міндеттерді орындады. Atlantic әуеден жерге соққы беру миссияларын орындау үшін де қару-жарақ тасымалдай алады; сонымен қатар, шағын саны ELINT операцияларын жүргізуге жабдықталған. Жаңартылған нұсқасы, Atlantique 2 немесе ATL2, 1980 жылдары Dassault Aviation компаниясы француз теңіз күштері үшін өндірді. 1990 жылдары тағы да жетілдірілген Atlantique 3 моделі ұсынылды, бірақ ол құрылмады. Atlantic ұшағын пайдаланған басқа елдердің қатарында Германия теңіз күштері, Италия әуе күштері, Пәкістан теңіз күштері және Нидерланд Корольдік теңіз күштері бар.

Даму

1958 жылы НАТО Lockheed P2V Neptune ұшағын алмастыратын ұзақ қашықтықты теңіздік патрульдеу ұшағына техникалық талаптарды жасады, ал Breguet компаниясының Br 1150 жобасы жыл соңында бәйгеде жеңімпаз деп таңдалды. Атлантиканы әзірлеу және құрастыру үшін Société d'Étude et de Construction de Breguet Atlantic (SECBAT) атты көпұлтты консорциум құрылды. Бірінші прототип 1961 жылғы 21 қазанда Тулуза қаласында алғашқы рейсін жасады, екінші прототип 1962 жылғы 25 ақпанда ұшты, содан кейін 1963 жылғы ақпанда және 1964 жылғы қыркүйекте ұзын фюзеляжы бар екі алдын ала өндіріс ұшағы ұшты. 1963 жылы алғашқы 60 Атлантикке тапсырыс берілді, оның 40-ы Францияға, 20-сы Германияға, ал жеткізілім 1965 жылы басталып, 1968 жылға дейін жалғасты. Нидерланды тоғыз, ал Италия он сегіз Атлантикке тапсырыс берген кезде өндіріс желісі тоқтатылды. Бұл екінші партиядағы ұшақтар 1972 жылдан 1974 жылға дейін жеткізілді. 1978 жылы француз үкіметі Atlantic Nouvelle Génération (кейіннен басқа елдерден тапсырыс болмағандықтан Atlantique 2 деп аталды) Атлантиканың жаңа, жаңартылған нұсқасын әзірлеуге рұқсат берді. Жаңа ұшақтың корпусы мен қозғалтқыштары көп өзгермесе де, жабдықтары мен авиациялық электроникасы айтарлықтай жаңартылды: жаңа радар, жаңа гидролокатор процессор, жаңа тактикалық компьютер және мұрынның астына орнатылған алға қаратылған инфрақызыл камера мұнарасы қосылды. Сонымен қатар, Exocet зымыранын тасымалдау мүмкіндігі де болды. Екі прототип Atlantique 2 ұшағы қолданыстағы Атлантиктерді қайта жабдықтау арқылы жасалды, олардың біріншісі 1981 жылғы 8 мамырда алғашқы рейсін жасады. Atlantique 2 өндірісіне 1984 жылғы 24 мамырда рұқсат берілді. 2012 жылы Atlantique 2 ATL2 деп қайта аталды, сол кезде Францияда барлығы 22 ұшақ қолданыста болды. 2012 жылы 18 француздық Атлантик ұшағына екі кезеңде типтің тиімділігін арттыру мақсатында жаңартулар жасалды, бірінші кезеңде ескірген мәселелер шешілді, ал екінші кезеңде жаңа мүмкіндіктер қосылды. Патшалық Әуе Күштерінің Теңіздік Патрульдеу Ұшақтарын (RMPA) ауыстыру конкурсына жаңартылған Atlantique 3 ұшағы ұсынылды, бірақ 1996 жылы Қорғаныс министрлігінің шенеуніктері ұсыныстың сәтті болуы екіталай екенін айтқаннан кейін ол кері тартылды, конкурста BAE Systems Nimrod MRA4 ұшағы жеңіске ие болды. Atlantique 3 ұшағында әртүрлі авиациялық электроника жаңартулары, соның ішінде екі адамдық шыны пилот кабинасы болжанатын. Жаңа Dowty өндірісіндегі алты пернелі композиттік винттерді қозғау үшін жаңартылған Allison AE2100H турбовинт қозғалтқыштарының пайдаланылуы қуатын шамамен 10%-ға арттырып, жанармай тұтынуын 15%-ға төмендетуі мүмкін еді. 1996 жылдың соңында Dassault (1970 жылдары Breguet компаниясымен бірігіп, Атлантик жобасын иеленген) Atlantique 3 ұшағын Германияға, Италияға және Францияға ұсынуды жоспарлаған. 2005 жылы Dassault Atlantique 3 ұшағының маркетингтік жұмыстарын тоқтатты, оның орнына теңіздік патрульдеу ұшағы ретінде Dassault Falcon 900 корпоративтік ұшағының нұсқасын насихаттауды жөн көрді.

Дизайн

Breguet Br.1150 Atlantic – екі қозғалтқышты, ортаңғы қанатты моноплан, «қос көпіршік» фюзеляжы бар; жоғарғы бөлігі қысыммен жабдықталған экипаж бөлімін, ал төменгі бөлігі 9 м (27 фут 6 дюйм) ұзындығындағы қару-жарақ бөлімін қамтиды, қару-жарақ бөлімінің арт жағында сонобуй түтіктері орналасқан. Радарлық сканер фюзеляж астындағы қайта тартылатын радиолокаторда орналасқан, ал магниттік аномалияны анықтаушы құрылғы артқы бамперде орналасқан. Ол Rolls Royce Tyne турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықталған. Atlantic ұшағының конструкциясында алюминий толығымен қолданылады; теңіздік ортаның факторларына байланысты коррозия айқын проблема болып табылады. Atlantic өз мақсатына қарай жобаланған, ескі үлгілерді қайта жаңартудың немесе өзгертудің орнына. Atlantic ұшағының негізгі міндеті – су асты және су үсті соғысы, сондай-ақ іздеу-құтқару, мина қою және анықтау, және ұзақ қашықтықта теңіздік бақылау сияқты қосымша міндеттерді атқарады. Atlantic ұшағы 8 данаға дейін бағытталған ASW торпедаларын, мысалы Mk 46 Torpedo, 12 тереңдік зарядын немесе екі AM.39 Exocet кемеге қарсы зымыранын тасымалдай алады. Немец Atlantic ұшақтары көбінесе тек Mk 46 торпедаларын тасыды және қызмет етуінің соңғы жылдары қарусыз ұшты. Италиялық Atlantic ұшақтары НАТО ұсынған ядролық бомбалармен мерзімді түрде жарақтандырылды. Францияда 18 модернизацияланған Atlantique ATL2 ұшағы түрлі жаңа авиациялық жабдықтармен және борттық сенсорлармен жабдықталған. Бұл жүйелерге Dassault Rafale үшін әзірленген RBE2 AA белсенді электрондық сканерленген массивтік радарынан алынған Searchmaster, жаңа цифрлық акустикалық өңдеу жүйелері, Thales өндірген «дос немесе жау» сәйкестендіру жүйесі және DCNS әзірлеген LOTI (Logiciel Opérationnel de Traitement de l'Information) ұрыс миссиясы бағдарламалық жасақтамасы кіреді. Немец Marineflieger 1963 және 2005 жылдар аралығында Atlantic ұшақтарының паркін пайдаланды. Бұл ұшақтардың бір бөлігі SIGINT жұмысына арналған және Нордхольц әскери-әуе базасында орналасқан. Салқын соғыс кезінде олар Балтық теңізі мен Шығыс Германиямен шекара бойымен ұшып жүрді; бұл рейстерде неміс экипаждарымен қатар американдық және британдық барлау қызметкерлері де болды. 1990 жылдары Германия SIGINT Atlantic ұшақтарын Югославияға БҰҰ-ның эмбаргосын бақылау және 1999 жылы Косово соғысы кезінде барлау ұшулары үшін пайдаланды. 1992 жылы Германия теңіздік патрульдеу рөлінде Atlantic ұшақтарын ауыстыруды қарастырды, модернизацияланған Atlantic 2 ауыстырудың басты үміткері деп есептелді. 1996 жылы Atlantic паркінің қызмет ету мерзімін тағы он жылға ұзартуға мүмкіндік беретін өмірді ұзарту бағдарламасының пайдасына ауыстыру жоспары кейінге шегерілді. Германия ақырында Atlantic ұшақтарын Нидерландыдан сатып алынған Lockheed P-3 Orion ұшақтарымен ауыстыруды шешті. Бірнеше неміс Atlantic ұшақтары музейлерге тапсырылды, соның ішінде Берлин Гатов әскери тарих мұражайына және Нидерландыдағы Состерберг қаласындағы Голландия әуе күштері мұражайына. 1960 және 1970 жылдары Atlantic ұшағы Lockheed P-3 Orion ұшағымен бәсекелесті, ол Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз күштерінің келесі су астына қарсы ұшағы ретінде таңдалды. Таңдау процесі кезінде Lockheed Corporation парақорлыққа қатысқан деген айыптар тағылды, нәтижесінде Atlantic ұшағы таңдалды. Алайда, жоспарланғаннан аз Atlantic ұшақтары сатып алынды; Нидерландының тоғыз ұшақты паркінің үш Atlantic ұшағы Атлант мұхиты үстіндегі миссиялар кезіндегі бірнеше апаттар салдарынан жоғалды. Бұл апаттар 1981 жылы ұшақтың жұмысын тоқтатуға және оны P-3 Orion ұшағымен ауыстыруға әкеп соқты. 1999 жылғы Косово соғысына НАТО-ның араласуы кезінде француздық Atlantic ұшақтары ұрыс аймағының үстінен бақылау ұшуларын жүргізді; Сербия әуе кеңістігіндегі ұшулар қарусыз ұшақтармен жүргізілді. 1973 жылы 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысынан кейін Пәкістан әскери-теңіз күштері Франциядан үш Atlantic ұшағын сатып алуды шешті. 1999 жылы Пәкістан әскери-теңіз күштерінің Atlantic ұшағы Үндістанның әуе қорғанысын тексеру кезінде қасақана түрде Үндістан әуе кеңістігіне кірді, содан кейін Үндістанның Әуе күштері МиГ-21FL ұшағымен тоқтатылып, атып түсірілді, себебі Atlantic ұшағы нұсқауларды елемеді және Үндістан базасына қонуға мәжбүрлеу әрекеттеріне кедергі келтірді. Бұл оқиға «Atlantique оқиғасы» деп аталды. 36 жыл қызмет еткеннен кейін, Пәкістанның қалған Atlantic ұшақтары 2012 жылдың қыркүйегінде, оларды ауыстыру үшін P-3 Orion ұшақтары келгеннен кейін ресми түрде зейнеткерлікке шығарылды. 2009 жылы бірнеше француздық Atlantic ұшақтары апатқа ұшыраған Air France 447 рейсін табу үшін көпұлттық іздеу жұмысына қатысу үшін Дакарға, Сенегалға жіберілді. 2013 жылдың қаңтарында француздық теңіз күштерінің Atlantique 2 ұшақтары Солтүстік Малидегі «Serval» операциясы кезінде жердегі нысаналарды шабуылдау үшін пайдаланылды; француздық Atlantic ұшақтары Мали үкіметін құлатуға тырысқан Малидің исламишіл экстремистеріне қарсы бірнеше лазерлік басқарылатын GBU 12 бомбаларын тастады. Операция кезінде Atlantic ұшақтары барлау, бақылау және талдау (ISR) платформасы ретінде де қызмет етті, EADS Harfang сияқты басқа ұшқышсыз әуе кемелерінен айырмашылығы, тұрақты қатысуды қамтамасыз етті. 2015 жылы Atlantique 2 ұшақтары Иракқа «Chammal» операциясының басында Ирак және Левант Ислам мемлекетіне (ИМ) қарсы жұмыстарға жөнелтілді, бастапқыда ISTAR және алдыңғы бақылау миссияларын орындады. 2015 жылдың 19 тамызында Atlantique 2 ұшағы екі Mirage 2000 ұшағымен бірге миссия орындады және операцияның алғашқы шабуылдық миссиясы аясында басқару және бақылау ғимаратына GBU 12 бомбасын тастады. Францияның әскери операциялары 2015 жылдың қыркүйегінде Сирияға кеңейген кезде, Atlantic ұшақтарының Біріккен Араб Эмираттарындағы базасынан алыс қашықтығы Dassault Rafale сияқты қысқа қашықтықтағы ұшақтардың орнына барлау операцияларын жүргізу үшін пайдаланылды.