Кіріспе
1762–1804 жылдар аралығында Тибеттің рухани жетекшісі болған Джампхел Гьяцзо (1758–1804) Тибеттің 8-ші Далай-ламасы еді. 1758 жылы оңтүстік-батыс Тибеттің Жоғарғы Ү Цанг аймағындағы Лхари Ганг (Тоб ргьял Лха ри Ганг) деген жерде дүниеге келді. Оның әкесі Сонам Дхаргье, анасы Фунтсок Вангмо бастапқыда Кам аймағынан шыққан. Олар Гесар жырларының басты кейіпкерлерінің бірі – Дхрала Цегьялдың алыс туыстары еді.
Jamphel Gyatso (1758–1804) was the 8th Dalai Lama of Tibet. Born in 1758 at Lhari Gang (Tob rgyal Lha ri Gang) in the Upper Ü Tsang region of southwestern Tibet his father, Sonam Dhargye and mother, Phuntsok Wangmo, were originally from Kham. They were distant descendants of Dhrala Tsegyal, who was one of the major heroes of the Gesar epic.
Дәстүрлі тарих
Ол Лхасаға жеткізіліп, су жылқысы жылының 7-ші айында (1762) Потала сарайында тибет халқының басшысы ретінде таққа отырғызылды. Ол кезде оның жасы бес (батыс есебімен төрт) болған. Таққа отырғызу рәсімін Демо Тулку Жамфел Еши басқарды, ол Далай-ламалардың кәмелетке толмаған кезінде өкілдік еткен регенттер тізімінің алғашқысы болды. Салтанатты рәсім "Екінші Поталаның санадан тыс ғибадатханасында" өтті. Елді регенттер 1784 жылға дейін басқарды, содан кейін регент Қытайға елші ретінде жіберілді, ал Далай-лама 1790 жылға дейін жеке басқарды, осы жылы регент Жампхел Гьяцогоға көмектесу үшін оралды. 1788 жылы непалдық жүн саудагерлерімен қақтығыс болды, нәтижесінде Гуркхалармен шайқас орын алды. 1790 жылы Гуркхалар Оңтүстік Тибетке шабуыл жасап, Нья Нанг және Ки Дронг сияқты бірнеше провинцияны басып алды. Шигацзе қаласы мен Ташильхунпо монастыры жаулап алынып, тоналды, бірақ 1791 жылы Цин әулеті Тибетке әскер жібергеннен кейін Гуркхалар Непалға кері шегінді. 1796 жылы Цин әулеті мен Гуркхалар арасында бейбіт келісімге қол қойылды.
Норбулинка паркі мен Жазғы сарай және басқа да іс-шаралар
Ол 1783 жылы Лхасаның шетінде Норбулинка паркі мен Жазғы сарайды салды. Сонымен қатар, Оңтүстік Тибет халқы үшін тамаша мыс Будда мүсінін жасауды тапсырды, ол 1960 жылдары Үндістанға әкелінді және қазір Үндістанның Дхарамсала қаласындағы Тибеттік еңбектер мен мұрағаттар кітапханасында сақтаулы тұр.
Кейінгі өмірі
Ол - қарапайым және ойлы адам болған, уақытша дүниелік мәселелерге қызығушылығы шамалы еді. 45 жасқа [батыс есебі бойынша 44 жасқа] жеткенімен, өмірінің көп бөлігін регенттің басқаруына жүктеуге дайын болды. Ол 1804 жылы 47 жасында (батыс есебі бойынша 46 жасында) дүние салды.
Түсініктемелер
Кхетсун Сангпо Ринпоче. (1982). "Сегізіншіден он екінші Далай ламалардың өмірі мен заманы". "Тибет журналы". VII том, 1 және 2 нөмірлер. 1982 жылғы көктем/жаз, 47–48 беттер. https://web.archive.org/web/20051213024822/http://www.dalailama.com/page.51.htm