Жон Петерік: Орталық Африка саяхаттары мен Нил салаларын зерттеуі

Кіріспе

Джон Петерик (1813 – 15 шілде 1882) – Уэльстік саяхатшы, саудагер және Шығыс-Орталық Африкадағы консул.

Өмір

Ол Гламморганширде дүниеге келді және тау-кен инженері мамандығын қабылдады. 1845 жылы ол Мехмет Әлидің қызметіне кіріп, Жоғарғы Мысыр, Нубия, Қызыл теңіз жағалауы мен Кордофанды көмір іздеудің сәтсіз әрекеттерімен зерттеді. 1848 жылы Петерик Мысыр қызметінен кетіп, Кордофанның астанасы Эль-Обейдке саудагер болып орналасты, негізінен шайтан майға сауда жасады. Ол сол кезде Судан үшін британдық консулдық агенті болып тағайындалды. 1853 жылы ол Хартумға қайта көшіп, пил сүйегі саудасымен айналысты. Ол сол кезде беймәлім болған Бахр-эль-Газал аймағында кеңінен саяхат жасады, Юр өзенін, Яло және Бахр-эль-Газал өзенінің басқа салаларын зерттеді. 1858 жылы ол Ниам-Ниам еліне жетті. Оның табиғат тарихына қосқан үлесі зор болды. Петерик 1859 жылы Англияға оралды, онда ол Нилдің бастауын табу үшін экспедиция ұйымдастырып жатқан Дж.Х.Спейкпен танысты. Англияда Петерик үйленді және өзінің саяхаттары туралы еңбек жариялады. Ол 1861 жылы әйелімен бірге Суданға консул шенімен оралды. Оған Корольдік географиялық қоғам, капитан Спейк пен Грантқа көмек жеткізу үшін Гондокороға сапар жасау міндетін тапсырды. 1862 жылы Петерик Гондокороға қайықпен жетті, бірақ Спейк пен Грант әлі келмеген еді. Олармен байланыс орнату үшін оңтүстіске қарай күш жіберіп, тапсырманы сәтті орындағаннан кейін, мырза және ханым Петерик Бахр-эль-Газалда тағы бір сапар жасады, өсімдіктер мен балықтардың маңызды коллекцияларын жинады. Олар 1863 жылғы ақпанда Гондокороға (олардың дүкендері бар қайықтарының бірі орналасқан) Спейк пен Грант келгеннен кейін төрт күн өткен соң жетті, олар сол кезде мырза (кейін Сэр) Сэмюэл Бейкердің қонақжайлығын қабылдаған еді. Кейін Спейк Петерикті міндеттемелерін орындамағаны үшін айыптады. Спейк және Хартумдағы ақ халықтың өкілдері Петерикті құл саудасына қатысқан деп айыптады. Бұл еуропалықтардың Петериктің коммерциялық қызметіне араласуынан туындаған болуы мүмкін; құлдық жергілікті экономикамен тығыз байланысты болды. Петериктің жеке бизнесі құл саудагерлерімен ынтымақтастықты қамтыды; ол құл саудасын тоқтатуға да күш салды. Осы күрделі жағдайға қарамастан немесе соның салдарынан сол кездегі сыртқы істер министрі Эрл Расселл 1864 жылы Хартумдағы британдық консулдықты жапты. Петериктің беделі мен қаржысына ауыр соққы тиді. 1865 жылы Петериктер Англияға оралды, ал 1869 жылы "Орталық Африкадағы саяхаттар және Батыс Ніл салаларын зерттеу" атты еңбегін жариялады, онда ол Спейк дауының мән-жайларын баяндады. Петерик 1882 жылғы 15 шілдеде Лондонда қайтыс болды.

He was born in Glamorganshire, and adopted the profession of mining engineer. In 1845 he entered the service of Mehemet Ali, and was employed in examining Upper Egypt, Nubia, the Red Sea coast and Kordofan in an unsuccessful search for coal. In 1848 Petherick left the Egyptian service and established himself at El Obeid, the capital of Kordofan, as a trader, dealing largely in gum arabic. He was at the same time made British consular agent for the Sudan. In 1853 he moved again to Khartoum and became an ivory trader. He travelled extensively in the Bahr el Ghazal region, then almost unknown, exploring the Jur River, Yalo and other affluents of the Bahr el Ghazal river. In 1858 he penetrated to the Niam Niam country. His additions to the knowledge of natural history were considerable. Petherick returned to England in 1859 where he made the acquaintance of JH Speke, then arranging for his expedition to discover the source of the Nile. While in England Petherick married, and published an account of his travels. He returned to the Sudan in 1861, accompanied by his wife and with the rank of consul. He was entrusted with a mission by the Royal Geographical Society to convey to Gondokoro relief stores for captains Speke and Grant. Petherick got boats to Gondokoro in 1862, but Speke and Grant had not arrived. Having arranged for a native force to proceed south to get in touch with the absentees, a task successfully accomplished, Mr and Mrs Petherick undertook another journey in the Bahr el Ghazal, making important collections of plants and fishes. They regained Gondokoro (where one of their boats with stores was already stationed) in February 1863, four days after the arrival of Speke and Grant, who had meantime accepted the hospitality of Mr (afterwards Sir) Samuel Baker. Speke later publicly accused Petherick of failing to fulfill his commitment. Speke and members of the white community in Khartoum also accused Petherick of involvement in the slave trade. In this the Europeans may perversely have been motivated by Petherick's interference in their commercial activities; slavery was deeply entwined with the local economy. Petherick's own business involved collaboration with slavers; he also made some efforts to disrupt slave trading. Despite or because of the complex reality Earl Russell, then secretary for foreign affairs, abolished the British consulate at Khartoum in 1864. Petherick's reputation and finances were badly damaged. In 1865 the Pethericks returned to England, and in 1869 published Travels in Central Africa and Explorations of the Western Nile Tributaries, in which he set out the details of the Speke controversy. Petherick died in London on 15 July 1882.