Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хайдрек немесе Хайдрекр (көне скандинав тілінде: Heiðrekr) – Сиқырлы қылыш Тирфинг туралы аңыздағы маңызды кейіпкерлердің бірі. Ол «Гервар сагасында» және, мүмкін, «Видситте» оның ұлдары Ангантир (Инкгентео) және Хлод (Хлиф) және Хлодтың анасы Сифка (Сифека) есімдерімен бірге кездеседі. Этимологиясы «heiðr» – «абырой», ал «rekr» – «билеуші, хан» деген мағына береді.
Heidrek or Heiðrekr (Old Norse: ) is one of the main characters in the cycle about the magic sword Tyrfing. He appears in the Hervarar saga, and probably also in Widsith, together with his sons Angantyr (Incgentheow) and Hlöð (Hlith), and Hlöð's mother Sifka (Sifeca). The etymology is heiðr, meaning "honour", and rekr, meaning "ruler, king".
Жастық шақ
Хайдрек – Хофунд патшасы мен оның әйелі Гервордың ұлы еді. Анасы сияқты, жастық шағында ол да жаман мінезді және зорлыққа бейім болды. Оны түзету үшін Ғаттың дана патшасы Гисур тәрбиеледі, бірақ бұл оның мінезін жақсартпады. Бір күні ата-анасы той беріп отырғанда, Хайдрек шақырылмастан, түн ортасында келді де, жанжал шығарып, ол кісі өлтіруге әкеп соқты. Әкесі, Хофунд патша, Хайдректі өз патшалығынан қуды, бірақ Гервор ұлына деген Хофундтың ашуын басуға бар күшін салды.
Heidrek was the son of king Höfund and his wife Hervor, a shieldmaiden. Like his mother in her youth, he was ill natured and violent. To amend this, he was raised by the wise Geatish king Gizur, but this did not improve his disposition. One day, when his parents were having a banquet, Heidrek arrived uninvited and late at night, he started a quarrel which ended in manslaughter. His father, King Höfund, banished Heidrek from his kingdom, although Hervor did her utmost to soften Höfund's feelings against his son.
Кету
Гервор ұлына Тайфинг атты қылышты жасырын берді, оған қоштасып, ал оның інісі Ангантир біраз уақыт оны сүйреп жүрді. Олар біраз жол жүрген соң, Хайдрек қылышқа көз тастағысы келді. Ол қылышты қабынан шығарғанда, ергежейлілер қылышқа салған қарғыс салдарынан інісін өлтірді.
Hervor secretly gave her son the sword Tyrfing as she bade him farewell, and his brother Angantyr kept him company for a while. When they had walked for some time, Heidrek wanted to have a look at the sword. Since he had unsheathed it, the curse the dwarves had put on the sword made him kill his brother.
Қиын оқиғалар
Бірде Хайдрек әміршісін өлтірген тұтқынды алып бара жатқан қарауылмен кездесті. Ол әкесінің кеңесін есіне алып, қылмыскерді сатып алуға шешім қабылдады. Содан кейін ол жолын жалғастырып, жолдасын өлтірген қарақшыны алып бара жатқан қарауылмен кездесті. Сол сияқты, Хайдрек те әкесіне бағынбау үшін оның өмірін сатып алды. Көп ұзамай Хайдрек Ридготаландқа келді, гот патшасы Харальдтың қызметіне кіріп, оның екі бүлікші жауынгерін өлтірді. Бұл оған гот патшалығының жартысын және патшаның қызы Хельганы сыйлады. Хайдрек пен Хельганың ұлы дүниеге келді, оған Хайдрек әкесі мен атасының құрметіне Ангантир деп ат қойылды. Осы кезде ескі патша Харальдтың Хафдан есімді ұлы туды. Өкінішке орай, Ридготаландта егін нашар өсіп, ашаршылық басталды. Годарлар (язық дін қызметкерлері) жақсы егін алу үшін патшалықтың ең асыл жас жігітін Одинге құрбандыққа шалу керектігіне келісті. Бірден адамдар қай ханзада ең асыл екені туралы дауласа бастады, сондықтан олар Глессисвеллир патшасы Хофундтан кеңес сұрады. Патша Хофунд ең асыл ханзада Ангантир (өзінің немересі) екенін шешті. Ол Хайдрекке патша Харальдтан өз ұлын құрбан еткені үшін гот әскерінің жартысын өзіне беруін сұрауды тапсырды. Патша Харальд осыған келісті. Бірақ Хофунд Ангантирді құрбандыққа шалуға дайындалғанда, Хайдрек қарсылық білдіріп, Ангантирдің орнына патша Харальд пен оның ұлы Хафданды қабылдаса, Одиннің көңілі толатынын айтты. Содан кейін Хайдрек гот әскерінің жартысымен төңкеріс жасап, Тирфингтің көмегімен патша Харальдты және оның ұлын өлтірді. Оның әйелі Хельга бұл жаңалықты естігенде, дарға асылып өз-өзіне қол жұмсады.
After a while, Heidrek met a patrol moving a prisoner who was to be executed because he had murdered his master. He remembered his father's advice and resolved to buy the criminal. Then he continued his journey and met a patrol moving a scoundrel who had killed his comrade. Likewise, Heidrek bought the man's life in order to disobey his father. Soon, Heidrek arrived in Reidgotaland, entered the Gothic king Harald's service, and disposed of two rebellious jarls for him. This earned him half the Gothic kingdom and the king's daughter, Helga. Heidrek and Helga had a son who was named Angantyr after Heidrek's brother and grandfather. During the same time old King Harald had a son who was named Halfdan. Unfortunately, Reidgotaland was struck with bad crops and starvation. The goðar (heathen priests) determined that they must sacrifice the most noble young man of the kingdom to Odin in order to restore good crops. Immediately, people started to quarrel about which of the princes was the most noble, and so they asked king Höfund of Glæsisvellir. King Höfund decided that it was Angantyr (his own grandson) who was the most noble prince. Höfund also told Heidrek to ask King Harald that in recompense for sacrificing his own son, he should receive half the Gothic army as his own. King Harald agreed to this. However, when Höfund called for a thing in order to sacrifice Angantyr, Heidrek objected and said that Odin would be happy if instead of Angantyr, he received King Harald and his son Halfdan. Then, Heidrek made a coup d'état with his half of the Gothic army, using Tyrfing to kill King Harald and his son. When his wife Helga heard the news, she committed suicide by hanging herself.
Готтардың патшасы
Гейдрек әскерін Готия патшалығын бағындыру үшін қолданды және қатыгез күшпен билік жүргізді. Ол ғұндардың патшасы Хумлиді жеңіп, оның қызы Сифканы тұтқынға алып, зорлады. Ол жүкті болған соң, әкесінің патшалығына қайтарылды, онда ол Хлёд есімді ұл тауып алды. Гейдрек саксон патшасы Акедің қызы Олофқа үйленді. Ол жиі үйіне барып, туыстарын көруді сұрайтын, ал Гейдрек әкесінің кеңесін есінде ұстағандықтан, әрқашан қуана келісім беретін. Бірақ бұл стратегия ақылға сыймас болып шықты, себебі бір күні ол әйелін туыстарының арасында көру үшін Саксонияға сапар шекті. Ол оны сары түсті құлдың құшағында тапты және дереу одан ажырасты. Оның орнына ол хунндық ханшайымға ұқсас Сифка есімді фин қызына үйленді. Бір күні олар Гардарики патшасы Роллагқа қонаққа барды. Әкесінің берген төртінші кеңесіне қарсы тұрып, ол Сифкаға бір құпияны айтып, одан ешкімге жарияламауға ант беруін сұрады. Ол құпия – ол аң аулау кезінде патша Роллагтың ұлын қазақстандық түрде өлтірген. Әрине, Сифка дереу патша Роллагқа жүгіріп, құпияны айтты, осының салдарынан Роллаг Гейдректі тұтқынға алып, оның барлық серіктерін өлтірді. Оны байлаған екі адам – ол бұрын дарға асылудан құтқарған екі қылмыскер еді. Патша Роллаг Гейдректі тірідей өртемекші болғанда, ханзаданың әлі тірі екені және Гейдрек кінәсіз екені хабарланды. Роллаг кешірім сұрап, Гейдрекке өзінің қызы Гергердті сыйға берді. Гейдрек пен Гергердтің жаңа ғана қайтыс болған анасының құрметіне Гервор деп аталған қызы дүниеге келді. Бұл Гейдрек үшін бейбітшілік дәуірінің басталуы болды. Саяхат барысында Гейдрек Карпат тауларында (Harvaða fjöllum, cf. Гримм заңы) орналасты. Оның қасында сегіз атты құл болды, және Гейдрек ұйықтағанда, құлдар оның шатырына кіріп, Тирфингті алып, Гейдректі өлтірді. Бұл Тирфингтің жасаған үш зұлым ісінің соңғысы еді. Гейдрек ұлы Ангантир құлдарды ұстап, өлтіріп, сиқырлы қылышты қайтарып алды, бірақ лағынет тоқтады.
Heidrek used his army to subjugate the Gothic kingdom and ruled with brutal force. He defeated Humli, the king of the Huns, and captured his daughter Sifka, whom he raped. When she became pregnant, she was sent back to her father's kingdom, where she bore a son who was named Hlöd. Heidrek married Olof, the daughter of Åke, the King of the Saxons. She often asked to go home to visit her family, and since Heidrek remembered his father's advice, he always gladly consented. This would turn out to be an unwise strategy, because one day he made the journey to Saxony in order to see his wife among her family. He found her in the arms of a blond thrall and immediately divorced her. Instead, he married a girl from Finland who was named Sifka, like the Hunnic princess. One day, they were visiting king Rollaug of Gardariki. To oppose a fourth word of advice given by his father, he told Sifka a secret and asked her to swear an oath never to tell anyone. The secret was that he had accidentally killed King Rollaug's son in a hunting accident. Naturally, Sifka immediately ran to King Rollaug and told him the secret, which caused King Rollaug to capture Heidrek and to kill all of his retinue. The two men who bound him were none other than the two culprits he had saved from the gallows. When king Rollaug was about to burn Heidrek alive, someone broke the news that the prince was still alive and that Heidrek was innocent. Rollaug apologized and in recompense for Heidrek's losses he gave him his own daughter, Hergerd. Heidrek and Hergerd had a daughter who was named Hervor, the shieldmaiden, after his mother who had just died. This was the beginning of a time of peace for Heidrek. During a voyage, Heidrek camped at the Carpathians (Harvaða fjöllum, cf. Grimm's law). He was accompanied by eight mounted thralls, and while Heidrek slept, the thralls broke into his tent, took Tyrfing and slew Heidrek. This was the last one of Tyrfing's three evil deeds. Heidrek's son Angantyr caught the thralls, killed them and reclaimed the magic sword, but the curse had ceased.