Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цинь әулетінің лауазымды адамдарының қатары
Ranks of officials in the Qing dynasty
Амбан (маньчжур және монғол: Амбан Амбан, тибет: ཨམ་བན་am бен, , уйғыр:ئامبان་am бен) – маньчжур тіліндегі "жоғары лауазымды адам" деген мағынаны білдіретін термин. Бұл Цинь Қытайының императорлық үкіметіндегі түрлі ресми лауазымдарға сәйкес келеді. Мысалы, Ұлы Кеңестің мүшелері маньчжур тілінде Coohai nashūn i amban деп, ал Цин губернаторлары генералдар Ухери кадалара амбан (маньчжур: ) деп аталды. Ең танымал амбандар – Тибет, Цинхай, Моңғолия және Синьцзян аймақтарындағы Цин императорлық резидентері (маньчжур: Seremšeme tehe amban; Zhùzhá Dàchén; тибет: Ngang pai) болды. Бұл аймақтар Цин Қытайының құрамында болғанымен, қалыпты провинциялар сияқты басқарылмады және көптеген бұрынғы институттарын сақтап қалды. Цин императорлық резидентерін протектораттардағы (мысалы, Британдық Үндістан князьдық мемлекеттері) еуропалық резиденттермен (оларды резидент-комиссарлар деп те атайды) салыстыруға болады. Әр амбанның нақты өкілеттігі мен қарым-қатынасы оның міндеттемесінен гөрі тарихи жағдайларға байланысты болды, бірақ көбінесе оның өкілеттігі өте кең, провинциялық губернатор сияқты.
Amban (Manchu and Mongol: Амбан Amban, Tibetan: ཨམ་བན་am ben, , Uighur:ئامبان་am ben) is a Manchu language term meaning "high official" , corresponding to a number of different official titles in the imperial government of Qing China. For instance, members of the Grand Council were called Coohai nashūn i amban in the Manchu language and Qing governor generals were called Uheri kadalara amban (Manchu: ). The most well known ambans were the Qing imperial residents (Manchu: Seremšeme tehe amban; Zhùzhá Dàchén; Tibetan: Ngang pai) in Tibet, Qinghai, Mongolia and Xinjiang, which were territories of Qing China, but were not governed as regular provinces and retained many of their existing institutions. The Qing imperial residents can be roughly compared to a European resident (also known as resident commissioners) in a protectorate (e. g. a British Indian princely state), the real rapport depending on historical circumstances rather than a general job description for every amban, while his authority was often very extensive, rather like a provincial governor.
Тибет
Цин императорлары Тибетте Цин билігін Тибет буддалық теократиясымен байланысты білдіретін амбанды тағайындады және Лхасада орналасқан 2000-нан астам әскерге қолбасшылық етті. Бас амбанға көмекші амбан көмектесті, екеуі де Цин Лифан Юаньға есеп берді. Олардың міндеттеріне Қытай мен Непалдың индуисттік патшалығы (Горха елi) арасында делдалдық жасау кірді; хатшы жергілікті мәселелермен айналысты. Лхаса, Ташиломбо және Нгариде үш қытай комиссары орналастырылды. Тибеттегі Цин императорлық резиденці 1727 жылы енгізілді, және көптеген амбандар Маньчжур Сегіз Туынан тағайындалды, аздағы саны ханьқытайлар немесе моңғолдар болды. Императорлар амбандарды Тибет саясатын бақылау үшін пайдаланды, ал Цяньлун, Цзяцин және Даогуан императорлары Далай-лама мен Панчен-лама Тибетті басқаруда амбанның басшылығына немесе нұсқауына бағынуға тиіс деп жарлық шығарды. Ханқытай баннершісі Жао Эрфенг Цин үкіметі тарапынан Тибеттің соңғы амбаны болып тағайындалды. Ол Синьхай революциясы кезінде Цинь әулетін құлатуға ниеттенген Қытай Республикалық революциялық күштерінің қолынан қаза тапты. 1912 жылы Цинь әулеті құлағаннан кейін, маньчжур амбаны Лянь Ю және оның қытай сарбаздары Лхасадан қуылды.
The Qing Emperor appointed an amban in Tibet , who represented Qing authority over the Buddhist theocracy of Tibet, and commanded over 2,000 troops stationed in Lhasa. The chief amban was aided by an assistant amban and both of them reported to the Qing Lifan Yuan. Their duties included acting as intermediary between China and the Hindu kingdom of Nepal (Ghorkhas Country); a secretary dealt with native affairs. Three Chinese commissioners , of the class of sub prefects, were stationed at Lhasa, Tashilumbo and Ngari. The Qing imperial resident in Tibet was introduced in 1727 and most ambasa were appointed from the Manchu Eight Banners, a few were Han Chinese or Mongol. The Emperors used ambasa to supervise Tibetan politics, and the Qianlong, Jiaqing and Daoguang Emperors each decreed that the Dalai Lama and Panchen Lama were bound to follow the leadership or guidance of the ambasa in carrying out the administration of Tibet. Zhao Erfeng, a Han Chinese Bannerman, was appointed as the last Amban of Tibet by the Qing government. He was killed during the Xinhai Revolution by Chinese Republican Revolutionary forces intent on overthrowing the Qing dynasty. After the fall of the Qing dynasty in 1912, the Manchu Amban Lien Yu and his Chinese soldiers were expelled from Lhasa.
Синьцзян
Алтышаһр, яғни алты қала, Ярканд, Кашгар, Хотан, Куче, Аксу және Янги Хисар (немесе Уш-Турфан) ұйғыр қалаларынан тұрды. Цин әулетінің Зунгар хандығымен болған соғыстары оларды осы аймаққа ықпал етті және 1759 жылға қарай олар осы өңірді бақылауға алды. Қасиетті Урга қаласында Циннің моңғол тәуелділіктеріне бақылау жүзеге асыру үшін амбан (монғолша: Хүрээний амбан ноён, қытайша: 庫倫辦事大臣 Kùlún bànshì dàchén) орналастырылды. Ол барлық әкімшілік мәселелерді қадағалап, Киахта шекаралық қаласын және ондағы орыстармен сауданы бақылауға арнайы бекітілді. Урга сонымен қатар монғол халха тайпаларының рухани жетекшісі Джебцундамба Хутуктуның да тұрағы болды. Хутукту тибет буддизміндегі дінбасылар арасында Далай-лама мен Панчен-ламадан кейін үшінші дәрежеде құрметке ие болды. Ол қаланың батыс жағындағы қасиетті ауданда тұрып, Цин амбанының рухани серігі ретінде әрекет етті. 1912 жылы Цин әулеті құлағаннан кейін маньчжур амбаны монғол әскерімен қуылды және Ресей арқылы Қытайдың ішкі аймақтарына қашты.
Altishahr, meaning six cities, consisted of the Uyghur cities of Yarkand, Kashgar, Khotan, Kuche, Aksu, and Yangi Hisar (or Ush Turfan). The Qing dynasty's wars with the Zunghar Khanate pushed them into the area and by 1759 they had obtained control of this region.]] In the holy city of Urga, an amban (Mongol: Хүрээний амбан ноён, Chinese: 庫倫辦事大臣 Kùlún bànshì dàchén) was stationed in order to assert Qing control over the Mongol dependencies. He controlled all temporal matters, and was specially charged with the control of the frontier town of Kiakhta and the trade conducted there with the Russians. Urga was also the residence of the Jebtsundamba Khutuktu, who was the spiritual head of the Mongol Khalkha tribes. The Khutuktu ranked third in degree of veneration among the dignitaries in the Tibetan Buddhism, after the Dalai Lama and Panchen Lama. He resided in a sacred quarter on the western side of the town and acted as a spiritual counterpart of the Qing amban. After the fall of the Qing dynasty in 1912, the Manchu amban was expelled by Mongol forces, fleeing to China proper via Russia.
Маньчжурия
Цин дәуірінің басында амбан сөзі Цин империясының солтүстік-шығыс провинцияларындағы әскери губернаторлардың (昂邦章京, анбанг зянцзин, бұл маньчжур тіліндегі амбань джианггин сөзінің транскрипциясы; Р. Л. Эдмондс бұл атауды ағылшын тіліне "әскери орынбасар губернатор" деп аударады) атағында да қолданылған. Атап айтқанда, Цзилин және Хэйлунцзян провинцияларында. Аймақта тағайындалған алғашқы амбан-дзянггин – Нингту гарнизонының қолбасшысы Сархуда, ол 1653 жылғы маусымда Нингту амбан-дзянггині болды.
In the early Qing, the word amban was also used in the title of the military governors (昂邦章京, angbang zhangjing, which is a transcription of the Manchu amban jianggin; R. L. Edmonds translates the title in English as "military deputy lieutenant governor") in the northeastern provinces of the Qing Empire, viz. Jilin and Heilongjiang. The first amban jianggin appointed in the region was the Ninguta garrison commander Sarhuda, who became the amban jianggin of Ninguta in June 1653.