Кіріспе

Мертола (ˈmɛɾtulɐ) – Португалияның оңтүстік-шығысындағы, Испания шекарасына жақын орналасқан қала және муниципалитет. 2011 жылы халық саны шамамен 7 274 адамды құрады: ол Португалиядағы алтыншы ірі муниципалитет. Сонымен қатар, бұл муниципалитет тығыздығы бойынша екінші ең сирек бекілген елді мекен, шамамен 5,62 адам / (іргелес Алкутимнен кейін). Муниципалитеттің орталығы – Мертола қаласы, онда 2800-ге жуық тұрғын (2011) тұрады, ол Гуадиана өзені үстіндегі төбеде орналасқан. Оның стратегиялық орналасуы оны классикалық антикалық дәуірден бастап, Умайялардың Испанияны жаулап алу кезеңіне дейін маңызды өзендік сауда портына айналдырды: Мертоланың бас шіркеуі (Носса Сеньора да Ануньиасау шіркеуі) Португалияда осы кезеңнен сақталған жалғыз ортағасырлық мешіт. 2017 жылы Мертола ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне ену процесін бастады.

Римдіктер

Мертола кем дегенде темір дәуірінен бастап Конни және Синет тайпаларының қоныстарымен мекенделген, финикиялықтардың ықпалында болды және римдіктер оны Миртилис Юлия деп атады. Гуадиана өзенінің ең солтүстікке қарай жүзуге болатын бөлігіндегі төбеде орналасқан Мертоланың стратегиялық маңызы оның ерте дамуы үшін өте маңызды болды. Жақын маңдағы виллаларда өсірілген ауыл шаруашылығы өнімдері және Төменгі Альентехо аймағынан алынған құнды минералдар (күміс, алтын және қалайы) Гуадиана арқылы Оңтүстік Испанияға және Жерорта теңізіне жіберілді. Бірінші және екінші ғасырларда Миртилис, үлкен Пакенсис аймағының (Бежа/Пакс Джулия қаласының басшылығымен) бір бөлігі болды, өзінің жеке монеталарын шығаруға мүмкіндік берген серпінді сауда орталығы ретінде маңызды рөл атқарды. Қала император Август тұсында Муниципиум мәртебесіне көтерілді және жол желісі арқылы маңызды римдік қалалармен (Бежа, Эвора) байланыс орнатты.

Герман тайпалары

Көші-қон дәуірінде Мертолаға швеялар мен вестготтар сияқты герман тайпалары басып кірді. Осы кезеңде (5-8 ғасырлар) сауда төмендеді, бірақ тоқтаған жоқ, және 6-7 ғасырларда Мертолада табылған грек зират тастары бұл қалада византиялық саудагерлердің болғанын көрсетеді.

Мори

711 жыл шамасында Магрибтен келген моорлар Испанияға шабуыл жасады, бұл Альентехо аймағында ислам мәдениетінің 400 жылдан астамға созылған зор ықпалының кезеңін ашты. Мертола және оның порты Альентехо, Аль-Андалустың басқа бөліктері мен Солтүстік Африка арасындағы ауыл шаруашылығы және минералдық тауарлар саудасында маңызды экономикалық роль атқарды. Мертоланың рим дәуірінде салынған қабырғасы болған, бірақ мұсылмандар жаңа бекіністер салған, және соңында оны қарсылас мұсылман және христиан мемлекеттерінен қорғау үшін қамал тұрғызған. 1031 жылы Кордова халифаты құлағаннан кейін Мертола тәуелсіз тайфа мемлекетіне айналды, 1044-1045 жылдары Севилья тайфасы оны жаулап алғанға дейін. 1144 және 1150 жылдар аралығында қала тағы да Ибн Каси басқарған тәуелсіз мемлекеттің орталығы болды, ол мистик және шебер әскери қолбасшы болды, Оңтүстік Португалияны біріктірді және Альморавидтердің билігіне қарсы күресті. Алайда, аймақтың тәуелсіздігі көп ұзамай Альмохад әскерінің шабуылымен аяқталды. Португалиядағы ислам кезеңінен қалған ең маңызды нысан – 12 ғасырдың екінші жартысында салынған және кейін шіркеуге айналған, бірақ бастапқы архитектуралық ерекшеліктерін сақтап қалған Мертоланың ежелгі мешіті.

Қайта құру

1238 жылы Реконкиста кезеңінде қала португал королі Санчо II-ге бағынды, осымен Мертола аймағындағы бірнеше ғасырлық ислам үкімшілігіне нүкте қойылды. Қала Оңтүстік Португалияны христиандардың басып алуында маңызды рөл атқарған әскери орден – Сент-Джеймс орденының рыцарьларына табыс етілді. Орденнің штаб-квартирасы 1316 жылға дейін Мертолада орналасты. Қамалдың көп бөлігі, оның ішінде мықты мұнарасы және 1254 жылы берілген феодалдық құқықтар туралы жарлық (форал) Реконкиста дәуірінен бастау алады. Осы кезеңнен кейін Мертола мен Гуадиананың экономикалық маңызы төмендеді. 15-16 ғасырларда португалдар Магрибтегі бірнеше қалаларды жаулап алғанда, Мертола экономикалық маңыздылығын қысқа мерзімге қайта жаңғыртты, Солтүстік Африкадағы португал әскерлерін астықпен қамтамасыз етті. 1512 жылы король Мануэль I қалаға жаңа форал берді.

Қазіргі заман

Ұзақ жылдарға созылған экономикалық дағдарыстан кейін, 1850 жылдар шамасында Сан-Доминго кенінен мыс табылғаннан бастап дамудың жаңа толқыны пайда болды, бірақ ол 1965 жылы кеннің таусылуымен күрт тоқтатылды. Келесі онжылдықтарда муниципалитет өзінің көптеген халқын жоғалтты, олар Португалияның және басқа Еуропа елдерінің байырақ аймақтарына эмиграциялады. 1980 жылдардан бастап жүргізілген археологиялық зерттеулер Мертоланың тарихының әртүрлі іздерін ашты, соның нәтижесінде қала маңызды мәдени-туристік орталыққа айналды.

Климат

Мертоланың Жерорта теңіздік климаты (Köppen: Csa) бар, онда ыстық немесе өте ыстық, құрғақ жаздар мен жұмсақ, ылғалды қыстар болады.

Негізгі көрікті жерлер

Мертóла қамалы қаланың ең биік жерінде орналасқан. Қазіргі ғимараттың құрылысы христиандар қаланы басып алғаннан кейін, Қасқырдың қасиетті Джеймс орденінің рыцарьлары жүргізген қайта құрудан бастау алған. Қамалдағы ең ерекше нәрсе – 1292 жылы аяқталған, биіктігі 30 метрлік мұнарасы. Оның ішкі залы готикалық күмбезбен жабылған. Қорғау жүйесіне қала қабырғасы кіреді, ол әлі де қаланы қоршап тұр. Басты шіркеу (Матриц) бастапқыда 12-13 ғасырларда салынған мешіт болған. 1238 жылы христиандар қаланы жаулап алғаннан кейін мешіт шіркеуге айналдырылды, бірақ оның сәулеттік құрылымы сақталды. 16 ғасырда шіркеу ішінара жаңартылып, жаңа шатырымен және Ренессанс стиліндегі жаңа басты порталымен бірге Мануэлин күмбезі пайда болды. Дегенмен, шіркеудің төрт нефті және бірнеше бағаналары бар ішкі құрылымы әлі де бастапқы мешіттің құрылымына ұқсас, тіпті шіркеу ішінде Мекеге қарайтын [михраб] нишасының әшекейлері де жойылмай сақталған. Сырт жағынан шіркеуде ислам сәулетіне тән ат жалды амалдық порталдар бар. Бұл Португалияда ислам дәуірінен жеткен, көбінесе өзгермеген жалғыз құрылыс. Мертóла мұражайының негізгі бөлігі археологиялық қазбалар мен табылған заттардан тұрады, ал коллекциялары қаланың әр жеріне тарап кеткен. Мұражайдағы ислам өнерінің ядросы Португалиядағы ең маңыздысы болып саналады. Ол сол кезеңге қатысты әртүрлі заттардан (керамика, шыны бұйымдар, металл өнімдері, монеталар) құралған. Жинақ Браганса үйінің ескі жертөлелерінде сақталады. Басқа экспонаттардың ішінде базилика типтес ежелгі христиан шіркеуінің қалдықтары бар, оның құлшылық етуі 5-8 ғасырларда жалғасқан. Мұнда жазулары бар палеохристиандық қабір тастарының үлкен жинағы және муниципалитет ғимаратының астынан табылған римдік үйдің қазбалары бар.

Фестивальдар

Мертола Исламикалық фестивалі – Ислам мен Мертола арасындағы ислами мәдени байланысты тойлау. Екі жылда бір рет өтіледі.