Кіріспе

Ириг (;, Үрөг) – Сербияның Воеводина автономды облысының Срем ауданында орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 4415 адамды, ал Ириг муниципалитетінің халқы 10866 тұрғынды құрайды.

Атауы

Сербия тілінде бұл қала Ириг (Ириг) деп, хорват тілінде Ириг, венгр тілінде Ирег немесе Үрөг, неміс тілінде Ирик, словак тілінде Ириг, ал русин тілінде Ириґ деп белгілі.

Тарих

Іриг алғаш рет 1225 жылы тарихи құжаттарда еске алынған. 15 ғасырда қаланың билеушілері серб деспоттары Вук Гргуревич, Дьордже Бранкович және Йован Бранкович болды. 15-16 ғасырларда Иригтің төңірегінде он православие шіркеуі салынды (олардың екеуі қаланың жанында орналасқан). 1526 мен 1699 жылдар аралығында қала Осман әкімшілігінде болды. Осы кезеңде ол Сырмия санджағының құрамына кіріп, сол санджақтың жеті нахиясының бірінің орталығы болды. 1665 жылы қалада 2000 үй, бір мешіт және екі шіркеу болды. Осы уақытта Иригтің көп бөлігін мұсылман халқы құрады. 1699 жылдан бастап Ириг Габсбург монархиясының бір бөлігіне айналды. 18 ғасырда Ириг Шремдегі маңызды сауда орталықтарының бірі болды және тұрғындарының көпшілігі сербтер еді. 1795-1796 жылдары қала халқы обадан қырылды. Халық арасында «бірінші науқас» Анджелия Кузманович болған деген әңгіме бар. Ол Стара-Пазоваға жақын орналасқан Крнешевци ауылында анасының жерлеу рәсіміне қатысып, Иригке оба жұқтырған кілемді алып келді, соның салдарынан ауру тарады. Кузманович 1795 жылдың 14 маусымында обадан көз жұмды. Тарихи мәліметтерге сәйкес, 1795 жылдың көктемінде Осман саудагерлері мен әскерлері Жемунға оба әкелді. Қорқып қалған тұрғындар Фрушка-Горадағы туыстарына қашып, ауруды одан әрі таратуға себеп болды. Австрия билігі ауруларға көмек көрсетуге тырыспады, тек ауырсынуды басатын дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етті, себебі олардың басты мақсаты Ириг пен айналасындағы ауылдарды оқшаулау болды, өйткені Ириг тұрғындары да тауға қашып кетті. Әскери карантинді бұзудың жазасы өлім еді. Төрт айдан кейін тұрғындар оралғанда қаланың қираған күйде екенін көрді: 912 үйдің 402-сі австриялық билік тарапынан өртелді немесе бұзылды. Жалпы халық саны 4813 адамды құрады, ал осы аурудан 2548 адам көз жұмды. Иригтің 1795 жылғы халық санына жете алуына 120 жылдан астам уақыт кетті. Екі қала арасындағы қатаң шекараны орнату және обаның жақын орналасқан Рума қаласына таралуын болдырмау үшін алғыс ретінде Рума тұрғындары осы «шекаралық өткел» орнында Иригтегі қиратылған үйлерден алынған 800 кірпіштен ескерткіш салды, ол бүгінге дейін сақталып тұр. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Ириг Хорватия Славония Корольдігінің Сырмия округінің округтік орталығы болды. 1900 жылғы халық санауына сәйкес, Ириг муниципалитетінің халқы 22 313 адамды құрады, олардың 16 893-і православиелік сербтер, ал Ириг қаласының өзінде 5 196 адам болды, олардың 3936-сы православиелік сербтер. 1910 жылғы халық санауына сәйкес, Ириг муниципалитетінің халқы 25 320 адамды құрады, олардың 18 331-і серб, 3552-сі венгр, 1816-сы хорват және 1031-і неміс тілінде сөйледі. 1918 жылдан бастап Ириг Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия Корольдігі деп аталды) және одан кейінгі Оңтүстік славян және серб мемлекеттерінің құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың 417 тұрғыны неміс фашистері тарапынан өлімге ұшырады.

Сипаттамалары

Фрушка Гораның оңтүстік беткейлерінде орналасқан Иригтің ерекше микроклиматы жүзім шаруашылығы үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Иригтің төңірегінде 15-ші және 16-шы ғасырларда салынған 8 монастырь бүгінге дейін сақталған: Велика Ремета, Крушедол, Старо Хопово, Мала Ремета, Ново Хопово, Джазак, Грегетег және Врдник. 2011 жылғы халық санауы бойынша Ириг муниципалитетінің халқы 10 866 адамды құрайды.

Басқа дереккөздер

Доктор Желько Вучкович, Стеван Пиштевич, "Zmaj" мәдени-өнерлік қоғамының тарихы, Ириг, 1905–2005, Ириг, 2005. Ладислав Варга, Ириг тұрғындарының мозаикасы, Нови-Сад, 2001.