Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польша-Литва одақтастығының Парламенті
Parliament of the Polish–Lithuanian Commonwealth
Жалпы Сейм (sejm walny, comitia generalia) – Польша-Литва одақтастығының екі палаталы заң шығарушы органы. Ол 1569 жылы Люблин одағы арқылы екі мемлекеттің заң шығарушы органдары – Польша Корольдігінің Сеймі мен Литва Ұлы Герцогтігінің Сеймі біріктірілгеннен кейін құрылды. Ол одақтастықтағы демократиялық басқарудың маңызды элементтерінің бірі болды (Алтын бостандыққа қараңыз). Сейм – корольдің заңдарды қабылдауына рұхсатсыз, өте күшті саяси институт еді. Сеймнің екі палатасы: жоғары діни және әкімшілік лауазымдардағы адамдардан тұратын Сенат (сенат) және төменгі палата, Izba Poselska (I Rzeczpospolita) (izba poselska) – төменгі дәрежелі лауазымдардағы шенеуніктер мен барлық szlachta өкілдерінен құралған Сейм. Корольмен бірге, бұл үштік сеймдік эстаттар (stany sejmujące, сөзбе-сөз "кеңесеттесетін эстаттар") деп белгіленді. Сеймдердің ұзақтығы мен жиілігі уақыт өте келе өзгерді, ең көп таралғаны – екі жылда бір рет шақырылатын алты апталық сессия болды. Сейм отырыстарының орны тарих барысында өзгерді, ақырында одақтастықтың астанасы Варшава басты орынға айналды. Сеймдегі депутаттар мен сенаторлардың саны уақыт өте келе өсті: 15 ғасырда шамамен 70 сенатор және 50 депутат болса, 18 ғасырда шамамен 150 сенатор және 200 депутатқа жетті. Алғашқы Сеймдерде көбінесе көпшілік дауыс беру жүргізілді, бірақ 17 ғасырдан бастап бірауыздан дауыс беру жиірек қолданылатын болды, ал 32 Сеймге, әсіресе 18 ғасырдың бірінші жартысында, liberum veto ережесі бойынша вето қойылды. Бұл вето құралы одақтастықтың басқаруын елеулі түрде парализдегеніне сенімді. Жалпы Сеймнің тұрақты сессияларынан өзге, 1573 жылдан бастап сайланатын корольдер дәуірінде Сеймдердің үш арнайы түрі (жиналыс, сайлау және тәж кигізу Сеймдері) таққа отыру кезеңіндегі король сайлау процесін жүзеге асырды. Барлығы 1569 мен 1793 жылдар аралығында 173 Сейм өткізілді.
The General Sejm (sejm walny, comitia generalia) was the bicameral legislature of the Polish–Lithuanian Commonwealth. It was established by the Union of Lublin in 1569 following the merger of the legislatures of the two states, the Sejm of the Kingdom of Poland and the Seimas of the Grand Duchy of Lithuania. It was one of the primary elements of the democratic governance in the Commonwealth (see Golden Liberty). The sejm was a powerful political institution that the king could not pass laws without its the approval. The two chambers of a sejm were the Senate (senat) consisting of high ecclesiastical and secular officials, and the lower house, Izba Poselska (I Rzeczpospolita) (izba poselska), the sejm proper, of lower ranking officials and the representatives of all szlachta. Together with the king, the three were known as the sejming estates, or estates of the sejm (stany sejmujące, literally, "deliberating estates"). Duration and frequencies of the sejms changed over time, with the six week sejm session convened every two years being most common. Sejm locations changed throughout history, eventually with the Commonwealth capital of Warsaw emerging as the primary location. The number of sejm deputies and senators grew over time, from about 70 senators and 50 deputies in the 15th century to about 150 senators and 200 deputies in the 18th century. Early sejms have seen mostly majority voting, but beginning in the 17th century, unanimous voting became more common, and 32 sejms were vetoed with the liberum veto provision, particularly in the first half of the 18th century. This vetoing device has been credited with significantly paralyzing the Commonwealth governance. In addition to the regular sessions of the general sejm, in the era of electable kings, beginning in 1573, three special types of sejms (convocation, election, and coronation sejms) handled the process of the royal election in the interregnum period. In total, 173 sejms met between 1569 and 1793.
Саяси ықпал
Сеймдер, оның ішінде сенат (жоғарғы палата) және сеймиктер патшаның билігін күрт шектеді. Польша Корольдігінің Сеймі-ақ патшаның билігіне зор ықпал етіп келді. 1505 жылдан бастап патша Сеймнің келісімінсіз заң шығара алмайтын болды, бұл поляк шляхтасының «nihil novi» сияқты артықшылықтарымен тыйым салынды. Әдетте, ірі воеводтықтар 6 депутат, ал кіші воеводтықтар 2 депутат жіберетін. Земиялар өз өлшемдеріне қарай 2 немесе 1 депутаттан жіберетін. Еңдрюх 245 санына дейін бағалап, олардың 192-сі заң қабылдап, сәтті аяқталғанын айтады.
Sejms, including their senate (the upper chamber), and sejmiks severely limited the king's powers. Already the Sejm of the Kingdom of Poland has a great impact on the king's powers. From 1505 the king could not pass laws himself without the approval of the sejm, this being forbidden by Polish szlachta privilege laws like nihil novi. Usually larger voivodeships could send 6 deputies, smaller 2; ziemias, depending on their sizes, would send 2 or 1. Jędruch gives a higher number of 245, and notes that 192 of those were successfully completed, passing legislation.