Кіріспе

Американдық романист Элизабет Вустер Стюарт Фелпс (1815 - 1852)

Элизабет Стюарт Фелпс Уорд (31 тамыз 1844 - 28 қаңтар 1911) – ертедегі феминист американдық жазушы және зиялы, ол өмірден кейінгі өмірге қатысты дәстүрлі христиандық сенімдерге қарсы шығып, әйелдердің некедегі және отбасындағы дәстүрлі рөлдерін сынға түсірді, сондай-ақ әйелдер үшін киім реформасын қолдады. 1868 жылы, Азамат соғысы аяқталғаннан кейін үш жыл өткен соң, ол «Ажар қақпалары» атты туындысын жариялады, онда өлімнен кейінгі өмір үйдің жайлылығымен толы орын ретінде бейнеленген, ал отбасылар, үй жануарларымен бірге, мәңгілікке қайта қосылатын еді. 40 жасында Фелпс өзінен 17 жас кіші ер адамға үйленіп, қоғамдық нормадан тыс әрекет жасады. Кейіннен ол әйелдерді корсеттерін өртеп жіберуге шақырды. Оның кейінгі жазбалары әйелдік идеалдар мен әйелдердің некедегі еркектерге қаржылық тәуелділігіне арналған. Ол Бостон университетінде лекция оқыған алғашқы әйел болды. Өмірі бойында ол 57 томдық көркем әдебиет, поэзия және эсселердің авторы атанды. Осы туындыларының барлығында ол әйелдің орны мен қанағаттануы үйде деп есептелетін басым көзқарасқа қарсы тұрды. Керісінше, Фелпстің жұмысы әйелдерді дәрігерлер, пасторлар және суретшілер сияқты дәстүрлі емес мамандықтарда табысқа жеткендей көрсетеді. Өмірінің соңында Фелпс жануарлар құқығын қорғау қозғалысына белсенді қатысты. 1904 жылы жарық көрген «Трикси» романы вивисекция тақырыбына және осы тәжірибенің дәрігерлерге тигізетін әсеріне арналған. Бұл кітап жануарларға тәжірибе жүргізуге қарсы күрестің маңызды құралына айналды.

Ерте өмір

Элизабет (31 тамыз 1844 – 28 қаңтар 1911) Массачусетс штатының Бостон қаласында американдық конгрегациялық пастор Остин Фелпс пен Элизабет Вустер Стюарт Фелпс (1815–1852) отбасында дүниеге келген. Оның крещениедегі есімі – Мэри Грей Фелпс, анасының жақын досының құрметіне қойылған. Оның анасы H. Trusta псевдонимімен қыздарға арналған «Китти Браун» кітаптар сериясын жазған. Сегіз жасында Мэри Грей анасының құрметіне атын өзгертуді сұрады. Оның әкесі Остин Фелпс – кеңінен құрметтелген конгрегациялық пастор және педагог. Ол 1848 жылға дейін Пайн-стрит конгрегациялық шіркеуінің пасторы болды, содан кейін Андвер теологиялық семинариясында Риторика кафедрасының меңгерушісі қызметін қабылдады. Ол сондай-ақ сол жылы Элизабет Фелпспен танысып, күзде үйленді. Отбасы Бостонға көшті.

Фелпс жоғары деңгейдегі білім алды, Аббот академиясына және миссис Эдвардстың жас қыздар мектебіне қатысты.

Спиритуалистік романдар

Уорд үш спиритуалистік роман жазды. Біріншісі – "The Gates Ajar" ең танымал болды. Оны жазуға екі жыл кетті. Кейінірек ол осы кітапты қайта қарауға екі жылдан астам уақыт жұмсап, "оны жатқа айта аламын" деп жазды. Кітап Азамат соғысы аяқталғаннан кейін жарық көрді. Онда ол Мэри Кэбот есімді қыз туралы жазады, оның ағасы Азамат соғысы кезінде қаза тапқан. Қайғыға батқан қыз өмірден кейінгі өмірде ағасымен қайта қосылатынына сенімді болады.

Ол осы тақырыпта тағы екі кітап жазды: "Есік арасы" және "Есік сыртында". Содан кейін ол жануарлар құқықтары туралы "Лөвлинес" атты повесть жазды. Фелпс "The Gates Ajar" кітабын Азамат соғысынан кейін жақындарының қазасынан күйзелген және дәстүрлі дінде көңіл көншілік таппаған әйелдерге көмектесу үшін жазғанын айтты. Фелпстің жұмақтың суреті кітапты бестселлерге айналдырды. Кейін ол алғашқы "Gates" кітабының табысын атауларында "Gates" сөзі бар кітаптар сериясымен арттырды, олар өмірден кейінгі өмірді бақтар, ыңғайлы верандалар және әдемі үйлер бар жер ретінде бекітіп көрсетті. "The Gates Ajar" келесі онжылдықтарда басқа авторлардың шығармаларына шабыт берді, мысалы Марк Твеннің "Капитан Стормфилдтің жұмаққа сапары" (1909) пародисі және Луис Б. Пендлтонның "Кейінгі киім: Өмірден кейінгі өмір туралы әңгіме" (1894) сияқты туындылар. "Gates" сериясының соңғы романы 1901 жылы "Внутренние ворота" атты сахналық пьесаға бейімделді.

Әлеуметтік реформаның қорғаушысы

Осы және басқа да танымал әңгімелер жазған кезде ол лекциялары мен басқа да еңбектері арқылы әлеуметтік реформа, сарттылық және әйелдердің құқықтары үшін жақтаушы болды. Ол сондай-ақ әйелдердің киім реформасына қатысып, 1874 жылы оларды корсеттерін өртеп жіберуге шақырды. Әйелдердің құқықтары туралы жазбаларына, әсіресе некеге қатысты көзқарастарына Джон Стюарт Миллдің еңбектері, атап айтқанда Миллдің 1869 жылғы "Әйелдердің бағындырылуы" атты мақаласы зор ықпал етті. Фелпстің балалар әдебиетінің көптеген туындыларында да әлеуметтік жақтаушылық көрінеді, өйткені ол сол дәуірдің сыныптық құрылымының теңсіздіктерін жасыруға тырыспады. "Боббит қонақ үйі", "Білім алудың бір жолы" және "Мэри Элизабет" сияқты әңгімелерінде Фелпс кедейліктің балаларға тигізетін әсерін тікелей көрсетеді. "Боббит қонақ үйі" романында басты кейіпкер екі жас жетімді қорғауға тырысып қаза табады. "Мэри Элизабет" кітабында үйсіз қыздың өмір сүру үшін ұрлық жасау мен тілену арасындағы таңдауы бейнеленген. "Білім алудың бір жолы" бала жұмыскердің диірменде жұмыс істеуден гөрі жақсы өмір сүруге деген құштарлығын және білім алу үшін өзін-өзі жарақаттау туралы шешімін көрсетеді.

Кейінгі жұмыстар

Элизабет Стюарт Фелпс және оның күйеуі 1890 және 1891 жылдары екі Киелі кітапқа негіделген романдарды бірлесіп жазды. Оның автобиографиясы, "Chapters from a Life", 1896 жылы "McClure's" журналында бөлім-бөлім жарияланғаннан кейін кітап болып басылды. Ол сонымен қатар "Harper's Magazine" журналы үшін көптеген эсселер жазды, бұл мәселені өмірінің соңына дейін қолдады. Жазушы, феминист және жануарлар құқығын қорғаушы Кэрол Адамс осы романды "маңызды және өзекті" деп сипаттайды.