Кіріспе

Британ жазушысы

Генри де Вере Стакпул (9 сәуір 1863 – 12 сәуір 1951) – ирланд автор. Оның 1908 жылғы «Көк лагуна» романы көптеген фильмдерге бейімделді. Ол өз атымен және кейде Тайлер де Сайкс деген псевдониммен жариялаған.

Өмірбаян

Ол 1863 жылдың 9 сәуірінде Дублинге жақын, Танидегі Кингстаун қаласында дүниеге келді. Ол Кингстаун мектебінің теологы және директоры, преподобный Уильям Черч Стэкпул мен Шарлотта Огустаның (құрметті әкесі Маунтджой) соңғы ұлы болды. Оның үш үлкен әпкесі болды: ең үлкені Флоренс Стакпул, ол денсаулық сақтау және медицина туралы кітаптар мен памфлеттер жазды. Генри өзінің табиғатқа деген сүйіспеншілігін анасының ықпалымен байланыстырды, ол ирландиялық болғанымен, он екі жасқа дейін Канаданың ең жабайы және орманды аймақтарында өскен. 1870 жылы преподобный Уильям ерте қайтыс болды, ал анасы төрт баласын жалғыз өсірді. Тыныс алу проблемалары дұрыс диагнозы қойылмағандықтан, отбасы 1871 жылдың қысында Францияның оңтүстігіндегі Ниццаға ұзаққа қоныс аударды. Ол Кингстауннан 160 шақырым қашықтықтағы Ирландиядағы Портарлингтон пансиондық мектебінде білім алды. Бұл оңай болған жоқ; автобиографиялық «Адамдар мен тышқандар» еңбегінде ол өзінің шулы және қатыгез достарының өзін физикалық және рухани жағынан қорлағанын, оны «бабуиндер клеткасындағы кішкентай [Патша] Артур сияқты» сезінгенін жазды. Бір түні ол көрші қыздар мектебі арқылы қашып кетті, бірақ үлкен әпкесі оны пансиондық мектепке қайтарды. Отбасы Лондонға көшкеннен кейін, ол Вустерширдегі Малверн колледжіне түсті. Ол Сент-Джордж және Сент-Мэри ауруханаларында медицинаны оқыды және 1891 жылы анатомия сабақтарына қарағанда әдебиетке көбірек қызығушылық танытқанына қарамастан дәрігер болды. Ол көбінесе кемедегі дәрігер ретінде сирек тәжірибе жинады. Жастығында ол Перл Крейги (Джон Оливер Хоббс деп танымал)мен дос болып, оның алғашқы туындысын – Белгравия туралы өлеңді жариялауға көмектесті. 1890 жылы ол Обри Бердсли, Альфред Нойс және «Сары кітап» тобының басқа да жазушыларымен және суретшілерімен танысты. Бұл орта оның алғашқы романы «Күтуші» (1894) романына әсер етті, онда екі ұқсас адам, біреуі бай, екіншісі кедей, ойын үшін орын ауыстырады; бірақ ол көп табыс әкелмеді. Көп жылдар өткен соң Стэкпул осы оқиғаны «Өзін жоғалтқан адам» (1918) романында қайта жазды, онда Англияда бай ұқсасының рөлін сомдайтын ақшасы жоқ америкалық жайында айтылады; бұл жолы ол коммерциялық сәттілікке жетті. Оның екінші романы «Пьеро!» (1896) Франко-прусс соғысы кезінде өтеді және француз жігіті мен оның психикалық көлеңкесі арасындағы екіұшты қарым-қатынас туралы айтады, содан кейін ол прус офицерінің кейпін киеді; бұл оқиға «отбасылық қарғыстар» арқылы байланыстырылады, бұл жас француздың әкесін өлтіруі мүмкін. Хоббс осы тақырыпқа жеңіл көзқараспен қарауға кеңес берді. Одан кейін «Өлім, рыцарь және әйел» (1897) романы жарық көрді, ол реинкарнация, маскировка және әйел өлтірудің күшті үйлесімі болды. Тақырыптардың түпнұсқалығы және дамуы сөзсіз болды, бірақ көрермендер әзір емес еді. Бұл романдар мен «Рэпин» (1899) коммерциялық тұрғыдан сәтсіз аяқталды. Стакпул осы ерте туындыларында дене «қабық» – «куколка» екенін көрсетеді, ол «шақырушының» күтіп отырады, ол оған «бөлінуге» және осы өмірді бірнеше денемен бөлісуге мүмкіндік береді. 1898 жылдың жазында Стэкпул Сомерсеттегі ауылдық дәрігер болып жұмыс істеді және «Дәрігер» (1899) романын жазды, ол ескі дәрігер мен француз қызының өміріне арналған. Стакпул бұл туындысын өзінің ең жақсы туындысы деп санады, бірақ бұл жолы да көпшілік пен сыншылардың пікірі шамалы болды. 1900 жылдардың басында Стэкпул тұрақты жазушыға айналды; сұхбатында ол күніне 2000 сөз жазатынын және оның негізгі шабыт көздері Эдгар Аллан По, Виктор Гюго, Эжен Сю және Роберт Луис Стивенсон екенін айтты. Ол тағы жеті жыл бойы «жетістік дауылдан» сақталады, бұл уақытта ол балаларға арналған әңгімелер жинағы және досы Уильям Александр Брайспен бірлесіп жазған екі романды қоса алғанда жеті кітап жариялады. 1904 жылы ол исиас және жүйке депрессиясы жазуға кедергі келтіретініне байланысты Корольдік әдеби қордан көмек сұрады. Алайда, 1905 жылы «Фанни Ламберт» романы және 1907 жылы «Қызыл азалия» романы көпшілікке танымал болды. Сондай-ақ ол «Daily Express» газеті сияқты мерзімді басылымдарға мақалалар мен романдар жазды. 1907 жылдың 17 желтоқсанында ол Вестборн парктегі Сент-Стефан шіркеуінде Маргарет Энн Робсонға үйленді, дәрігерлік қызметін атқарып жүргенде. Сол кезде ол Камберлендтегі Лангтиватби қаласында тұрды. Тойдан кейін жұбайлар Степбингке (Эссекс) көшіп барды, онда Стэкпул Х. Г. Уэллспен танысып, бейбітшілік судьясы болды. Стэкпулдің ең үлкен коммерциялық сәттілігі 1908 жылы «Көк лагуна» романымен келді, ол он үш жыл ішінде кемінде жиырма төрт рет қайта басылды және 1923, 1949 және 1980 жылдары экранға түсірілді, соңғысы қазір жоғалып кеткен. «Көк лагуна» – Дики және Эммелин Лестрейндж есімді екі туыстың, әдемі лагунасы бар шалқары аралда қалғандары туралы оқиға. Бала кезінде оларға Paddy Button есімді тоқпақ теңізші қарап күтім жасайды, ол екі жарым жылдан кейін маскүнемдіктен қайтыс болады. Теңізшінің денесінің қорқынышты көрінісінен қорқып, балалар Палм Три аралдарының басқа бөлігіне қашады. Бес жыл өтеді және олар біртіндеп махаббатқа түседі. Секс және туу олар үшін өлімдей құпия, бірақ олар инстинктивті түрде қатынасқа түсіп, бала көтереді. Оның кішкентай ұлының тууы қызықты: он бес жастағы Эммелин, орманда жалғыз қалғанда, есінен танып, жанында жерде ұл табады. Балаға Ханна деп ат қояды (Стэкпулдің гендерлік инверсияға бейімділігінің мысалы), Лестрейндждер тропикалық Еденнен күтпеген жерден қуылғанша отбасылық бақытта өмір сүреді. «Көк лагуна» – балалық шақ пен фантазияға қатысты психологиялық және сезімтал тұрғыдан қаралатын жанрдың бір бөлігі. Бұл жанр Л. Фрэнк Баумның «Оз әйелінің керемет жолбасшысы», Дж. М. Барридің «Питер Пэн» және Морис Метерлинктың «Көк құс» сияқты кітаптардың сәттілігінің арқасында Эдвард дәуірінде танымал болды. Ол Льюис Кэрроллдің «Алисаның керемет әлемі» және «Жаратылыстың кітабынан» да әсер алды. «Көк лагуна» халық әдебиетіндегі аралдар тақырыбындағы романдардың пайда болуына ықпал еткен деп саналады. Алайда, роман авторы авторлық құқықтың бұзылуына байланысты осы тенденцияға наразылық білдірді. Бұл кітап Эдгар Райс Берроустың «Тарзан маймылдар арасында» романына да елеулі әсер етті. Бастапқыда Стэкпул жалғастыруды жоспарламаса да, кейін «Құдайдың бағы» (1923) және «Таңның қақпалары» (1925) есімді екі кітап жазды. Бұл үш романнан кейін 1933 жылы «Көк лагуна жинағы» жарық көрді. 1920 жылдың тамызында Норман Макоуэн мен Чарльтон Манн жазған «Көк лагуна» пьесасы салтанатты «Уэльс принці» театрында көрсетілді. Сахналық қойылым сыншылардың мақтауына ие болды және көрермендерді қызықтырған сюжеті мен динамикалық кейіпкерлерінің арқасында сәтті сегіз ай бойы көрсетілді. Алайда, қойылымның бастапқы баспагер, Т. Фишер Уинмен арасындағы құқықтарға қатысты дауға байланысты, роман жарық көргеннен кейін 12 жыл өткен соң ғана сахнаға қойылғанын атап өту керек. Бұл қиындыққа қарамастан, пьеса сахнаға шығып, көрермендерді қызықтырған сюжетімен және тартымды кейіпкерлерімен танымал болды. «Көк лагунаның» сәттілігінен кейін Стэкпулдің аты мен танымалдығы арта түсті. Өмірі бойында ол алпыстан астам кітап жазды, олардың көп бөлігі көркем әдебиет жанрында болды. Оның әдеби туындылары кеңінен танымал болды...