Қала қабырғаларын бейнелейтін тәж – мурал тәжі. Римдік және Еуропалық геральдикада қалалар мен бекіністердің символы ретінде қолданылған. Тарихы ежелгі дәуірге дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабырғаға ұқсайтын геральдикалық тәж
Heraldic crown resembling a wall
Мұрабат тәжі (corona muralis) – қала қабырғаларын, мұнараларын немесе бекіністерін бейнелейтін тәж немесе бас киім. Ежелгі дәуірде бұл қаланы қорғап, бақылап отыратын қасиетті құдайлардың белгісі болса, римдіктерде әскери награда ретінде қолданылған. Кейіннен мұрабат тәжі еуропалық геральдиканың символына айналып, көбінесе қалалар мен қалашықтардың геральдикасында пайдаланылды. 19 және 20 ғасырларда кейбір республикалық геральдикада да қолданыс тапты.
A mural crown (corona muralis) is a crown or headpiece representing city walls, towers, or fortresses. In classical antiquity, it was an emblem of tutelary deities who watched over a city, and among the Romans a military decoration. Later the mural crown developed into a symbol of European heraldry, mostly for cities and towns, and in the 19th and 20th centuries was used in some republican heraldry.
Ежелгі уақытта қолданылған
Қабырға тәжінің алғашқы бейнелері Ахеменид империясында кездеседі, онда олар Месопотамия және Парсы ғимараттарындағы тік бұрыштарға ұқсайды. Эллинистік мәдениетте қабырға тәжі Тихе (римдіктерге Фортуна ретінде танымал қаланың бақытын бейнелейтін) және Гестия (римдіктерге Веста ретінде танымал қаланың қорғанысын бейнелейтін) сияқты қаланың қамқоршы құдайларын көрсетеді. Рея/Кибеланың жоғары цилиндрлі полосы эллинистік дәуірде қабырға тәжі ретінде бейнеленуі мүмкін, бұл ана құдайдың қаланың қамқоршысы екенін нақтылай түседі. Қабырға тәжі ежелгі Римнің әскери наградасына айналды. Corona muralis (латынша "қабырға тәжі") – қоршауланған қаланың немесе бекіністің қабырғасына бірінші болып көтеріліп, шабуылшіл әскердің туын (жалауын) сәтті орнатуға лайық болған сарқырама алтын тәж немесе қабырғаны еске түсіретін алтын шеңбер. Римдік қабырға тәжі алтыннан жасалған және геральдикалық үлгідегідей мұнаралармен әшекейленген. Бұл әскери наградалардың ең жоғары деңгейлерінің бірі болғандықтан, талапкерге қатаң тергеуден кейін ғана берілді. Ростралы қабырға тәжі, жаудан алынған кемелердің ростраларынан құралған, кемеге шабуыл жасаушылардың біріншісіне теңіз сыйлығы ретінде берілді. Грек-римдік құдай Романың грек монеталарындағы атрибуттары әдетте оның қабырға тәжін қамтиды, бұл Римнің грек қалаларының адал қорғаушысы екенін көрсетеді.
Early appearances of the mural crown occur in the Achaemenid Empire, where they resemble crenelations on Mesopotamian and Persian buildings. In Hellenistic culture, a mural crown identified tutelary deities such as the goddess Tyche (the embodiment of the fortunes of a city, familiar to Romans as Fortuna), and Hestia (the embodiment of the protection of a city, familiar to Romans as Vesta). The high cylindrical polos of Rhea/Cybele too could be rendered as a mural crown in Hellenistic times, specifically designating the mother goddess as patron of a city. The mural crown became an ancient Roman military decoration. The corona muralis (Latin for "walled crown") was a golden crown, or a circle of gold intended to resemble a battlement, bestowed upon the soldier who first climbed the wall of a besieged city or fortress to successfully place the standard (flag) of the attacking army upon it. The Roman mural crown was made of gold, and decorated with turrets, as is the heraldic version. As it was among the highest order of military decorations, it was not awarded to a claimant until after a strict investigation. The rostrata mural crown, composed of the rostra indicative of captured ships, was assigned as naval prize to the first in a boarding party, similar to the naval crown. The Graeco Roman goddess Roma's attributes on Greek coinage usually include her mural crown, signifying Rome's status as a loyal protector of Hellenic city states.
Геральдикалық қолдану
Римдік әскери безендіру кейіннен еуропалық геральдикада қолданылды, онда бұл термин сарай қабырғаларынан үлгіленген тәжді білдірді, ол боялған немесе (алтын), күміс (argent), қызыл (gules) немесе дұрыс (яғни тас түсімен) болуы мүмкін. 19 ғасырдағы Германияда қалалар гербінде қабырға тәждері (Mauerkronen) қабылданды, олардың ерекшеліктері артты: "Тұрғын (яғни патшалық резиденциясы бар) қалалар мен астаналар әдетте бес мұнаралы Mauerkrone, ірі қалалар төрт мұнаралы, кіші қалалар үш мұнаралы болады", - деп атап өтті Артур Чарльз Фокс Дэвис, "A Complete Guide to Heraldry" еңбегінде, "Бұл мәселеде қатаң ережелер әлі жоқ" деп қосымша айтты және бұл қолданыс британдық емес екенін ескертті. Ортағасырлық және қазіргі итальяндық коммуналар үшін патша тәждерінің орнына қабырға тәждері қолданылды. Италияның символы – Италия Туррита, қабырға тәж киген әйел. Италияда коммуналар, кейбір провинциялар мен әскери корпустар гербтерінде қабырға тәждері бар: қалалар үшін бес мұнаралы алтын, ал басқалары үшін тоғыз мұнаралы күміс. Екінші испан республикасының елтаңбасында қабырға тәжі болды. 20 ғасырдың басында Португалия өзінің муниципалды геральдикасы үшін қатаң ережелерді бекітті, онда әр гербінде қабырға тәжі бар, онда үш күміс мұнара ауылды немесе қалалық приходты, төрт күміс мұнара қаланы, бес күміс мұнара қала үшін, ал бес алтын мұнара астана үшін білдіреді. Португалиялық ережелер Бразилияның және Португал тілінде сөйлейтін елдер қауымдастығының көптеген мүшелеріне қолданылады. Румынияның муниципалды гербтерінде ауылдар мен коммуналар үшін бір немесе үш мұнаралы, қалалар мен муниципалитеттер үшін бес және жеті мұнаралы қабырға тәжі бар. Австрияның елтаңбасындағы бүркіт республика мәртебесін білдіретін қабырға тәжі киеді. Бұл Австрия-Венгрияның бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілгенге дейін гербінде екі басты бүркітті (және оның үстінде орналасқан императорлық тәжді) әшекейлеген патша тәждерінен өзгеше. 1934 жылдан бастап Австрияның клерикалды-фашистік федеративтік мемлекеті кезінде бұл бүркіт тасталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар басып алған Австрияда қайта орнатылды және осы күнге дейін сақталды. Француз геральдикасының қабырға тәждері: 1. Астана 2. Облыс орталығы 3. Коммуна. Португалия геральдикасының қабырға тәждері: 1. Ауыл немесе қалалық приход 2. Қала 3. Қала 4. Астана. Румын геральдикасының қабырға тәждері: 1. Ауыл 2. Қала 3. Қала 4. Астана. Бразилияның қабырға тәждері: 1. Ауыл 2. Қала 3. Қала 4. Астана. Каталон геральдикасының қабырға тәждерінің қазіргі заманғы нұсқалары. Италия қаласының қабырға тәжі. Италия коммунасының қабырға тәжі.
The Roman military decoration was subsequently employed in European heraldry, where the term denoted a crown modeled after the walls of a castle, which may be tinctured or (gold), argent (silver), gules (red), or proper (i. e. stone coloured). In 19th century Germany, mural crowns (Mauerkronen) came to be adopted for the arms of cities, with increasingly specific details: "Residential (i. e. having a royal residence) cities and capital towns usually bear a Mauerkrone with five towers, large towns one with four towers, smaller towns one with three", observed Arthur Charles Fox Davies, in A Complete Guide to Heraldry, adding "Strict regulations in the matter do not yet exist" and warning that the usage was not British. Mural crowns were used, rather than royal crowns, for medieval and modern Italian [[comune. A mural crowned lady, Italia Turrita, personifies Italy. In Italy, comuni and some provinces and military corps have mural crowns on their coats of arms: gold with five towers for cities, and silver with nine towered for others. The coat of arms of the Second Spanish Republic had a mural crown. In the early 20th century Portugal established strict rules for its municipal heraldry, in which each coat of arms contains a mural crown, with three silver towers signifying a village or an urban parish, four silver towers representing a town, five silver towers standing for a city and five gold towers for a capital city. The Portuguese rules are also applied to most municipal coats of arms of Brazil and some other members of the Community of Portuguese Language Countries. Romanian municipal coats of arms contain a mural crown, with one or three towers for villages and communes, five and seven towers for towns and municipalities. The eagle on the coat of arms of Austria wears a mural crown to signify its status as a republic. This is in contrast to the royal crowns that adorned the double headed eagle (and the imperial crown positioned above it) in the coat of arms of Austria Hungary until their defeat in World War I. The mural crowned eagle was abandoned under the clerico fascist Federal State of Austria from 1934, but was reinstated in Allied occupied Austria following World War II and remains in place to this day. Mural crowns of French heraldry:1. Capital 2. Department Capital 3. CommuneMural crowns of Portuguese heraldry:1. Village or urban parish 2. Town 3. City 4. CapitalMural crowns of Romanian heraldry:1. Village 2. Town 3. City 4. CapitalMural crowns of Brazil:1. Village 2. Town 3. City 4. CapitalModern elaborations of mural crowns of Catalan heraldryMural crown of an Italian CityMural crown of an Italian Comune