Кіріспе

"Топырақтан" (From the Soil) – қытай қоғамын зерттеуші және антрополог Фэй Сяотоңның 1947 жылы жарық көрген еңбегі. Кітап автордың лекциялары мен "Shiji Pinglun" журналында жарияланған мақалаларынан құрастырылған. Коммунистер билікке келгеннен кейін Қытайда және Тайваньда Фэйдің коммунистік режимді қолдады деген күдікпен тыйым салынған бұл кітап 1980-жылдарға дейін Гонконгта ғана қолжетімді болды. Кейін Фэйдің абыройы қайта қалпына келтіріліп, Пекин университетінде профессор қызметіне тағайындалды. Ал 1992 жылы ғана ағылшын тіліне аударылды. Фэй бұл кітапты қытай қоғамының моральдық-этикалық ерекшеліктерін ашып көрсету және оның ұйымдық құрылымын батыстық қоғаммен салыстыру мақсатымен жазды. Ол сондай-ақ қытай қоғамындағы жекеменшілдік мәселесіне тоқталып, Сучжоудың көркейіп жатқан каналдарын тұрғындардың салғысыздағы әрекеттерінен туған қоқыстардың бұзып жатуын қынжырды. Канал суын киім-кешек және көкөніс жууға пайдаланатын көршілеріне немқұрайлылық танытқандардың салдарынан орын алған бұл жағдайды ол өкінішпен баяндайды. Фэй осы жекеменшілдікті түсіндіру үшін, суға тасталған тастың шеңберленіп таралатын толқындарына ұқсас қытайлық әлеуметтік құрылымды "өздігінен бастаушылық" қасиеті деп сипаттайды. Одан бөлек, ол туыстық байланыстардың әлеуметтік қатынастардың негізін құрайтынын, олар "гуанси" деп аталатын қағидалармен реттелетінін, ал әрбір қатынастың көптеген санаттардың біріне жататынын түсіндіреді. Метафоралық толқындардың ортасынан (өзден) алшақтаған қатынастар, ортаға жақын қатынастардан өзгеше қарастырылады. Фэй "гуанси" ережелерінің жасырын тұстарын ашып, құқықтар мен міндеттердің теңгерілігін сақтау және қарым-қатынастың үзілуіне жол бермеу үшін көрсетілген мерзімде жақсылыққа жақсылықпен жауап беру қажеттігін айтады. Ол сондай-ақ қытайдың саяси жүйесінің "екі бағытты" қағидаға негізделгенін атап өтеді: бірі – орталық үкіметке, екіншісі – жергілікті билікке бағытталған. Екеуі де өз ықпалын тигізуге тырысады, бірақ олардың табысы әртүрлі. Осы контексте Фэй жергілікті билікті күшейтуге негізделген саяси реформалар бойынша ұсыныстар білдіреді.

Қабылдау

"Топырақтан" кітабы жарық көргеннен кейін бірнеше жыл өткен соң қытай тілді елдердің көп бөлігінде тыйым салынды. Бірақ бүгінде бұл Фэйдің ең көп оқылатын кітаптарының бірі және "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, "қазіргі социология мен антропологияның маңызды еңбегі" саналады. Гари Гамильтон мен Ван Чжан Фэйдің стильін "әсерлі" деп сипаттағанмен, оның батыс социологиялық ой-пікірін терең меңгергенін, Эмиль Дюркгейм, Джордж Герберт Мид және Уильям Джеймс сияқты батыс ойшылдарының идеяларын атап көрсеткенін және олардан шабыттанғанын айтады. Кітаптың ағылшын тіліндегі баспагері – Калифорния университеті оны "айқын әрі оңай түсінілетін" және "батыс әлеуметтік теорияшыларына елеулі әсер ететін" кітап деп бағалайды. Гамильтонның сөзіне қарағанда, "осы кітап арқылы көптеген батыстықтар Қытай туралы білім ала алады".