Кіріспе
Неміс лютерандық теолог және реформатор Мартин Хемниц (9 қараша 1522 – 8 сәуір 1586) – екінші буынның көрнекті неміс, евангелистік лютерандық христиан теологы, протестант реформаторы, шіркеу қайраткері және имандысы. Евангелистік лютерандық дәстүрде ол "Екінші Мартин" – Alter Martinus деп белгілі: оны былай дейтін сөзбен еске алады – Si Martinus non fuisset, Martinus vix stetisset ("Егер Мартин [Хемниц] болмағанда, Мартин [Лютер] мүжілген болар еді"). Америкадағы Евангелиялық-Лютеран шіркеуі мен Миссури лютерандық синоды оны пастор және имандысы ретінде Киелілер мен литургиялық шіркеу жылының еске алу күнтізбесіне енгізіп, құрметпен еске алады.
Martin Chemnitz (9 November 1522 – 8 April 1586) was an eminent second generation German, Evangelical Lutheran, Christian theologian, and a Protestant reformer, churchman, and confessor. In the Evangelical Lutheran tradition he is known as Alter Martinus, the "Second Martin": Si Martinus non fuisset, Martinus vix stetisset ("If Martin [Chemnitz] had not come along, Martin [Luther] would hardly have survived") goes a common saying concerning him. He is listed and remembered in the Calendar of Saints and Commemorations in the Liturgical Church Year as a pastor and confessor by both the Evangelical Lutheran Church in America and Lutheran Church–Missouri Synod.
Ерте өмір және білім
Кеминц Бранденбургтың Трюэнбрицен қаласында Пауль мен Евфемия Кеминцтің отбасында дүниеге келген, үш баланың ең кішісі болған. Оның үлкен ағаларының есімдері Мэтью және Урсула еді. Оның әкесі табысты саудагер болған, Мартин он бір жасқа келгенде қайтыс болды: Kirchen Ordnung, wie es mit Lehr und Ceremonien des Fürstenthums Braunschweig [Брауншвейг герцогтігінің ілімдері мен рәсімдері туралы шіркеу тәртібі]. 1569 жыл. Қызмет, Сөз және Дәстүрлер: Энхиридион. Лютер Пуллот аударған. Сент-Луис: Конкордия баспасы, 1981. (Алғаш рет 1593 жылы [неміс тілінде] және 1603 жылы [латын тілінде] Enchiridion D. Martini Chemnitii деп жарияланған.) "Күнәні мойындаудың жақсы және дұрыс нысаны". 1603 жыл.
Kirchen Ordnung, wie es mit Lehr und Ceremonien des Fürstenthums Braunschweig [Church Order, As to Doctrine and Ceremonies, of the Duchy of Braunschweig]. 1569. Ministry, Word, and Sacraments: An Enchiridion. Luther Poellot, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1981. (Originally published in 1593 [German] and 1603 [Latin] as Enchiridion D. Martini Chemnitii.) Ein Schone vnnd richtige Form zu beichten [A Good and Proper Form for Confess{ing} {One's Sins}]. 1603.
Конкорд формуласына қатысты сенім мойындары мен құжаттар
Acta formulae concordiae in Bergensi coenobio prope Magdeburgum [Магдебург маңындағы Берген аббаттығындағы келісім формуласының жазбалары]. 1707 жылы Николас Селнекермен бірге. (Конкорд формуласын жазушылардың осы құжатты аяқтау жөніндегі пікірталастары). Apologia, oder Verantwortung deẞ Christlichen ConcordienBuchs, латын тілінде Apologia libri Christianae concordiae [сөзбе-сөз: Христиандық Конкорда кітабының кешірім сұрауы] деп аударылған. Тимоти Кирхнер мен Николаус Селнечермен бірге, 1583 ж. (Конкорд формуласының Апологиясы деп белгілі). Christliches Bedenken auf Doct. Majors Repetitio und endliche Erklärung belangend den Streit [Др. Майордың {еңбегі} "Repetitio" және дауға қатысты соңғы түсіндірмесі туралы христиандық ойлар]. 1568 жыл. Confessio ministeri Saxoni Konfession und Erklärung [Саксония министрлерінің мойындауы: мойындау және түсіндірме]. 1571 жыл. (Мәтін неміс тілінде). Corpus doctrinae Prutenicum [Пруссияның ілімдер жинағы]. 1568 жыл. (Германияның Пруссия аймағы үшін лютерандық сенім білдірулердің антологиясы). Corpus doctrinae Julium [Дюк Юлиус ілімінің жинағы]. 1576 жыл. (Дюк Юлиус герцогтығы Брансвик-Вольфенбюттель үшін лютерандық сенім білдірулердің антологиясы). Formulae Recte Sentiendi de Praecipuis Horum Temporum Controversiis [Бұл заманның басты дау-дамайларына қатысты дұрыс ойлау формалары]. 1576 жыл (Corpus Doctrinae Wilhelminum және Corpus Doctrinae Iulium-де кездеседі). Judicium de Controversiis qvibusdam circa qvosdam A. C. articulos. 1594 жыл. Сондай-ақ: De Controversiis quibusdam, quae superiori tempore circa quosdam Augustanae Confessionis articulos motae agitatae sunt, Iudicium d. Martini Chemnitii, Polycarp Leyser, ed. Виттенберг, 1594 [Аугсбург конфессиясының кейбір баптарына қатысты туындаған және дау тудырған даулар туралы д-р Мартин Хемництің үкімі]. Solida ac vera Confessionis Augustanae historie [Тірі және шынайы Аугсбург конфессиясының тарихы] Тимоти Кирхнермен және Николас Селнекермен, 1585 ж. Wiederholte Christi gemeine Confession der Sächischen Kirchen [Саксон шіркеуінің қайталанған жалпы христиандық мойындауы].
Christliches Bedenken auf Doct. Majors Repetitio und endliche Erklärung belangend den Streit [Christian Reflections on Dr. Major's {work}, "Repetitio," and Finally {an} Explanation As Far As the Controversy Is Concerned]. 1568. Confessio ministeri Saxoni Konfession und Erklärung [Confession of the Ministers of Saxony: Confession and Explanation]. 1571. (Text in German). Corpus doctrinae Prutenicum [The Prussian Body of Doctrine]. 1568. (An Anthology of Lutheran Statements of Faith for the German domain of Prussia)
Corpus doctrinae Julium [The {Duke} Julius Body of Doctrine]. 1576. (An Anthology of Lutheran Statements of Faith for Duke Julius's Duchy of Brunswick Wolfenbüttel). Formulae Recte Sentiendi de Praecipuis Horum Temporum Controversiis [Forms of Thinking Correctly concerning the Chief Controversies of These Times]. 1576 (Found in the Corpus Doctrinae Wilhelminum and the Corpus Doctrinae Iulium). Judicium de Controversiis qvibusdam circa qvosdam A. C. articulos. 1594. Also known as: De Controversiis quibusdam, quae superiori tempore circa quosdam Augustanae Confessionis articulos motae agitatae sunt, Iudicium d. Martini Chemnitii, Polycarp Leyser, ed. Wittenberg, 1594 [Judgment on Certain Controversies concerning Certain Articles of the Augsburg Confession Which Have Recently Arisen and Caused Controversy]. Solida ac vera Confessionis Augustanae historie [History of the Solid and True Augsburg Confession] with Timothy Kirchner and Nicholas Selnecker, 1585. Wiederholte Christi gemeine Confession der Sächischen Kirchen [Reiterated Christian General Confession of the Saxon Church].
Хаттар
Epistola de coena Domini in tertiam Apologiam Bezae [Безенің үшінші ақталмасында Иеміздің соңғы кешкі асы туралы хат]. Epistolae Martini Chemnitii ad Matthiam Ritterum [Мартин Кемництің Маттиас Риттерге жазған хаттары].
Генрих Бюнтингтің шығармасының алғы сөзі
Доктор Мартин Кемництің Генрих Бунтингтің «Барлық Киелі жазбалардың саяхат жоспары мен шіркеу тарихы» кітабына алғы сөзі. 1581 жыл.
Есептер мен жұмыс тобының зерттеулері (Gutachten)
Bedencken: An justum sit, fures punire suspendie [Ойғару: Ұрыларды асып жазалау әділдік пе?]. Bedencken der Theologen zu Braunschwiegk/von dem newen Wittenbergischen Catchismo gestallet/der gantzen Christenheit zur Warnung ausgengen [Брауншвейг теологтарының жаңа Виттенберг катехизисі жөніндегі ойлары, барлық христиан әлеміне ескерту ретінде таратылды]. 1571 жыл. (Бұл құжат Саксонияның электоры Августқа, оның герцогтығындағы лютерандық дінді жоюға бағытталған крипто-кальвинист пасторлар мен мұғалімдердің қастандығын анықтауға көмектесті.) Bedencken: Ob die Worte der Einsetzung notwendig müssen recitiret werden? [Ойғару: Иемізбен бірге түскі ас ішу рәсімінің сөздерін міндетті түрде оқу қажет пе?]. Bedencken von Beruff und Enterlaubung der Predigter [Преподақшыларды шақыру және оларға рұхсат беру туралы ой-пікірлер]. Bericht vom newen Baptischen Gregoriano Calendario, an den Landgraffen zu Hessen [Гессеннің ландграфына жолданған жаңа папалық Григориан күнтізбесі туралы есеп]. 1584 жыл. (Хемниц астролог ретінде білім алған, сондықтан оған 1582 жылғы жаңа Григориан күнтізбесін ескі Юлиан күнтізбесінің орнына қабылдаудың дұрыс-бұрыстығы жөнінде кеңес сұралды.) Bericht von Gelegenheit und Unterschiedt der Herzogstümer Schleswig und Holtzstein [Шлезвиг және Холштейн герцогтіктерінің орналасуы мен бөлінуі туралы есеп]. 1629 жыл. Consilium de vitandis Calvinianis [Кальвинистерден сақтану туралы кеңес]. 1623 жыл. De coelibatu judicium [Жұбайсыздық туралы үкім]. 1623 жыл. Judicium de Calendario Gregoriano [Григориан күнтізбесі жөніндегі үкім]. Judicium von der Nohtwehre [Өзін-өзі қорғау туралы үкім]. 1623 жыл. Monita Chemnitiana oder heilsame Erinnerungen ehmals von D. Martino Chemnitio bey solenner Einführung der Julius Universität [Хемництің (Хемниц) насихаттары немесе бұрын доктор Мартин Хемниц Юлиус университетінің салтанатты ашылуында айтқан пайдалы ескертулер]. 1716 жыл.
Сколостикалық талас
Құдай ұлының, Иеміз бен Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің игіліктері туралы теологиялық дау, теологиядағы ең жоғары дәреже алу мақсатымен өткізілген. 1568 ж. (Теология докторы атағына үміткерлік теологиялық диссертация).
Теологиялық трактаттар
Анатомиялық ұсыныстар Альберти Харденберги де Коэна Домини [Альберт Харденбергтің Иеміздің кешкі ас туралы ұсыныстарының анатомиясы/талдауы]. 1561 жыл. Bekäntnitz von der ubiquität [Барлық жерде болу туралы жарияланым]. 1623 жыл. (Христостың адамдық табиғатының барлық жерде болуы туралы доктрина бойынша Кемництің ұстанымын көрсететін құжат) De incarnatione filii Dei item de officio et maiestate Christi tractus [Құдай Ұлының адам болып жаралуы, сондай-ақ Мәсіхтің қызметі мен құдіреті туралы трактат]. 1865 жыл. De origine Jeswitarum, et quo concilio secta illa recens instituta sit [Иезуиттердің шығу тегі және осы сектаның жақында негізделуіне қатысты кеңес]. 1611 жыл. Трент сотының сараптамасы. Фред Крамер аударған. 4 томдық. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1971 жыл. (Алғаш рет 1565-73 жылдары Examen Concilii Tridentini деген атпен жарияланған.) Теологиялық орталықтар. Дж. А. О. Преус аударған. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1989 жыл; Ақталу: Теологиялық орталықтарда түсіндірілген христиан доктринасының басты қағидасы. Дж. А. О. Преус аударған. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1985 жыл. (Алғаш рет 1591 жылы Loci Theologici деген атпен жарияланған.) Теологиялық орталықтардан алынған садақа туралы тарау, pdf форматында ағылшын тіліне аударылған. Иеміздің дұғасы. Георг Уильямс аударған. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1999 жыл. (Алғаш рет ағылшын тілінде "A Svbstantial and godly exposition of the praier commonly called the Lords prayer" деген атпен жарияланған. Кембридж, 1598 жыл; түпнұсқа латын мәтіні жарияланбаған, жоғалған.) Иеміздің кешкі ас тамағы. Дж. А. О. Преус аударған. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1979 жыл. (Алғаш рет 1561 жылы Repititio sanae doctrinae de vera praesentia corporis et sangvinis Domini in Coena деген атпен жарияланған.) Мартини Кемнитини Von der Jesuwiten ankunfft unnd ursprung [Мартин Кемниц Иезуиттердің келуі мен шығу тегі туралы]. 1586 жыл. Ob ein Prediger am Ältare sich selbst communiciren möge [Діни қызметкер алтарьда өзіне қатысты рәсім жасауы мүмкін бе?]. 1623 жыл. Richtige und inn H. Schrifft wolgegründte Erklarung / entlicher hochwichtiger und nötiger Artickel unser Christlichen Religion / in sonderliche Tractat und Predigten gefasset [Қасиетті кітапқа негізделген және дұрыс түсіндірілген, біздің христиан дінінің маңызды және қажетті баптарының көптеген тұжырымдары, ерекше трактаттар мен уағыздарда қамтылған]. 1592 жыл. Theologiæ Jesuitarum Brevis ac Nervosa Descriptio et Delineatio: Ex Præcipuis Capitibus Censuræ ipsorum, quæ Anno MDLX. Coloniæ edita est [Иезуиттер теологиясының қысқаша және нақты сипаттамасы мен жоспары: олардың пікірлерінің басты тарауларынан, 1560 жылы Кельн қаласында жарияланған]. 1560 жыл. Theses quaedam de unione duarum naturarum in Christo hypostatica: item de officiis et maiestate Christi Mediatoris [Христостағы екі табиғаттың гипостатикалық бірігуі туралы кейбір тезистер: Мәсіхтің аралық қызметі мен құдіреті туралы]. 1558 жыл. Tract. de Imagine DEI in homine [Адамдағы Құдайдың бейнесі туралы трактат]. 1570 жыл. The Two Natures of Christ. Дж. А. О. Преус аударған. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1971 жыл. (Алғаш рет 1578 жылы De Duabus Naturis in Christo: De hypostatica earum unione: De communicatione idiomaticum деген атпен жарияланған; 1570 жылы қысқартылған басылым жарық көрген.) Veritas religionis Lutheranae defensa [Лютеран дінінің шындығын қорғау]. (Неміс тіліндегі мәтін). Von der ewigen gnadenwahl [Мәңгілік рақымды таңдау туралы]. 1892 жыл.
De incarnatione filii Dei item de officio et maiestate Christi tractus [Treatise on the Incarnation of the Son of God, Also on the Office and Majesty of Christ]. 1865. De origine Jeswitarum, et quo concilio secta illa recens instituta sit [On the Origin of the Jesuits, and Counsel Concerning Which That Sect Is Recently Instituted]. 1611. Examination of the Council of Trent. Fred Kramer, trans. 4 vols. St. Louis: Concordia Publishing House, 1971 86 (Originally published in 1565 73 as Examen Concilii Tridentini.) Loci Theologici. J. A. O. Preus, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1989; Justification: The Chief Article of Christian Doctrine as Expoiunded in Loci Theologici. J. A. O Preus, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1985 (Originally published in 1591 as Loci Theologici.) Chapter on Almsgiving from Loci Theologici, translated into English in pdf format
The Lord's Prayer. Georg Williams, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1999 (Originally published in English translation as A Svbstantial and godly exposition of the praier commonly called the Lords prayer. Cambridge, 1598; the original Latin text, never published, has been lost). The Lord's Supper. J. A. O. Preus, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1979. (Originally published in 1561 as Repititio sanae doctrinae de vera praesentia corporis et sangvinis Domini in Coena.) Martini Kemnitinii Von der Jesuwiten ankunfft unnd ursprung [Martin Chemnitz on the Arrival and Origin of the Jesuits]. 1586. Ob ein Prediger am Ältare sich selbst communiciren möge [Whether a Preacher at the Altar Might Commune Himself]. 1623. Richtige und inn H. Schrifft wolgegründte Erklarung / entlicher hochwichtiger und nötiger Artickel unser Christlichen Religion / in sonderliche Tractat und Predigten gefasset [An Explanation, Correct and Well Grounded in Holy Scripture, of Quite a Few Highly Important and Necessary Articles of Our Christian Religion Contained in Special Treatises and Sermons]. 1592. Theologiæ Jesuitarum Brevis ac Nervosa Descriptio et Delineatio: Ex Præcipuis Capitibus Censuræ ipsorum, quæ Anno MDLX. Coloniæ edita est [A Brief and Bold Description and Delineation of the Theology of the Jesuits: From the Principal Chapters of Their Own Opinions, the Year of Which {is} 1560]. 1560. Theses quaedam de unione duarum naturarum in Christo hypostatica: item de officiis et maiestate Christi Mediatoris [Some Theses Concerning the Hypostatic Union of the Two Natures in Christ: That Is, Concerning the Offices and Majesty of Christ the Mediator]. 1558. Tract. de Imagine DEI in homine [Treatise on the Image of God in Man]. 1570. The Two Natures of Christ. J. A. O. Preus, trans. St. Louis: Concordia Publishing House, 1971. (Originally published in 1578 as De Duabus Naturis in Christo: De hypostatica earum unione: De communicatione idiomaticum; a shorter edition was published in 1570.) Veritas religionis Lutheranae defensa [Defense of the Truth of the Lutheran Religion]. (Text in German). Von der ewigen gnadenwahl [On the Eternal Election of Grace]. 1892.
Хемництегі өмірбаяндар мен зерттеулер
Antiqvitates Ecclestiaticae inclytae urbis Braunsvigae, немесе: Берумтен Штудт Брауншвейг шіркеуінің тарихы. Филиппо Хулио Рехтмейердің еңбегі. Брауншвейг: Кристоф Фридрих Зильгерстің басылымдары, 1710 ж. Герман А. Преус пен Эдмунд Смитс редакциялаған «Лютерлік классикалық теологиядағы адам туралы ілім». Миннеаполис: Аугсбург баспасы, 1962 жыл. Конкорд формуласының құрастырушылары. Теодор Р. Юнгкунцтің еңбегі. Сент-Луис: Конкордия баспасы, 1977 жыл. Мартин Хеминцтің теологиясының негіздері, Г. Нот, 1930 жыл. Loci Theologici; De Coena Domini; De Duabus Naturis in Christo; Theologiae Jesuitarum. Челси, Мичиган: Шеридан кітаптары, 2000 жыл. [Лютерандық мұра қоры басып шығарған, 1653 жылғы Кемництің латын тіліндегі төрт трактатының антологиясының қайта басылымы]. Мартин Хемництің өмірі мен қызметі, Х. Хахфельд, 1867 жыл. «Мартин Хемництің Трент туралы көзқарасы: Трент консилийі экзаменінің жаратылысы мен генийі» Артур С. Пипкорнның мақаласы, Concordia Theological Monthly XXXVII [37] (қаңтар 1966): 5–37. Мартин Хемництің Трент кеңесіне қарсы poleмикасы, Р. Мумм, Лейпциг, 1905 жыл. Екінші Мартин: Мартин Хемництің өмірі мен теологиясы. Ж. А. О. Преус. Сент-Луис: Конкордия баспасы, 1994 жыл. «Мартин Хемництің еңбектері», Д. Георг Уильямс. Concordia Theological Quarterly. 42-том, 1978 жыл. «Лютеран шіркеуінің екінші Мартині» (Der Zweite Martin der Lutherischen Kirche), Мартин Хемництің 400 жылдығына арналған юбилейлік жазба, W. A. Jünke редакциялаған, Брауншвейг, 1986 жыл. Studium Excitare: Мартин Хемництің өмірбаяны, Джошуа М. Зарлингтің еңбегі.