Луций Лициний Красс (140-91 ж.б.д.): римдік саяхатшы, шешен. Цицеронның «De Oratore» диалогындағы маңызды тұлға. Өнер мен саясат туралы білуге асығушылар үшін!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік мемлекет қайраткері және шешен Люций Лициний Красс (б.з.д. 140–91 жж.) – Рим консулы және цензоры болған, сондай-ақ Цицеронның 91 жылы Красс қайтыс болғанға дейінгі ораторлық өнер туралы драмалық диалогы «Шешендік туралы» (De Oratore) ең басты спикерлерінің бірі. Оның шәкірті Цицерон оны өз заманындағы ең ұлы шешен деп санаған.
Roman statesman and orator
Lucius Licinius Crassus (140–91 BC) was a Roman orator and statesman who was a Roman consul and censor and who is also one of the main speakers in Cicero's dramatic dialogue on the art of oratory De Oratore, set just before Crassus' death in 91 BC. He was considered the greatest orator of his day by his pupil Cicero.
Ерте өмір
Люций Лициний Красс б.з.д. 140 жылы дүниеге келген. Оның әкесі Лициний Красс кім болғаны нақты белгісіз, себебі б.з.д. II ғасырдың ортасында осы атпен белгілі бірнеше Лициний Крастар болған. Алайда, ғалымдардың просопографиялық зерттеулері оның б.з.д. 168 жылы Сенаттың қалауына қарсы әскерін Галлия Цисальпинадан Македонияға аттандырған Гай Лициний Красс консулының немересі болуы керек екенін анықтады. Сондықтан Люций осы Гай Красс ұлдарының бірінің баласы болған. Люцийге жас кезінде римдік тарихшы және заңгер Люций Коэлий Антипатр сабақ берген. Ол сонымен қатар екі көрнекті мемлекет қайраткерінен заң білімін оқыды, олардың екеуі де Mucii Scaevolae руының тармақтарынан шыққан: Публий Муций Скевола (Красс консул әріптесі Квинт Муций Скеволаның әкесі) және Квинт Муций Скевола Аугур. Соңғысы Красс қайтыс болған жылы (б.з.д. 91) әлі тірі болған және Цицеронның «Оратор» шығармасында Красспен бірге кейіпкер ретінде бейнеленген; ол сондай-ақ Красс әйелі Муцияның әкесі болды.
Lucius Licinius Crassus was born in 140 BC. It is not known exactly which Licinius Crassus his father was, as there are a number of similarly named Licinii Crassi active in the mid second century BC. However, prosopographical investigation by scholars has established that he must have been a grandson of Gaius Licinius Crassus, the consul of 168 who marched his army from Gallia Cisalpina to Macedonia against the will of the Senate. Lucius was, therefore, the child of one of this Gaius Crassus' sons. Lucius was taught at a young age by the Roman historian and jurist Lucius Coelius Antipater. He also studied law under two eminent statesmen, both of whom were from branches of the Mucii Scaevolae gens: Publius Mucius Scaevola (the father of Crassus' colleague as consul, Quintus Mucius Scaevola 'Pontifex'); and Quintus Mucius Scaevola Augur. The latter was still alive in the year of Crassus' death (91 BC), and appears alongside Crassus as a character in Cicero's De Oratore; he was also the father of Crassus' wife, Mucia.
C. Papirius Carbo-ға қатысты қылмыстық іс қозғау
119 ж.б.д., 21 жасында Красс проконсул Гай Папирий Карбоны сотқа тартып, атаққа ие болды, ол сөзсіз кінәлі деп табылмай, өз-өзіне қол жұмсады. Осыдан бастап Красс Римдегі көрнекті шешендердің бірі ретінде танылды. Дегенмен, Красс бұл даңқты сот ісіне өкінді, себебі ол оған көптеген саяси қарсыластар әкелді. Ондай қарсыластардың бірі – Карбоның ұлы Гай Папирий Карбо Арвина болды, ол 94 ж.б.д. Красспен бірге оның провинциясына барып, кек алу үшін айғақтар жинады. Кейінгі римдіктер Крассты жас Карбоға даналықпен жауап бергені үшін еске алды; оны лагерден қумай, Красс Карбоны өзінің ең жақын кеңесшілерінің қатарына шақырды, бұрынғы жауын өз жағына тарту үшін.
In 119 BC, when aged only 21, Crassus shot to fame for his prosecution of the proconsul Gaius Papirius Carbo, who committed suicide rather than face the inevitable guilty verdict. From this point on, Crassus was recognised as one of the foremost orators in Rome. However, Crassus came to regret this celebrated prosecution because it brought him many political enemies. One such enemy was Carbo's son, Gaius Papirius Carbo Arvina, who followed Crassus to his province in 94 BC with the aim of gathering evidence for a revenge prosecution. Crassus was remembered by later Romans for his wise response to the younger Carbo; instead of sending him away from his camp, Crassus in fact invited Carbo into his closest circle of advisors so that he might win over his former enemy.
Басқа да ертедегі қызмет
110 жылдары Красстың саяси қызметі туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол 117 жылы Нарбо Мартиус қаласында азаматтар колониясын құруға Гней Домиций Аенобарбтың жасаған әрекеттерін қолдағаны мәлім. Жиырма жеті жасында Красс өзінің туысы Лицинияны қорғады, ол сол жылы пәк болуге берген уәдесін бұзғаны үшін айыпталған Вестальдік қыздардың бірі еді. Красс Лицинияның Рим понтификтері алдындағы алғашқы сот процесінде сәтті болды және ол ақталды. Алайда, 113 жылдың басында арнайы тергеуші Люций Кассий Лонгин Равилла оны қайтадан сотқа берді. Бұл жолы Красс жеңіліске ұшырады, сондықтан Лициния тірідей жерленді. Красс шамамен б.з.б. 109 жылы квестор қызметін атқарды. Ол Кіші Азия провинциясына тағайындалды. Отанына қайтып келгенде Афинада риториканы оқыды, бірақ жергілікті тұрғындармен туындаған даудан кейін ол кетіп қалды. Елеусиандық құпиялардың рәсіміне екі күн қалғанда, Красс афиналықтардан оны қайтадан өткізіп, өзі де қатысуға рұхсат етуін сұрады. Афиналықтар бас тартқан соң, ол ашуланып қаладан шығып кетті. Красс осы оқиғаны жас Цицеронға айтқан, ол көп жылдардан кейін «Оратор» еңбегінде жазып қалдырды. Красс б.з.б. 107 жылы 33 жасында плеббтердің трибуны болды. Оның трибунаты ерекше «тыныш» болды: Цицерон Луцилийдің бір бөлігін оқығанға дейін Красс трибун қызметін атқарғанын білмеген. Красс шамамен б.з.б. 100 жылы эдил болып қызмет еткен. Скевола понтификсімен (болашақ консул әріптесі) бірге Красс халық үшін жомарт ойындар ұйымдастырды, олар ондаған жылдар бойы ысырапшылығымен есте қалды.
Little else is known of Crassus' political activities in the 110s BC. He is known to have supported the efforts of Gnaeus Domitius Ahenobarbus to create a citizen colony at Narbo Martius in 117 BC. At the age of twenty seven, Crassus defended his relative Licinia, one of the Vestal Virgins who had been accused of breaking their vow of chastity that year. Crassus was successful during Licinia's first prosecution in front of the pontifices, and she was acquitted. However, she was prosecuted again by the special inquisitor Lucius Cassius Longinus Ravilla in early 113. This time, Crassus was not successful, and Licinia was consequently buried alive. Crassus served as quaestor sometime around the year 109 BC. He was appointed to the province of Asia Minor. On his return journey, he studied rhetoric at Athens, but departed after a dispute with the locals. Having missed the ceremony of the Eleusinian Mysteries by only two days, Crassus requested that the Athenians repeat the affair so that he too might be initiated. When the Athenians refused, he angrily left the city. It seems Crassus related this anecdote to the young Cicero, who recorded it many years later in the De Oratore. Crassus served as tribune of the plebs in 107 BC at the age of 33. His tribunate was as an example of a notably "quiet" one: Cicero had not realised Crassus even served as tribune until he read about it by chance in a passage of Lucilius. Crassus probably served as aedile in 100 BC. Alongside Scaevola Pontifex (his future colleague in the consulship), Crassus put on expensive games for the people, which were remembered decades afterwards for their extravagance.
Ат үстіндегі төрешілер талқылауы, б. з. д. 106 ж.
Курсуc honorum басталғанда көптеген жас саясаткерлерге тән болғандай, Красс Карбоны қудалау кезінде популярлық үлгіде сөйледі. Бірақ уақыт өте келе ол консервативті құндылықтарды қатты қорғайтын адамға айналды. 106 ж.б.д., Красс Лекс Сервилияны қорғап сөз сөйледі, бұл заң консул Квинт Сервилий Кепион ұсынған және жюрилердегі атты әскерлердің монополиясын тоқтатуға бағытталған. Гай Гракхтың заң реформаларынан бері, маңызды соттардың қазылар алқасы тек атты әскерлер қатарынан таңдалған. Красс және басқа консервативті сенаторлар (оптиматтар) сенаторлар мен атты әскерлер арасынан құралған аралас жюрилерді қалаған. Сондықтан ол сөйлеген сөзінде атты әскерлердің соттарына шабуыл жасады, оны Цицерон (сөзден келесі үзіндіні сақтап қалған) Красс өміріндегі ең жақсы сәттерінің бірі деп есептейді:
As was common with many young politicians at the start of the cursus honorum, Crassus had employed popularis overtones in his prosecution of Carbo. But over time, he became an increasingly staunch defender of conservative values. In 106 BC, Crassus gave a speech in which he defended the Lex Servilia, a law proposed by the consul Quintus Servilius Caepio which aimed to end the equestrian monopoly on juries. Since the legislative reforms of Gaius Gracchus, jurors for a number of important courts had been drawn only from the ranks of the equites. Crassus and the other conservative senators (the optimates) wanted mixed juries drawn from both senators and equestrians. He therefore attacked the equestrian courts in a speech, considered by Cicero (who preserves the following quotation from the speech) to be Crassus' finest moment:
Бізді қайғыдан құтқарыңыз, бізді тек қана біздің қанымызды тойдыратын қатыгез адамдардың тістерінен құтқарыңыз; бізге басқалардың құлы болуға рұқсат бермеңіз, тек сізге ғана, бүкіл халыққа, біз қызмет ете аламыз және қызмет етуіміз керек. Красс өнерлі сөйлегенінің арқасында жеңіске жетті және Лекс Сервилия сәтті қабылданды. Алайда, бұл заң ұзаққа соқпады, өйткені бірнеше жылдан кейін Гай Сервилий Глаукияның заңы (б.з.д. 104 немесе 101 ж.) атты әскерлердің жюрилердегі монополиясын қайта орнатты. Лекс Сервилияның ұзақ мерзімді нәтижесіне қарамастан, Красс сөйлеген сөзі өте танымал болды. Ол римдік шешендіктің нақты үлгісіне айналды және бірнеше жылдан кейін жас Цицерон оқулықта зерттеді. Өмірінің соңғы жылында Красс тағы да атты әскерлердің жюрилеріне шабуыл жасады, 91 ж.б.д. Марк Ливий Друздың заңдарын қолдаған кезде (төменде қараңыз). 103 ж.б.д. Араузио шайқасындағы апатты жеңілісі үшін трибун Гай Норбанмен сотқа тартылған Квинт Сервилий Кепионды Красс қорғады. Красс істі жоғалтып, Кепион жер аударылды. 95 ж.б.д. консул болып сайланғанда, Красс Кепионның ұлы Квинт Сервилий Кепионды белгісіз айыптан сәтті қорғады. Алайда, Цицерон бұл жағдайда Красс жас Кепионды қорғағанда өте ықылассыз болды деп атап өтті: «мақтау мақсатында ол жеткілікті болды, бірақ тұтастай алғанда ол өте қысқа болды».
Save us from wretchedness, save us from the fangs of men whose cruelty can only be satisfied by our blood; do not let us be slaves to others, unless to you alone, the whole People, to whom we may and should be servants. Crassus' oratory won the day, and the Lex Servilia was successfully passed. It was, however, to prove short lived, as a few years later a law of Gaius Servilius Glaucia (passed either in 104 or 101 BC) restored the equestrian monopoly on the juries. Regardless of the long term outcome of the Lex Servilia, Crassus' speech was highly celebrated. It became a literal model of Roman eloquence, and was being studied in a textbook by the young Cicero a few years later. In the last year of his life, Crassus once again attacked the equestrian juries when he championed the legislation of Marcus Livius Drusus the Younger in 91 BC (see below). When Quintus Servilius Caepio, the proposer of the jury law in question, was prosecuted in 103 BC by the tribune Gaius Norbanus for his catastrophic loss at the Battle of Arausio, Crassus defended him. Crassus lost the case, and Caepio was exiled. When consul in 95 BC, Crassus successfully defended Caepio's son, Quintus Servilius Caepio the Younger, from an unspecified charge. However, Cicero notes that in this instance Crassus' defence of the younger Caepio was rather half hearted: "for its laudatory purpose, it was long enough; but as a whole oration it was very brief".
Консулдық қызмет
98 жылға дейін Красс претор қызметін атқарған болуы мүмкін. Ол 95 жылы ұзақ жылдардан бергі одақтасы Квинт Муций Скевола Понтифекспен бірге консул сайланды. Осы консулдық лауазымында Красс жас Кепионды белгісіз айыптан қорғады (жоғарыда қараңыз).
Crassus had probably served as praetor by 98 BC. He was elected consul for 95 BC alongside his long term ally Quintus Mucius Scaevola Pontifex. It was during this consulship that Crassus defended the younger Caepio from an unspecified charge (see above).
Lex Licinia Mucia (Лекс Лициния Муция)
Красс пен Скеволаның консулдық қызметінің ең көрнекті ісі – Lex Licinia Mucia заңы болды. Бұл заң – Рим азаматтары болып заңсыз танылатын шетелдіктерге бағытталған жаман атқа ие заң еді. Заң шетелдіктерді бұрынғы азаматтығына қайтаруға міндеттелген тергеу сотын (quaestio) құрды. Бұл, әсіресе Риммен одақтас итальяндықтардың арасында өте жағымсыз болды. Шындығында, бұл заң настолько даулы болғандықтан, кейінгі римдік тарихшылары оны бірнеше жылдан кейін басталган Әлеуметтік соғыстың (б.з.д. 91–88 жж.) басты себебі деп қарастырды.
The most notable act of Crassus and Scaevola's consulship was the Lex Licinia Mucia. This was an infamous law that targeted any foreigners who were illegally masquerading as Roman citizens. The law created an investigatory court (quaestio) tasked with forcing such individuals to revert to their former citizenships. It was very unpopular, particularly among the non Roman Italian allies. In fact, it was so controversial that later Roman commentators sometimes saw it as a main cause of the Social War (91–88 BC) that began several years later.
Галлиялықтардың жеңісі
94 жылы Крассқа Цизальпій Галлиясы проконсулдық провинция ретінде берілді. Бірнеше галл шабуылшыларын жеңгеніне қарамастан, ол консулдық әріптесі Скевола Понтифекстің ветосы салдарынан жеңіс тойына ие бола алмады. Кейін Цицерон Красс қателік жасады деп бағалап, "Красс жеңіске жету үшін сылтау табу үшін Альпілерді тексеріп шығарды, тіпті жаулары жоқ аймақта" деді. Бірақ, тіпті Красс адалсыздық жасаған болса да, Скеволаның ветосы таңғажайып. Мысалы, Теодор Моммсен мұндай оқиғаға ешқандай прецедент таппады. Бұл вето екі адамның бұрынғы достығын ескере отырып, әсіресе түсініксіз: олар, Цицерон атап өткендей, cursus honorum-ның барлық сатысында бірге қызмет еткен, және олардың консулдық кезеңінде ешқандай антагонизм байқалған жоқ.
Crassus was granted Cisalpine Gaul as his proconsular province for 94 BC. Despite defeating a number of Gallic raiders, he failed to gain a triumph due to the veto of his consular colleague, Scaevola Pontifex. Cicero later judged that Crassus had been in the wrong, remarking that 'Crassus almost ransacked the Alps with a probe, in order to find any pretext for a triumph in an area where there were no enemies'. But even if Crassus was acting unscrupulously, Scaevola's veto is still remarkable. Theodor Mommsen, for instance, could find no precedent for it whatsoever. The veto is particularly inexplicable given the former friendship between the two men: they had, after all, shared office at every stage of the cursus honorum, as Cicero points out, and there had been no signs of hostility during their consulship.
Curiana себептері
Б.з.д. 94 жылы Красс Маний Курий мен Маркус Копоний отбасы арасындағы "Кауза Куриана" деп аталатын әйгілі мұра дауын жеңген болуы мүмкін. Бұл істе Красс Курийді, ал Скевола Понтифекс Копоний отбасын қорғады. Цицерон өз еңбектерінде осы дауға жиі сілтеме жасайды. Копоний өзінің басты мұрагері ретінде әлі дүниеге келмеген ұлын тағайындады, ал Курий ұлы есейгенге дейін мұрагерлік құқығын атқаруға міндетті болды. Бірақ Копоний көп ұзамай қайтыс болды, ал ұлы туылмады. Сондықтан Копоний отбасы міндетті талаптардың (яғни, ұлдың тууының) орындалмағанын, демек, өсиеттің күшін жойған жөн деп мәлімдеді. Алайда Красс Центумвиралдық сотты Курийдің заңды мұрагер екеніне көндірді, осылайша Маркус Копонийдің мол мүлкін Курийге толығымен қамтамасыз етті. Цицерон Красс жасаған қорғанысты терминологиялық ұқыптылық арқылы істі қалай жеңуге болатынын көрсететін үлгі деп есептеді.
It was likely in 94 BC that Crassus won the so called "Causa Curiana" – an infamous inheritance dispute between Manius Curius and the family of one Marcus Coponius. Crassus represented Curius in the case, while Scaevola Pontifex represented the Coponii family. Cicero refers to the dispute many times during his works. Coponius had left an as yet unborn son as his chief heir, with Curius as the substitute heir until the son came of age. However, Coponius soon died and no son was born. The Coponii therefore claimed that the prerequisite conditions (i. e., the birth of a son) had never been fulfilled, meaning that the will should be rendered invalid. However Crassus successfully convinced the Centumviral Court that Curius was the rightful heir, thereby securing Marcus Coponius' considerable inheritance for Curius alone. Cicero considered Crassus' defence the perfect example of how to win a case through terminological niceties.
Цензура
92 ж.б.д. Красс Гней Домиций Аенобарбпен бірге цензор болып сайланды. Ежелгі деректерде осы екі әріптестің ұсақ-түйек даулары, мысалы, бір-бірінің зәулім үйлері үшін айтысқан сөздері жақсы есте қалған. Ақырында, осы ашық жанжалдар оларды көптеген дау-дамайлар мен скандалдар арасында қызметтен ертерек кетуге мәжбүр етті.
In 92 BC Crassus was elected censor with Gnaeus Domitius Ahenobarbus. The two colleagues were well remembered by ancient sources for their petty disputes—for example, in exchanging insults over one another's luxurious mansions. Eventually, these public quarrels forced them to abdicate the position early, amid much scandal and controversy.
Латын риторикасының мектептері
Красс пен Ахенобарб атақты жарлыққа келісіп, қабылдады, ол бізге кейінірек Суетонийдің еңбегінде сақталған, «латын риторикасы мектептері» деп аталатын мектептерге тыйым салды. Бұл мектептерде грек тілінен гөрі латын тілінде риторикаға үйреткен. Бұл олардың әдепсіздік деп саналғанын көрсетеді. Цицерон оларды «әппақ мектептер» деп атады, және бұл Красс пен Ахенобарбтың жарлықтың қажеттілігін сезінуіне себеп болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір қазіргі ғалымдар осы әрекеттің саяси себептерін де қарастырды.
Crassus and Ahenobarbus did manage to agree on passing a famous edict, preserved for us in a later work by Suetonius, that banned the so called 'schools of Latin rhetoric'. Instead of the usual Greek, these schools taught their students rhetoric in Latin. It seems this was considered immoral and un Roman Cicero called them 'schools of impudence' and this might explain why Crassus and Ahenobarbus believed the edict necessary. However, some modern scholars have sought political reasons for the act as well.
91 б. з. д.
91 жылы қыркүйекте Красс кенеттен қайтыс болды, бірақ өмірінің соңғы күндеріне дейін саяси белсенділік танытты. Сенаттың princeps senatus-ы Марк Эмилий Скаврмен бірге, Красс сенаттың, атты әскерлердің және қала кедейлерінің мүдделерін келістіру мақсатында реформалардың заңнамалық жиынтығын жоспарлаған радикалды трибун Марк Ливий Друздың басты консервативті жақтасы болды. Атап айтқанда, 91 жылы 13 қыркүйекте Красс консул Луций Марций Филипптің шабуылдарынан Ливий Друзды қорғап, есте қаларлық сөз сөйледі. Цицеронның айтуынша, "бұл сөзбе-сөз Красс үшін "қоштасу әні" болды, себебі ол ауырып, бір аптадан кейін қайтыс болды". Крастың күтпеген өлімі Друзды ең беделді қолдаушысының бірінен айырды, ал Филипп көп ұзамай діни формальдықтарға сүйене отырып, Друздың барлық заңдарын күштен шығаруға қол жеткізді. Соңында Друз белгісіз біреудің қолынан қаза тапты, бұл оқиға көне дереккөздерде Әлеуметтік соғыстың (91–88 жж.) басталуына себеп болған деп есептеледі.
Crassus died suddenly in September 91 BC, but was politically active until the final days of his life. Alongside the princeps senatus Marcus Aemilius Scaurus, Crassus was the main conservative champion of the radical tribune Marcus Livius Drusus, whose legislative package of reforms was planned as a means of reconciling the interests of the Senate, the equestrians, and the urban poor. In particular, Crassus gave a memorable speech on the 13 September 91 BC defending Livius Drusus from the attacks of the consul Lucius Marcius Philippus. In the words of Cicero, 'this was literally Crassus' "swan song" for he fell sick and died a week later'. Crassus' unexpected death robbed Drusus of one of his most influential supporters, and Philippus soon succeeded in his attempts to have all of Drusus' legislation abrogated on religious technicalities. Drusus was eventually assassinated by an unknown hand, an event commonly viewed by ancient sources as precipitating the outbreak of the Social War (91–88 BC).
Отбасы
Лициний Красс консул Квинт Муций Скаевола Аугурдың (Крассоның консулдық әріптесі Квинт Муций Скаевола Понтифекспен шатастырмау керек) және оның әйелі Лейлияның қызымен үйленген. Лейлия – Гай Лаелий Сапиенс қызы болған. Оның екі қызы болды. Бірі б.з.д. 111 жылы консул болған Публий Корнелий Сципион Насиканың ұлына үйленді. Екіншісі генерал және жеті рет консул болған Гай Мариус ұлы Гай Мариус кішіге, шамамен б.з.д. 94 немесе 93 жылдары үйленді.
Licinius Crassus was married to a daughter of the Consul Quintus Mucius Scaevola Augur (not to be confused with Crassus' consular colleague, Quintus Mucius Scaevola Pontifex) and his wife Laelia, who was a daughter of Gaius Laelius Sapiens. He had two daughters. One married Publius Cornelius Scipio Nasica, the son of the consul of 111 BC. The other married Gaius Marius the Younger, the son of the general and seven time consul Gaius Marius, probably in 94 or 93 BC.
Қымбат өмір салты
Красс кейінгі ұрпақтарда әсем өмір салтымен белгілі болды. Ол, әсіресе, импортталған мәрмәрдан жасалған бағаналарды қолданған алғашқы римдік болды, бұл мәрмәр Грециядағы Гиммет тауынан әкелінген еді. Оның замандастары да осының үшін оны сықақтап жүрді. Марк Брут оны бағаналардың нәзік болуына байланысты "Палатин Венерасы" деп атады, ал мәрмәр мәселесі бойынша Красс пен оның цензор әріптесі Гней Домиций Аенобарб арасында қатыгез дау туды. Красс сондай-ақ өте жақын тұтқан үй жануары – шақылдақ балықты ұстаған, бұл римдік комментаторлардың қызығушылығын тудырды. Красс осы балыққа аза тұтқанда, сол Домиций Аенобарб оқиғаға сарказммен пікір білдірді. Красс оған: "Сен үш әйеліңді жерлеп, бір тамшы да жас шығармадың ғой?" - деп жауап берді.
Crassus was somewhat infamous in later generations for his luxurious lifestyle. In particular, he was notably the first Roman to use columns made of imported marble, in this case from Mt. Hymettus in Greece. His contemporaries also mocked him for this luxury. A Marcus Brutus dubbed him the 'Palatine Venus' for the apparent effeminacy of the columns, and a serious dispute broke out between Crassus and his colleague as censor, Gnaeus Domitius Ahenobarbus, over the marble. Crassus also had a beloved pet eel, much to the bemusement of later Roman commentators. When Crassus held a funeral for the pet, the same Domitius Ahenobarbus snidely commented on the affair. Crassus retorted: "did you not bury three wives and not shed a tear?"